Category: OIKONOMIA

Για την πρόοδο της αλιευτικής μελέτης  που διενεργεί το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών για την παράκτια αλιεία και για τις προοπτικές ένταξης του Αμοργοράματος  σε πρόγραμμα του ΥΠΑΑΤ, ενημέρωσαν τον Υφυπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων, κ. Σίμο Κεδίκογλου εκπρόσωποι των φορέων  που συνυπέγραψαν το Μνημόνιο Συνεργασίας (26/9/2022 στην Αμοργό).

Αναλυτικά, στο πλαίσιο της έμπρακτης στήριξης του ΥΠΑΑΤ  στο εν λόγω πρόγραμμα και των συνεχών επαφών του κ. Κεδίκογλου με τους εμπλεκόμενους φορείς, παρουσιάστηκαν στις 31 Μαρίου 2023 τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της αλιευτικής έρευνας που θα υποδείξουν τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία την αποθεμάτων και τη βιωσιμότητα του επαγγέλματος των αλιέων.

Επιπλέον, εξετάστηκε η  δυνατότητα ένταξης του «Αμοργόραμα» στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Αλιείας και Θάλασσας (ΠΑΛΥΘ) 2021 -2027 για την εξασφάλιση χρηματοδότησης. Ακολούθησε   συζήτηση και τοποθετήσεις όλων των συμμετεχόντων ως προς τα επόμενα βήματα. Κοινή συνισταμένη του διαλόγου ήταν η παραδοχή για τον κίνδυνο περαιτέρω μείωσης των αλιευτικών αποθεμάτων λόγω της αυξανόμενης αλιευτικής πίεσης και της κλιματικής αλλαγής.

Ο κ. Κεδίκογλου δήλωσε ικανοποιημένος με το κλίμα συναίνεσης και σύμπνοιας, επαναλαμβάνοντας ότι στόχος  του είναι η Αμοργός να γίνει παράδειγμα για όλη την Ελλάδα.  Υπενθυμίζεται ότι το πρόγραμμα «Αμοργόραμα» περιλαμβάνει την αποχή των τοπικών αλιέων από την αλιευτική δραστηριότητα τους μήνες αναπαραγωγής και τη συμμετοχή του στόλου τους σε παράκτιους θαλάσσιους καθαρισμούς. Για το σκοπό αυτό, απαιτείται η παύση της αλιείας τους μήνες Απρίλιο και Μάιο από όλα τα επαγγελματικά και ερασιτεχνικά αλιευτικά σκάφη.

Στη συζήτηση συμμετείχαν,  ο Δήμαρχος Αμοργού, κ. Ελευθέριος Καραϊσκος, ο πρόεδρος του Επαγγελματικού Συλλόγου Αλιέων Αμοργού, κ. Μιχάλης Κρόσμαν, η υπεύθυνη θαλασσίων προγραμμάτων του Blue Marine Foundation, κα. Άντζελα Λάζου Dean,  ο Επίκουρος Καθηγητής στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, κ. Στέφανος Καλογήρου και ο Βιολόγος και Επιστημονικός Σύμβουλος του Αμοργοράματος, κ. Βαγγέλης Παράβας.

Μετείχαν επίσης οι Προϊστάμενος και το στέλεχος της Μονάδας Β της ΕΥΔ «ΠΑΛΥΘ 2021-2027», κ.κ. Γιώργος Κατής και Νίκος Αθανασόπουλος αντίστοιχα και η Προϊσταμένη της Μονάδας Α της ΕΥΔ «ΠΑΛΥΘ 2021-2027», κ. Σοφία Λουκμίδου.

Το θέμα του reskilling και του upskilling πρέπει να αποτελέσει την κορυφαία προτεραιότητα για τις επιχειρήσεις που θέλουν να προλάβουν το τρένο της ψηφιακής επανάστασης», τόνισε η Πρόεδρος του ΕΒΕΑ, κα Σοφία Κουνενάκη Εφραίμογλου, από το βήμα του συνεδρίου του Economist με θέμα «Η νέα εποχή δεξιοτήτων στην Ελλάδα και την Ευρώπη».

Η Πρόεδρος του ΕΒΕΑ στην ομιλία της αναφέρθηκε στις αλλαγές και τις προκλήσεις που επιφέρει η διείσδυση της υψηλής τεχνολογίας στην αγορά εργασίας, κάνοντας λόγο για μια «κοσμοϊστορική μετάβαση», στην οποία εργαζόμενοι και επιχειρήσεις καλούνται να προσαρμοστούν. Όπως σημείωσε η κυρία Εφραίμογλου, μελέτες δείχνουν ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να χάσει έως και το ένα τρίτο του εργατικού της δυναμικού της μέσα στα επόμενα 20 χρόνια, καθώς οι επιχειρήσεις θα προσπαθούν να αυξήσουν την παραγωγικότητα και να καλύψουν τα κενά δεξιοτήτων που δημιουργούνται από τη γήρανση του πληθυσμού.

Παράλληλα, στοιχεία του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών δείχνουν ότι, εξαιτίας του ψηφιακού αυτοματισμού, το 14% των εργαζομένων στην Ε.Ε. απασχολείται σήμερα σε θέσεις εργασίας που αναμένεται να εκλείψουν στο μέλλον, το 40% σε θέσεις εργασίας που θα μετασχηματισθούν σημαντικά και το 34% σε θέσεις εργασίας που θα υποστούν αλλαγές. Ειδικά για τη χώρα μας, η ανάγκη εκπαίδευσης και κατάρτισης σε ψηφιακές δεξιότητες που προκύπτει είναι τεράστια. Μόλις το 1,8% των εργαζόμενων κατέχει εξειδικευμένες δεξιότητες IT, έναντι 3,9% που είναι ο πανευρωπαϊκός μέσος όρος, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να κατατάσσεται στην 27η θέση στην ΕΕ. «Στο ΕΒΕΑ», είπε η κυρία Εφραίμογλου, «το κορυφαίο επιμελητήριο της χώρας που εκπροσωπεί τις επιχειρήσεις με τη μεγαλύτερη συνεισφορά στο ΑΕΠ, υλοποιούμε ή ετοιμάζουμε μία σειρά δράσεων προς αυτή την κατεύθυνση. Θέλουμε να εφοδιάσουμε τις επιχειρήσεις μας με όσο το δυνατόν πιο κατάλληλα εργαλεία, ώστε να προετοιμαστούν για τις προκλήσεις του μέλλοντος. Για να το κάνουν αυτό, χρειάζεται να επενδύσουν ξανά στη δημιουργία μακροπρόθεσμης αξίας για τις ίδιες και για τους ανθρώπους τους, για τις κοινωνίες στις οποίες δραστηριοποιούνται.

Αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε πλήρη λειτουργία πλατφόρμα στην οποία οι επιχειρήσεις μέλη μας δηλώνουν τις ανάγκες που έχουν σε ανθρώπινο δυναμικό, και βέβαια το είδος των αναγκών αυτών. Παράλληλα, διενεργούμε έρευνα, μέσω της οποίας θα προσπαθήσουμε να καταγράψουμε εμείς τις ανάγκες που υπάρχουν στην αγορά, πριν να είναι αργά. Είναι μία συνολική προσπάθεια η οποία θα μας βοηθήσει να έχουμε στη διάθεσή μας τη γεωγραφία της αγοράς σε ό,τι αφορά τις ελλείψεις δεξιοτήτων».
Το ΕΒΕΑ βρίσκεται σε συνεχή επικοινωνία με τα γραφεία διασύνδεσης των πανεπιστημίων για τη γεφύρωση του ακαδημαϊκού κόσμου με τον κόσμο της αγοράς και την αντιστροφή του brain drain. Επίσης, θα υπογραφεί μνημόνιο συνεργασίας με τη ΔΥΠΑ για την υλοποίηση προγραμμάτων αναβάθμισης δεξιοτήτων και επανακατάρτισης εργαζόμενων σε όλους τους κλάδους της οικονομίας, με έμφαση στις ψηφιακές και πράσινες δεξιότητες, καθώς και για προγράμματα κατάρτισης ανέργων.
Σχετικά με τις προκλήσεις που μπορεί να αντιμετωπίσει μία επιχείρηση, η Πρόεδρος του ΕΒΕΑ εστίασε στην ανάγκη οι επιχειρήσεις «να εντοπίσουν έγκαιρα τις “αναδυόμενες” δεξιότητες, καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι αυτοματισμοί αλλάζουν τα πάντα γύρω μας. Οι επιχειρήσεις καλούνται, επίσης, να εφαρμόσουν έγκαιρα τα κατάλληλα προγράμματα κατάρτισης του προσωπικού, διότι σε πολλές περιπτώσεις θα είναι δύσκολο να βρουν ειδικευμένο εργατικό δυναμικό που είναι ικανό να συμβάλλει και να προσαρμοστεί στην τεχνολογική αλλαγή».

Σταθερή ανάπτυξη καταγράφει η αγορά τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη, η οποία αναμένεται το 2026 να φτάσει στα $191 δισ. Παρά τον πόλεμο στην Ουκρανία, τον πληθωρισμό, τις περικοπές στους προϋπολογισμούς της πληροφορικής και τις απολύσεις που ανακοινώνονται ακόμη και από τις μεγαλύτερες εταιρείες τεχνολογίας, η αγορά τεχνητής νοημοσύνης (AI) επί ευρωπαϊκού εδάφους δείχνει να παραμένει αλώβητη.

Η ευρωπαϊκή αγορά τεχνητής νοημοσύνης συνεχίζει να αναπτύσσεται παρά την κρίση. Μάλιστα, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της International Data Corporation (IDC), η αγορά, συμπεριλαμβανομένου του λογισμικού, του hardware και των υπηρεσιών, θα “τρέξει” με σύνθετο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης (CAGR) 25,5% την περίοδο 2022-2026.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της εταιρείας ερευνών, που περιλαμβάνονται στο “IDC Worldwide Semiannual Artificial Intelligence Tracker”, ατμομηχανή της ανάπτυξης για την αγορά τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη θα αποτελέσει κυρίως το λογισμικό. Το software με επίκεντρο την τεχνητή νοημοσύνη αναμένεται να καταγράψει μέσο ετήσιο ρυθμό (CAGR) 32,4%, ενώ η ανάπτυξη θα είναι σημαντικά χαμηλότερη στις υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης (CAGR 27,2%), στο λογισμικό με επίκεντρο την AI (CAGR 16,7%) και στο hardware AI (CAGR 15,2%).
“Τα επόμενα πέντε χρόνια θα αποτελέσουν μια κρίσιμη περίοδο για την εμπορική υιοθέτηση του λογισμικού AI, καθώς πολλές εταιρείες και κυβερνήσεις επενδύουν τώρα περισσότερα για να κάνουν τις διαδικασίες τους πιο ευέλικτες, αποτελεσματικές και ανθεκτικές”, εξηγούν οι αναλυτές της IDC.
Όπως προσθέτουν, καινοτόμα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, όπως μοντέλα γλώσσας που βασίζονται σε βαθιά μάθηση ή διάφορα μοντέλα για ψηφιακά δίδυμα, έχουν τη δυνατότητα να δημιουργήσουν σημαντική επιχειρηματική αξία.

Πλήγμα στις υποδομές

Λόγω του πληθωρισμού, της ύφεσης και των ελλείψεων εργατικού δυναμικού, οι επενδύσεις σε υποδομές τεχνητής νοημοσύνης θα πληγούν περισσότερο από εκείνες στο hardware πιο γενικής χρήσης, καθώς η υποδομή τεχνητής νοημοσύνης έχει υψηλότερη τιμή. Η IDC προβλέπει ότι η αγορά για διακομιστές/αποθηκευτικούς χώρους τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη θα παρουσιάσει αργό – αλλά σταθερό – μοτίβο ανάπτυξης κατά την περίοδο έως το 2026.
Η αγορά υπηρεσιών τεχνητής νοημοσύνης έδειξε την ανθεκτικότητά της κατά τη διάρκεια της πανδημίας και η IDC αναμένει ότι η ζήτηση για λύσεις τεχνητής νοημοσύνης από επαγγελματίες παρόχους υπηρεσιών θα συνεχίσει να αυξάνεται.
“Η αυτοματοποίηση διαδικασιών βάσει τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να αντιμετωπίσουν φαινόμενα όπως ο πληθωρισμός και οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού”, αναφέρει η IDC στην ανάλυσή της.
“Η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια πιθανή ύφεση, ενώ η αγορά εργασίας χαρακτηρίζεται από αντιφατικές δυνάμεις – έλλειψη ειδικευμένων εργαζομένων σε ορισμένους τομείς τεχνολογίας από τη μια πλευρά, ενώ από την άλλη ακόμη και οι μεγαλύτερες εταιρείες τεχνολογίας, όπως η Amazon, η Google και η Microsoft, απολύουν δεκάδες χιλιάδων εργαζομένων. Αναμένουμε ότι η αγορά τεχνητής νοημοσύνης θα συνεχίσει να αποδίδει δυναμικά, ωστόσο, λόγω των δυνατοτήτων της τεχνολογίας για μακροπρόθεσμη βελτιστοποίηση του κόστους και ως πιθανή λύση στο χάσμα δεξιοτήτων”, καταλήγει η σχετική έκθεση.

Στην εμπροσθοφυλακή της Ευρώπης όσον αφορά στη διαθεσιμότητα του 5G βρίσκεται η Ελλάδα. Μπορεί οι επιδόσεις της χώρας μας, όπως και της Ευρώπης συνολικά, να απέχουν από αυτές άλλων διεθνών ανταγωνιστών, ωστόσο, τόσο η Ελλάδα όσο και η Ευρώπη κινούνται προς την εποχή του 5G.
Στο 40% φτάνει σήμερα η διαθεσιμότητα του 5G στην Ελλάδα, μια από τις καλύτερες επιδόσεις πανευρωπαϊκά. Το ποσοστό των πολιτών με 5G συσκευές, που περνούν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους κάνοντας χρήση δικτύων 5G, φθάνει πλέον το 37,3%. Η επίδοση αυτή είναι η 5η καλύτερη μετά από τις ΗΠΑ, όπου η διαθεσιμότητα διαμορφώνεται στο 56%, την Κύπρο, την Ελβετία και τη Δανία, με 49,8%, 46,1% και 42,7% αντίστοιχα. Είναι μάλιστα υψηλότερη από τις αντίστοιχες επιδόσεις εξαιρετικά “ώριμων” ψηφιακά αγορών, όπως η Νότια Κορέα (35,1%,), η Ολλανδία (34,8%) ή η Κίνα (25,7%).
Σύμφωνα με τα στοιχεία της OOKLA, στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη παρατηρείται αύξηση της διαθεσιμότητας 5G, λόγω διογκούμενης διείσδυσης των 5G smartphones και ταχείας ανάπτυξης των δικτύων 5G.

Επιβράδυνση ταχυτήτων
Δεν ισχύει όμως το ίδιο με τις ταχύτητες, οι οποίες βαίνουν μειούμενες τόσο στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη, όσο και στην Ελλάδα. Η χώρα μας βρίσκεται στη 13η θέση όσον αφορά τη μέση ταχύτητα 5G (download), αν και η επίδοση αυτή είναι μειωμένη έναντι του 2021. Για την ακρίβεια, το 4ο τρίμηνο του 2022, η μέση ταχύτητα download στα 5G δίκτυα στην Ελλάδα ήταν 165,10 Mbps, όταν έναν χρόνο νωρίτερα το 5G στη χώρα έτρεχε με 194,4 Mbps.
Ρεκόρ ταχύτητας, παγκοσμίως, κάνουν τα δίκτυα 5G στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα με 549,71 Μbps, στη Νότια Κορέα με 496,93 Mbps, στη Σιγκαπούρη με 388,66 Mbps και στη Σαουδική Αραβία με 344,41 Mbps.
Από το report της Ookla, το οποίο εξετάζει την πρόοδο του 5G επί ευρωπαϊκού εδάφους, προκύπτει ότι οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες έχουν μέση ταχύτητα λήψης (download) 5G κάτω από 200 Mbps. Κι αυτό αφορά ισχυρές οικονομίες, όπως η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιταλία και η Ισπανία, όπου η μέση ταχύτητα του 5G φτάνει τα 139,12 Mbps, 130,64 Mbps, 125,87 Mbps και 98,01 Mbps αντίστοιχα.
Οι επιδόσεις αυτές κατατάσσουν τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη στην κατηγορία των λεγόμενων 5G Improvers, δηλαδή των χωρών που επιδέχονται βελτιώσεις. Από τα ευρωπαϊκά κράτη μόνο η Βουλγαρία ανήκει στην κατηγορία των 5G Leaders, μια λίστα κρατών που περιλαμβάνει τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τη Νότια Κορέα, τη Σιγκαπούρη και το Κατάρ, με μέση ταχύτητα λήψης 5G 342,71 Mbps.

Θέμα τιμής
Ένα κρίσιμο στοιχείο που οδηγεί στη διαθεσιμότητα 5G είναι η οικονομική προσιτότητα και η διαθεσιμότητα smartphones με δυνατότητα 5G. Σύμφωνα με την Counterpoint Research, το 4ο τρίμηνο του 2022 οι πωλήσεις smartphone 5G σε όλη την Ευρώπη ανήλθαν συνολικά σε 26,8 εκατ., ποσό που ισοδυναμεί με το 67% των συνολικών πωλήσεων smartphone.
Το αντίστοιχο ποσοστό στη Βόρεια Αμερική είναι 84% και 87% σε Κίνα, Ιαπωνία και Νότια Κορέα. Συνεπώς, η Ευρώπη χρειάζεται ακόμη να διανύσει πολύ δρόμο για να φτάσει σε άλλες προηγμένες αγορές.
Εντός της Ευρώπης υπάρχει επίσης μεγάλη διακύμανση, με τη Γερμανία να βρίσκεται στο 90%, τη Σουηδία στο 88%, το Ηνωμένο Βασίλειο στο 86% και τις αγορές της Ανατολικής Ευρώπης στο 49%.

Κεφάλαια €270 εκατ. σε ένα δίμηνο “σήκωσαν” οι ελληνικές startups από 45 Έλληνες και ξένους επενδυτές. Η επενδυτική «ομοβροντία», που εκφράστηκε μέσα από 28 γύρους χρηματοδότησης προς ελληνικές startups μέσα σε λιγότερο από δύο μήνες, θέτει τις προϋποθέσεις ώστε το 2023 να εξελιχθεί σε χρονιά-ρεκόρ για το οικοσύστημα, το οποίο μάλιστα κατέγραψε και δύο exits το εξεταζόμενο διάστημα.
“Το 2022, παρά τη δυσμενή συγκυρία, το ελληνικό οικοσύστημα επέδειξε ανθεκτικότητα, αλλά και ρευστότητα. Το 2023 προμηνύεται ακόμα καλύτερο”, αναφέρει η Marathon Venture Capital, η οποία δημοσιοποίησε τα σχετικά στοιχεία.

Την εκτίμηση της Marathon επιβεβαιώνουν τα ηχηρά deals με πρωταγωνιστές τις ελληνικές startups, που δημιουργήθηκαν από τις αρχές του 2023. Πρόκειται για συμφωνίες χρηματοδότησης, όπως αυτή της αμερικανικής Carlyle προς τη Hack Τhe Box, ύψους $55 εκατ. ή της Elikonos Capital Partners, επίσης $55 εκατ., προς την Instacar. Συμφωνίες που αποδεικνύουν στην πράξη ότι το εγχώριο οικοσύστημα ωριμάζει και γίνεται ικανό να προσελκύσει την ψήφο εμπιστοσύνης κορυφαίων επενδυτικών κεφαλαίων ανά τον κόσμο. Βέβαια, να σημειώσουμε ότι πολλές από τις εν λόγω συμφωνίες αφορούν σε εταιρείες οι οποίες έχουν μεν ελληνικό αίμα, αλλά δεν έχουν παρουσία στη χώρα μας.
Αν υπολογιστούν μόνο οι startups με παρουσία στην Ελλάδα, τα κεφάλαια που συγκέντρωσαν από τις αρχές του έτους φτάνουν τα $134 εκατ., τα οποία προήλθαν από 30 επενδυτές σε 18 γύρους χρηματοδότησης.

Ποιες startups «πήγαν ταμείο» το 2023

Εκτός από τη Hack Τhe Box και την Instacar, από τις αρχές του έτους σημαντικές χρηματοδοτήσεις, σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, εξασφάλισαν η Wikifarmer από το Point Nine με $5,4 εκατ., η Sunlight.io από τη Valedor Partners με $5 εκατ., η OneRoof με επενδυτή την Gaingels, με $3,2 εκατ., η Prosperty που “σήκωσε” $2,6 εκατ. από τη Velocity Partners. Επίσης, η BibeCoffee “σήκωσε” $2,1 εκατ. από την Eleven Ventures, η Convert Group προσέλκυσε $2 εκατ., η Billys άντλησε $800.000 από την Genesis Ventures, ενώ η BIO2CHP υποδέχτηκε χρηματοδότηση €500.000 από την TECS Capital.
Στα σημαντικά ορόσημα που πέτυχε από τις αρχές του 2023 το εγχώριο νεοφυές οικοσύστημα θα πρέπει να συμπεριληφθούν τα δύο exits που ολοκληρώθηκαν, με τη MarineTraffic να εξαγοράζεται από την Kpler και την ελληνική OilX, η οποία πέρασε στην Energy Aspects.
Τα στοιχεία της Marathon δείχνουν ότι ο μεγάλος όγκος των χρηματοδοτήσεων επικεντρώθηκε σε “ώριμες” startups που βρίσκονται σε στάδιο ανάπτυξης. Οι χρηματοδοτικοί γύροι της κατηγορίας seed και Seed A ήταν σαφώς υποδεέστεροι.

Τον προβληματισμό τους για την εφαρμογή της ψηφιακής κάρτας εργασίας στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και σε κλάδους που η πλειοψηφία των εργαζομένων απασχολούνται εκτός της εγκατάστασης (όπως π.χ. ηλεκτρολόγοι) διατύπωσαν για άλλη μια φορά βιοτέχνες – μέλη του Βιοτεχνικού Επιμελητηρίου Αθήνας κατά τη διάρκεια ενημερωτικής εκδήλωσης που πραγματοποιήθηκε με τη συμβολή της Ένωσης Φοροτεχνικών Ελευθέρων Επαγγελματιών Αττικής (Ε.Φ.Ε.Ε.Α.).

Συγκεκριμένα, κατά τη διάρκεια του Διοικητικού Συμβουλίου του Β.Ε.Α., πραγματοποιήθηκε μεγάλη, ανοικτή ενημερωτική εκδήλωση, με τη συμμετοχή δεκάδων επιχειρηματιών – μελών του Βιοτεχνικού Επιμελητηρίου Αθήνας, σε συνεργασία με εκπροσώπους λογιστών – μελών της Ένωσης Φοροτεχνικών Ελευθέρων Επαγγελματιών Αττικής (Ε.Φ.Ε.Ε.Α.).

Τα θέματα που συζητήθηκαν αφορούν στις τελευταίες εξελίξεις και αλλαγές στο myDATA, μετά και την έκδοση της απόφασης Α.1188/2022, την εφαρμογή της Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας, αλλά και τις νέες υποχρεώσεις των εργοδοτών σχετικά με τη διαδικασία Διασύνδεσης ΦΗΜ με τα EFT/POS τερματικά στις επιχειρήσεις και την αυστηροποίηση του πλαισίου της καταχώρισης στοιχείων στο «ΕΡΓΑΝΗ».
Το Βιοτεχνικό Επιμελητήριο και η Ε.Φ.Ε.Ε.Α., στο πλαίσιο των κοινών δράσεών τους βάσει του Πρωτοκόλλου συνεργασίας που έχουν συνάψει, παρουσίασαν με τη βοήθεια επιστημονικών συνεργατών όλο το πλέγμα των υποχρεωτικών ενεργειών μιας επιχείρησης, σύμφωνα με το νέο θεσμικό πλαίσιο.

Σοβαροί προβληματισμοί διατυπώθηκαν από τους βιοτέχνες σε σχέση με τη δυσκολία τήρησης των νέων ρυθμίσεων, ιδιαιτέρως για την ψηφιακή κάρτα και την πίεση των εργοδοτών, σε σχέση κυρίως με το αντικείμενο δραστηριότητας, τη μορφή εργασίας του προσωπικού τους και τα διοικητικά κόστη που απαιτούνται, τα οποία σε συνδυασμό με τις λοιπές επιβαρύνσεις της φορολογίας και του ΦΠΑ είναι κατά μέσο όρο από τα υψηλότερα ανάμεσα στις χώρες της Ε.Ε.

Από πλευράς Διοίκησης Β.Ε.Α., ο πρόεδρος Π. Ραβάνης και ο Α΄ Αντιπρόεδρος Κ. Δαμίγος ζήτησαν από τον πρόεδρο της ΕΦΕΕΑ κ. Κούβαρη και τους συνεργάτες φοροτεχνικούς τη συνδρομή τους στη συμβουλευτική καθοδήγηση των επιχειρηματιών του Επιμελητηρίου, μετά τη συγκέντρωση ερωτημάτων και παροχή διευκρινίσεων.
Οι απορίες, οι προβληματισμοί και τα σχόλια των συμμετεχόντων θα αξιοποιηθούν από τις υπηρεσίες του Επιμελητηρίου, ώστε να γίνουν παρεμβάσεις και προτάσεις στο αρμόδιο Υπουργείο, όπου θεωρείται αναγκαίο.

Ξεκίνησε στα τέλη Φεβρουαρίου η ηλεκτρονική υποβολή αιτήσεων χρηματοδότησης για τη δέσμη των δράσεων “Ψηφιακός Μετασχηματισμός Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων”, προϋπολογισμού €300 εκατ., που εντάσσεται στο νέο Πρόγραμμα “Ανταγωνιστικότητα” του ΕΣΠΑ 2021 – 2027.

Το πρόγραμμα, που καλύπτει στοχευμένες ανάγκες των ΜμΕ ανάλογα με την υφιστάμενη ψηφιακή και τεχνολογική ωριμότητά τους, αλλά και τις διαφορετικές επενδυτικές ανάγκες τους, είναι διαρθρωμένο σε 3 δράσεις. Το ποσοστό επιδότησης ανέρχεται έως 50%, ενώ σε ορισμένες περιοχές της χώρας φθάνει και το 60%.

Η δράση θα παραμείνει ανοιχτή μέχρι την εξάντληση του διαθέσιμου προϋπολογισμού και στόχος της είναι η αντιμετώπιση της υστέρησης των ελληνικών επιχειρήσεων στην ενσωμάτωση των σύγχρονων ψηφιακών τεχνολογιών στην παραγωγική τους δραστηριότητα.
Η αξιολόγηση των αιτήσεων χρηματοδότησης θα είναι άμεση (FΙFΟ) και τα επενδυτικά σχέδια θα αξιολογούνται με τη σειρά που υποβάλλονται, μέχρι εξάντλησης του προϋπολογισμού της δράσης ανά κατηγορία περιφέρειας.

Δράση 1 – Βασικός Ψηφιακός Μετασχηματισμός ΜμΕ

Αφορά μεσαίες, μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις οι οποίες δεν έχουν ακόμα ενσωματώσει σημαντικές τεχνολογίες πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών (ΤΠΕ) στη λειτουργία τους και στοχεύουν στην κάλυψη βασικών ελλείψεων σε εφαρμογές και εξοπλισμό.
Ο ελάχιστος και μέγιστος συνολικός ενισχυόμενος προϋπολογισμός της αίτησης χρηματοδότησης ορίζεται από €18.000 έως και €30.000. Η μέγιστη διάρκεια ολοκλήρωσης της επένδυσης δεν θα υπερβαίνει τους εννέα μήνες από την ημερομηνία έκδοσης της Απόφασης Έγκρισης.

Δράση 2 – Προηγμένος Ψηφιακός Μετασχηματισμός ΜμΕ

Αφορά μεσαίες, μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις οι οποίες στοχεύουν στη διεύρυνση της ψηφιακής και τεχνολογικής τους ωριμότητας με ολοκληρωμένες επενδύσεις σε νέες ΤΠΕ, που θα αναβαθμίσουν την ανταγωνιστικότητά τους στις διεθνείς αγορές και θα βελτιώσουν την παραγωγική τους διαδικασία.
Ο ελάχιστος και μέγιστος συνολικός ενισχυόμενος προϋπολογισμός της αίτησης χρηματοδότησης ορίζεται από €50.000 έως και €650.000, ενώ η μέγιστη διάρκεια ολοκλήρωσης της επένδυσης δεν θα υπερβαίνει τους δεκαπέντε μήνες από την ημερομηνία έκδοσης της Απόφασης Ένταξης.

Δράση 3 – Ψηφιακός Μετασχηματισμός Αιχμής ΜμΕ

Αφορά μεσαίες, μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις που έχουν ενσωματώσει ήδη ΤΠΕ σε πολλές λειτουργίες τους και πλέον επιδιώκουν να υλοποιήσουν ολοκληρωμένες επενδύσεις σε τεχνολογίες αιχμής ή σε λύσεις 4ης βιομηχανικής επανάστασης.
Ο ελάχιστος και μέγιστος συνολικός ενισχυόμενος προϋπολογισμός της αίτησης χρηματοδότησης ορίζεται από €200.001 έως και €1,2 εκατ., ενώ η μέγιστη διάρκεια ολοκλήρωσης της επένδυσης δεν θα υπερβαίνει τους δέκα οκτώ μήνες από την ημερομηνία έκδοσης της Απόφασης Ένταξης.

Διάσταση απόψεων για την υβριδική εργασία διαπιστώνεται ανάμεσα στους ανθρώπους που διοικούν τις επιχειρήσεις και σε εκείνους που εργάζονται σε αυτές. Σε πρόσφατο άρθρο του Forbes επισημαίνεται ότι οι ηγέτες και οι εργαζόμενοι συχνά βλέπουν τα πράγματα διαφορετικά, όταν πρόκειται για τη μετάβαση στην υβριδική και την απομακρυσμένη εργασία.

Το 69% των ηγετών πιστεύει ότι υπήρξε καλή διαχείριση στη μετάβαση προς την υβριδική εργασία – Διαφωνεί το 49% των εργαζομένων.
Το 69% των ηγετών πιστεύει ότι υπήρξε καλή διαχείριση στη μετάβαση προς την υβριδική εργασία στον οργανισμό τους, ενώ λιγότεροι από τους μισούς (49%) εργαζόμενους θα έλεγαν το ίδιο. Η έκθεση Forbes Re-Learning Leadership, την οποία επικαλείται η IWG, διαπιστώνει επίσης ότι λιγότερο από το 50% των εργαζομένων σε μη εποπτικούς ρόλους αισθάνονται ότι εισακούγονται οι απόψεις τους.

Οι έρευνες δείχνουν ότι για να λειτουργήσει το υβριδικό σύστημα οι υπεύθυνοι χάραξης στρατηγικής οφείλουν να αφουγκράζονται τους εργαζόμενους και να προσαρμόζονται στις ανάγκες τους.

Σύμφωνα με έρευνα της Gallup τον Νοέμβριο του 2022, διαπιστώθηκε ότι οι εργαζόμενοι είναι πιο αφοσιωμένοι στην εργασία τους, όταν η ομάδα τους καθορίζει συλλογικά την πολιτική της υβριδικής εργασίας.

Στα ευρήματα έρευνας από την ίδια εταιρεία το 2021 είχε αναδειχθεί ότι το να ζητηθεί από τα μέλη της ομάδας να σχεδιάσουν συνεργατικά την υβριδική πολιτική της εταιρείας τους είναι ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία για τη δέσμευση ενός εργατικού δυναμικού που πηγαίνει στο γραφείο όταν χρειάζεται.

Χαμηλότερη δέσμευση

Ομοίως, η ύπαρξη ενός καθορισμένου αριθμού ημερών γραφείου που επιβάλλεται από τον εργοδότη συνδέθηκε με χαμηλότερη δέσμευση των εργαζομένων. Εκείνοι των οποίων οι προϊστάμενοι δεν απαιτούν από αυτούς να βρίσκονται στο γραφείο -δηλαδή που το καθιστούν επιλογή- είναι πιο αφοσιωμένοι και είναι πιο πιθανό να πιστεύουν ότι η εταιρία τους ενδιαφέρεται για την ευημερία τους.
“Το μοντέλο της υβριδικής εργασίας έχει δημιουργήσει αλλαγές όχι μόνο στους χώρους εργασίας, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο διοικούνται οι επιχειρήσεις. Είναι σαφές ότι για να λειτουργήσει η υβριδική εργασία πρέπει να υπάρχει διάλογος μεταξύ της διοικητικής ομάδας και των εργαζομένων και να έχουν όλοι λόγο”, τονίζει η IWG, παγκόσμιος πάροχος ευέλικτων χώρων εργασίας.
“Η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχουν μονοδιάστατες λύσεις και η ομορφιά του υβριδικού μοντέλου είναι ότι δίνει τη δυνατότητα στις εταιρείες να πειραματιστούν, να δοκιμάσουν και να μάθουν, κάνοντας βελτιώσεις στα μοντέλα εργασίας τους σε συνεργασία με τους εργαζόμενους. Είναι σαφές ότι το να δίνεται η δυνατότητα στις ομάδες να επιλέγουν τη μορφή που θα πάρει η υβριδική τους εργασία είναι καλύτερο για όλους”, αναφέρει η εταιρεία.

Ανδροκρατούμενος παραμένει ο χώρος της κυβερνοασφάλειας, καθώς μόλις 1 στις 4 θέσεις εργασίας στον κλάδο (το 25%) καταλαμβάνεται σήμερα από γυναίκες. Στο μεταξύ, μόνο το 17% των εταιρειών στη λίστα Fortune 500 έχουν γυναίκα CISO.

Στην Ελλάδα, σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (2020 Women in Digital Scoreboard), το 2020 μόλις το 16,4% των επαγγελματιών ICT ήταν γυναίκες.

Αυτή η υποεκπροσώπηση των γυναικών στον κλάδο της κυβερνοσφάλειας συμβαίνει, μάλιστα, σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία ο κλάδος της τεχνολογίας αντιμετωπίζει συνολικά μεγάλη “λειψυδρία” εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού. Δεν είναι τυχαίο ότι 3,5 εκατ. θέσεις εργασίας cybersecurity εκτιμάται ότι δεν θα έχουν καλυφθεί μέχρι το 2025.

Την κρισιμότητα της ίσης αντιπροσώπευσης των γυναικών στον χώρο της κυβερνοασφάλειας, αλλά και τα οφέλη που μπορεί να προσφέρει η διαφορετικότητα στον κλάδο, ανέδειξε ημερίδα της ΕΥ Ελλάδος και του Women4Cyber Greece με τίτλο “Women in Cybersecurity: Breaking the glass ceiling”.

Τους λόγους πίσω από την υποαντιπροσώπευση των γυναικών στην αγορά του cybersecurity παρουσίασε η κυρία Αγγελική Δέλγα, Senior Manager στο Τμήμα Υπηρεσιών Κυβερνοασφάλειας και Ιδιωτικότητας της EY Ελλάδος. Η λανθασμένη αντίληψη ότι ο κλάδος απευθύνεται μόνο σε άτομα με εξειδικευμένες τεχνικές δεξιότητες, η έλλειψη στοχευμένης ενημέρωσης γύρω από τις επαγγελματικές ευκαιρίες στην κυβερνοασφάλεια, καθώς και η έλλειψη γυναικείων προτύπων στον χώρο, είναι οι βασικότεροι.

Γεφύρωση του χάσματος

Την ίδια στιγμή εκτιμάται ότι είναι κρίσιμο να απασχοληθούν περισσότερες γυναίκες στο cybersecurity, καθώς η μεγαλύτερη εμπλοκή τους θα συμβάλει στην ποικιλομορφία απόψεων, που οδηγεί στην εύρεση καινοτόμων λύσεων, στη γεφύρωση του χάσματος δεξιοτήτων και στην καλύτερη αντιπροσώπευση του προφίλ του τελικού χρήση των υπηρεσιών.
Η κυρία Βαλίνα Παντελή, Ιδρύτρια και Πρόεδρος του Women4Cyber Greece, σημείωσε ότι η γεφύρωση του φυλετικού χάσματος είναι σημαντική για ένα πιο ισορροπημένο εργατικό δυναμικό, με ποικιλία δεξιοτήτων και καλύτερα εξοπλισμένο, έτσι ώστε να αντιμετωπίσει τις αναδυόμενες απειλές στον κυβερνοχώρο. Παράλληλα, η διαφορετικότητα μπορεί να αποφέρει πολλά οφέλη για τις επιχειρήσεις, καθώς όσο μεγαλύτερη η ποικιλία των ανθρώπων στις ομάδες cybersecurity, τόσο πιο μεγάλες είναι οι πιθανότητες επιτυχίας.
“Η κυβερνοασφάλεια αντιμετωπίζει τεράστια έλλειψη ταλέντων με πλήθος δεξιοτήτων και ακόμη μεγαλύτερη έλλειψη γυναικών. Είναι σημαντικό να συγκεντρώσουμε κάθε κομμάτι αυτής της κοινότητας, από κάθε υπόβαθρο, να της δώσουμε την απαραίτητη ασφάλεια, τις βάσεις, την υποδομή και τη γνώση, ώστε να τη βοηθήσουμε να αναπτυχθεί και να επιδιώξει τους στόχους της”, ανέφερε χαρακτηριστικά.
Όπως σημείωσε ο κ. Παναγιώτης Παπαγιαννακόπουλος, Επικεφαλής Υπηρεσιών Κυβερνοασφάλειας, Προστασίας Δεδομένων και Ιδιωτικότητας της EY στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, ο κλάδος της κυβερνοασφάλειας χαρακτηρίζεται γενικότερα από έλλειψη προσωπικού και ειδικότερα από την υποαντιπροσώπευση των γυναικών σε αυτόν.
“Σε ένα περιβάλλον εξελισσόμενων κινδύνων στον κυβερνοχώρο, η ενεργότερη συμμετοχή και η ίση αντιπροσώπευση των γυναικών στον κλάδο, θα ενισχύσει το ανθρώπινο δυναμικό του με νέες δεξιότητες και ιδέες και θα αυξήσει την ποιότητα και αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών”, σχολίασε ο ίδιος.

Μέσα στις συνεχώς μεταβαλλόμενες συνθήκες της εποχής μας, τα εργασιακά περιβάλλοντα γίνονται όλο και πιο δύσκολα, απαιτητικά, αλλά και «τοξικά». Με τις συνεχείς πιέσεις για μεγαλύτερη απόδοση, περισσότερες δεξιότητες, και πολλαπλά καθήκοντα, οι εργαζόμενοι υποφέρουν και οι εργοδότες δυσκολεύονται περισσότερο από ποτέ να προσελκύσουν και να διατηρήσουν εμπνευσμένα στελέχη και ευτυχείς εργαζόμενους.

Σύμφωνα με έρευνα του Faas Foundation & Mental Health America, 71% των εργαζομένων προτίθενται να μετακινηθούν, ενώ αντίστοιχα στην Ελλάδα, με βάση έρευνα της Focus Bari | YouGov, η αναλογία όσων σκέπτονται να αναζητήσουν νέα επαγγελματική απασχόληση φτάνει το 67%. Και ενώ όλο και περισσότεροι οργανισμοί θέτουν—τουλάχιστον κατά δήλωση και επιθυμία—τον άνθρωπο στο επίκεντρο, εν τούτοις το κλίμα στα περισσότερα εργασιακά περιβάλλοντα παραμένει δύσκολο, με τοξικές συμπεριφορές ανταγωνισμού, bullying, πίεση και υπερβολικές απαιτήσεις να ισχύουν σε μεγάλο βαθμό.

Μέσα σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον, πώς μπορεί κανείς να εμπνευστεί, να εργαστεί και να προσφέρει; Και βέβαια, η μετακίνηση δεν είναι πάντοτε η λύση, μια και οι ευκαιρίες είναι σχετικά περιορισμένες και κανείς δεν εγγυάται πως στο επόμενο εργασιακό περιβάλλον δεν θα υπάρχουν προβλήματα! Η λύση δεν είναι παρά να χτίσει καθένας Ψυχική Ανθεκτικότητα, μια ικανότητα που όλοι μας μπορούμε να αναπτύξουμε: είναι εκείνα τα χαρακτηριστικά που μας οδηγούν να κρατάμε την ψυχραιμία μας μπροστά σε κάθε δυσκολία, ανατροπή ή αλλαγή, να εστιάζουμε στην καλύτερη δυνατή αντιμετώπιση και να βγαίνουμε κερδισμένοι, πιο σοφοί και πιο δυνατοί. Ο όρος «Ψυχική Ανθεκτικότητα» ή «Resilience» στα αγγλικά ενέχει την έννοια της αντοχής, συνυφασμένη με την έννοια της ελαστικότητας και αφορά σε μια διαδικασία που χτίζεται, περιλαμβάνοντας και τις τρεις διαστάσεις της ανθρώπινης υπόστασης: νους, σώμα, ψυχή.
Μέσα από την επιστήμη και την εμπειρία, μοιράζομαι πιο κάτω το πώς μπορεί κανείς να χτίζει και να αναπτύσσει Ψυχική Ανθεκτικότητα στο σύγχρονο, απαιτητικό εργασιακό περιβάλλον, αλλά και ευρύτερα στη ζωή!

#1. Δώστε Προτεραιότητα στην Υγεία σας. Επιστημονικές έρευνες αποδεικνύουν πως οι άνθρωποι με καλή υγεία έχουν 3.5 φορές μεγαλύτερες ψυχικές αντοχές, καθώς η σωματική, η νοητική και η ψυχική υγεία είναι αλληλένδετες και αλληλοεπηρεαζόμενες. Μην αμελείτε να κάνετε τακτικά checkup, να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας και να ασχολείστε έγκαιρα με οποιοδήποτε σύμπτωμα.
#2. Φροντίστε την Καλή Σωματική σας Φόρμα. Ακολουθώντας το ρητό «νους υγιής εν σώματι υγιεί», δώστε στον εαυτό σας και στο σώμα σας την προσοχή και περιποίηση που του αξίζει, ώστε να ανεβάζετε την ενέργειά σας και να απολαμβάνετε αυτό που λέμε «ολιστική ευεξία»! Ισορροπημένη διατροφή με γεύσεις που σας αρέσουν και σας θρέφουν, καλή ενυδάτωση και τακτική σωματική άσκηση!
#3. Κάντε τον Καλό Ύπνο Καθημερινή Πρακτική. Κατά τον βραδινό ύπνο ο οργανισμός ξεκουράζεται σε όλα τα επίπεδα. Αποδεδειγμένα, ο καλός καθημερινός ύπνος φέρνει ανανέωση, ευεξία και μακροζωία. Βάλτε μια συγκεκριμένη ώρα που πάτε για ύπνο, έχοντας μπροστά σας 7-8 ώρες έως το πρωινό ξύπνημα. Μια ώρα πριν τον ύπνο απομακρύνετε όλες τις οθόνες και κάνετε το τελευταίο σας γεύμα δύο ώρες πριν ξαπλώσετε.
#4. Εξασφαλίστε Ισορροπία Προσωπικού – Επαγγελματικού χρόνου. Όσο και να αγαπάτε τη δουλειά σας, η εργασιομανία και η εξάντληση δεν θα σας πάνε στην επιτυχία! Αντίθετα, πιθανώς θα χάνετε την ισορροπία σας και την ευκαιρία να ανανεώνετε την ενέργειά σας, ώστε να γίνεστε πιο αποτελεσματικοί, αποδοτικοί και χαρούμενοι! Κάντε μικρά δεκάλεπτα διαλείμματα μέσα στη μέρα, βάλτε στόχο μια συγκεκριμένη ώρα που σταματάτε να εργάζεστε, φροντίστε τουλάχιστον μια έξοδο για διασκέδαση την εβδομάδα, και ένα «ταξίδι-απόδραση» κάθε 3 μήνες.
#5. Αποδεχτείτε ότι θα Υπάρχουν τα «Πάνω και τα Κάτω». Στο εργασιακό περιβάλλον —και όχι μόνο— τα πράγματα δεν έρχονται όπως τα περιμένουμε. Οι συνθήκες αλλάζουν, μας φέρονται με τρόπους που δεν περιμέναμε, ένας απαιτητικός πελάτης ζητάει κάτι «εδώ και τώρα», ένας συνάδελφος ή προϊστάμενος εκνευρίζεται και γίνεται τοξικός και πολλά άλλα. Αν περιμένετε ότι τα πράγματα θα έρχονται πάντα στρωτά, θα απογοητεύεστε, γι’ αυτό καλλιεργείστε την «οπτική του απρόβλεπτου», ώστε να είστε κατάλληλα προετοιμασμένοι και προπονημένοι μπροστά στα δύσκολα! Η ζωή πάντα θα φέρνει απρόβλεπτα έξω από τον έλεγχό σας. Όμως, μπορείτε πάντα να ελέγχετε τον τρόπο που αντιδράτε: μπροστά σε κάτι απρόσμενο πάρτε χρόνο και αναρωτηθείτε «πώς θα αντιδρούσε ο άνθρωπος που θέλω να είμαι;»
#6. Ψάξτε για την Ευκαιρία μέσα στην Πρόκληση. Ακόμα και όταν τα πράγματα έρχονται «ανάποδα» και ανατρεπτικά, μέσα στο δύσκολο υπάρχει πάντα μια ευκαιρία, καθώς «ουδέν κακόν αμιγές καλού». Αναπλαισιώστε τη σκέψη σας, αναζητώντας τι καλό μπορεί να κρύβει η δυσκολία που αντιμετωπίζετε και βγείτε από αυτήν, κερδίζοντας πολύτιμο μάθημα.
#7. Καλλιεργείστε Ενσυναίσθηση. Είναι ίσως μια παρεξηγημένη έννοια που όμως αποτελεί τη βάση για καλή επικοινωνία με τους άλλους, συναδέλφους, φίλους, οικογένεια, καθώς και ουσιαστικό θεμέλιο για καλές σχέσεις. Βγείτε από τα παπούτσια σας και μπείτε στα παπούτσια του άλλου, ακούστε τον για να τον καταλάβετε και μην προσπαθείτε να του πείτε ούτε ότι έχετε κι εσείς παρόμοιο πρόβλημα ούτε να του λύσετε το δικό του.
#8. Κάντε Συνήθειά σας την Αυτοπαρατήρηση. Είναι νομοτελειακό ότι δεν μπορείτε να αλλάξετε κανέναν άλλον εκτός από τον εαυτό σας. Και το πρώτο βήμα είναι να γνωρίσετε τον εαυτό σας, παρατηρώντας με τα «μάτια ενός τρίτου», χωρίς επικριτικότητα. Σκοπός είναι να αναγνωρίσετε τα καλά και τις αδυναμίες σας, να τα αποδεχτείτε και αν θέλετε να αλλάξετε κάτι, αν δεν σας αρέσει.
#9. Χτίστε Αξιοπιστία και Τιμάτε τα Όριά σας με Συνέπεια. Οι καλές σχέσεις, προσωπικές ή επαγγελματικές χτίζονται, πάνω στην αμοιβαία εμπιστοσύνη και σεβασμό. Για να κερδίσετε την εμπιστοσύνη των συναδέλφων σας χρειάζεται να καλλιεργήσετε συνέπεια και αξιοπιστία και, για να εμπνεύσετε τον σεβασμό, χρειάζεται να χτίσετε πρώτα τον αυτοσεβασμό σας. Ξεκαθαρίζετε πάντα τι αναλαμβάνετε, πότε πρέπει να το παραδώσετε και να είστε συνεπείς σε αυτό. Μην αναλαμβάνετε κάτι που ξέρετε ότι δεν θα μπορέσετε να φέρετε σε πέρας. Βάλτε τα όριά σας με ευγένεια και σαφήνεια.
#10. Εφαρμόστε την Πρακτική της Ανατροφοδότησης. Αντίθετα από τη «στείρα κριτική» και την «απλή αξιολόγηση», η πρακτική της ανατροφοδότησης είναι εξαιρετικά ωφέλιμη, όταν τη δίνουμε και όταν τη δεχόμαστε με τον κατάλληλο τρόπο: με θετική πρόθεση, χωρίς κριτικές και ερμηνείες, με ευγένεια, αντικειμενικότητα, σαφήνεια, τονίστε στον άλλον τα θετικά, προτείνοντας να διατηρηθούν και ενημερώστε για τις αδυναμίες με προτάσεις για βελτίωση.