Blog

ΔΡ. ΛΙΛΙΑΝ ΜΠΑΛΑΤΣΟΥ

DATA & AI MANAGER-ACCENTURE

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗ ΦΩΤΕΙΝΗ ΝΑΣΣΟΥ

Η συζήτηση γύρω από τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης έχει μετακινηθεί πλέον από τη σφαίρα της φαντασίας στον πυρήνα της επιστημονικής και πολιτικής ατζέντας. Το ερώτημα που κυριαρχεί δεν είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη θα συνεχίσει να εξελίσσεται, αλλά αν η ανθρωπότητα θα προλάβει να θέσει τα απαραίτητα όρια πριν η τεχνολογία ξεπεράσει τον ανθρώπινο έλεγχο.
Η Δρ. Λίλιαν Μπαλατσού έχει εκτενή εμπειρία στον σχεδιασμό και την υλοποίηση στρατηγικών έργων τεχνητής νοημοσύνης σε οργανισμούς μεγάλης κλίμακας, ηγούμενη ομάδων υψηλού αντίκτυπου σε κλάδους όπως οι τηλεπικοινωνίες, οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και η ενέργεια.
Παράλληλα, συνεργάζεται με οργανισμούς και φορείς στην Ελλάδα και το εξωτερικό για την προώθηση της ηθικής στο AI, της διαφορετικότητας και της βιώσιμης καινοτομίας. Συμμετέχει ενεργά στον δημόσιο διάλογο γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη ενώ έχει τιμηθεί με το Study UK Alumni Award 2023 από το British Council και τη Βρετανική Πρεσβεία, καθώς και με το Greek International Women’s Award 2023, για τη συμβολή της στην τεχνολογία, την ηγεσία και τη συμπεριληπτική καινοτομία.
Το έργο της εστιάζει σε προηγμένες εφαρμογές AI, Agentic AI και Generative AI που ενισχύουν τη λήψη αποφάσεων, την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα και την εμπειρία του χρήστη, με ανθρωποκεντρική προσέγγιση.

Στο χώρο της τεχνητής νοημοσύνης υπάρχει ηθική; Ποια είναι τα πιο σοβαρά διλήμματα και προκλήσεις που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε;
Η ηθική στην τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη βιώσιμη και υπεύθυνη αξιοποίησή της. Τα κρίσιμα ζητήματα εστιάζουν στη μεροληψία των συστημάτων, στη διαφάνεια της λήψης αποφάσεων, στην προστασία των δεδομένων και στη σαφή λογοδοσία. Για τους οργανισμούς, η ενσωμάτωση ηθικών αρχών ήδη από το στάδιο του σχεδιασμού δεν αφορά μόνο τις αξίες, αλλά συνδέεται άμεσα με την εμπιστοσύνη των stakeholders, τη φήμη και τη μακροπρόθεσμη επιχειρησιακή ανθεκτικότητα. Όταν η ηθική αντιμετωπίζεται ως στρατηγικό πλεονέκτημα, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης βιώσιμης ανάπτυξης και θετικού αντίκτυπου. Γι αυτό το λόγο ως Accenture λέμε ότι η τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να είναι «responsible by design». Μόνο έτσι μπορεί να οικοδομηθεί εμπιστοσύνη, γεγονός που συνεπάγεται την υιοθέτησή της και την ανάπτυξη καινοτομίας που οδηγεί στην παραγωγή αξίας για τον οργανισμό και τους ανθρώπους.

Αν μπορούσατε να αλλάξετε ένα πράγμα στον τρόπο που η κοινωνία προσεγγίζει την τεχνολογία, ποιο θα ήταν αυτό;
Θα ήθελα να αλλάξει η αντίληψη ότι η τεχνολογία είναι ουδέτερη και θα ήθελα να σταματήσουμε να βλέπουμε την τεχνολογία σαν κάτι αποκομμένο από τη ζωή μας. Δεν είναι μόνο εργαλεία και αλγόριθμοι, είναι μια νέα πραγματικότητα που ενσωματώνει αξίες, καμιά φορά προκαταλήψεις και επιλογές. Αν αρχίσουμε να τη βλέπουμε ως κοινωνικό και πολιτισμικό φαινόμενο, και όχι μόνο ως τεχνικό εργαλείο, τότε θα την προσεγγίζουμε πιο ανθρώπινα, θα αναζητούμε περισσότερη υπευθυνότητα, συμπερίληψη και ηθική.

Τι σημαίνει για εσάς ηγεσία στον ψηφιακό κόσμο και πώς διαφέρει από τα παραδοσιακά μοντέλα leadership;
Ηγεσία στον ψηφιακό κόσμο σημαίνει πρωτίστως ικανότητα πλοήγησης στην αβεβαιότητα. Δεν βασίζεται τόσο αυστηρά στον έλεγχο ή στην ιεραρχία, αλλά στη διαφάνεια, στη συνεργασία και στην εμπιστοσύνη. Ο σύγχρονος ηγέτης δεν είναι αυτός που έχει πάντα όλες τις απαντήσεις, αλλά αυτός που θέτει τις σωστές ερωτήσεις και δημιουργεί περιβάλλοντα όπου οι άνθρωποι μπορούν να εξελιχθούν μαζί με την τεχνολογία. Που δεν φοβάται να πει «δεν ξέρω» ή να αλλάξει γνώμη. Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά μοντέλα, η ψηφιακή ηγεσία απαιτεί περισσότερη ευελιξία, ενσυναίσθηση, τεχνολογική παιδεία και ηθική πυξίδα – όχι μόνο αποτελεσματικότητα.

Πώς ορίζετε την επιτυχία σήμερα και πώς διαφέρει από τον ορισμό που είχατε στην αρχή της διαδρομής σας;
Παλαιότερα για μένα η επιτυχία είχε πιο άκαμπτα κριτήρια, όπως θέσεις, ρόλους και επιτεύγματα. Σήμερα τη βλέπω πολύ πιο πολυδιάστατα. Επιτυχία είναι η συνέπεια ανάμεσα σε αυτό που κάνω και σε αυτό που πιστεύω. Επιτυχία είναι να κάνω πράγματα που με εξελίσσουν, να γνωρίζω νέα περιβάλλοντα και ανθρώπους, να απορροφώ τέχνη, ιδέες, κουλτούρες, να ταξιδεύω – κυριολεκτικά και νοητικά. Είναι το να έχω μια καθημερινότητα που δεν είναι μόνο τεχνοκρατική, αλλά έχει χώρο για σκέψη, δημιουργικότητα και ανθρώπινες σχέσεις. Η επιτυχία πλέον δεν μετριέται μόνο με προσωπικά επιτεύγματα, αλλά με το αποτύπωμα που αφήνουμε στους ανθρώπους γύρω μας.

Ποια ανάγκη των γυναικών στην τεχνολογία ήταν αυτή που σας κινητοποίησε περισσότερο ώστε να περάσετε από τη θεωρία στη δράση;
Η ανάγκη για ορατότητα και ουσιαστική συμμετοχή ήταν καθοριστική. Υπάρχει σημαντικό ταλέντο, γνώση και φιλοδοξία που συχνά παραμένουν αόρατα. Για μεγάλο διάστημα, πολλές γυναίκες δεν αναγνώριζαν τον εαυτό τους στον τρόπο με τον οποίο εκπροσωπείται η τεχνολογία – ούτε στον δημόσιο διάλογο ούτε στα κέντρα λήψης αποφάσεων. Αυτό το κενό ήταν που με κινητοποίησε να περάσω από τη θεωρία στη δράση, μέσα από πρωτοβουλίες ενδυνάμωσης και συνεργασίες με οργανισμούς και φορείς, με στόχο τη δημιουργία κοινοτήτων όπου οι γυναίκες δεν χρειάζεται να προσαρμοστούν για να ανήκουν, αλλά έχουν τον χώρο, την αυτοπεποίθηση και τις ευκαιρίες να ηγηθούν και να διαμορφώσουν το μέλλον.

Πώς επιλέξατε την επιστήμη σας και ποιοι είναι οι σημαντικότεροι σταθμοί στην καριέρα σας; Πώς καταφέρατε να πάτε κόντρα σε στερεότυπα και προκαταλήψεις;
Σίγουρα δεν ακολούθησα μια ευθεία γραμμή. Με οδήγησε η περιέργεια – με ενδιέφερε πάντα η γλώσσα, ο άνθρωπος, η σκέψη και το πώς όλα αυτά συναντούν την τεχνολογία. Η ενασχόλησή μου με το AI προέκυψε μέσα από αυτή την περιέργεια. Από την έρευνα μέχρι σήμερα, η προσέγγισή μου ήταν πάντα να μαθαίνω, να δοκιμάζω και να προχωρώ μπροστά, αξιοποιώντας κάθε εμπειρία για να εξελίσσομαι. Η πορεία δεν καθορίζεται εξ ολοκλήρου από τα στερεότυπα ή το πώς τα ξεπερνάς. Καθορίζεται από τη συνέπεια, την περιέργεια και την τόλμη σου να χαράζεις τον δικό σου δρόμο.

Στο τέλος της μέρας, είστε ευτυχισμένη ή επιβεβαιώνεται η φράση «όσα πιο πολλά ξέρεις τόσο λιγότερο ήσυχος κοιμάσαι»;
Ισχύουν και τα δύο. Η γνώση φέρνει ευθύνη και ίσως κάποιες φορές ανησυχία. Σε φέρνει όμως πιο κοντά στην αλήθεια και στο νόημα. Και αυτό, για μένα, έχει μεγαλύτερη αξία από την άνεση της άγνοιας.

Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση στην μέχρι σήμερα καριέρα σας;
Η μεγαλύτερη πρόκληση για μένα είναι να παραμένω συγκεντρωμένη και να παίρνω αποφάσεις με σαφήνεια ακόμα όταν τα πράγματα είναι σύνθετα και αβέβαια. Η αληθινή δοκιμασία είναι να συνεχίζεις, να αμφισβητείς, να μαθαίνεις και να σπρώχνεις τα όριά σου. Στο τέλος, οι μεγαλύτερες προκλήσεις είναι πάντα με τον εαυτό μας και όχι με τον κόσμο γύρω μας.

ΜΑΤΟΥΛΑ ΣΕΡΑΦΕΙΜ,

Change Management Lead HELLENiQ Petroleum

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΑΝΝΑ ΓΡΙΜΑΝΗ

Με την αυτοπεποίθηση ότι μπορεί να ανταπεξέλθει σε νέες προκλήσεις, που της δίνει η τεχνογνωσία των σπουδών της στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και στο Boston University, η Ματούλα Σεραφείμ, κτίζει μια δυναμική καριέρα στην HELLENiQ Petroleum, μέλος της HELLENiQ ENERGY, συμπορεύεται με τις εξελίξεις και με έδρα της το Διυλιστήριο Ασπροπύργου αξιοποιεί τις εμπειρίες που αθροιστικά την εντάσσουν στο περιβάλλον και την κουλτούρα των Διυλιστηρίων, ενώ έχει ήδη αναλάβει τον ρόλο του Change Management Lead σε μεγάλα έργα Ψηφιακού Μετασχηματισμού. Ένας ρόλος ηγεσίας για μια γυναίκα, με πολύπτυχη ακαδημαϊκή μόρφωση, κοινωνικότητα και πίστη στις παραδοσιακές αξίες, μεταφράζεται ως εξής; «Η ηγεσία δεν είναι θέμα φύλου, αλλά στάσης ζωής. Αλλωστε είναι εσωτερική δέσμευση να δίνω κάθε φορά τον καλύτερο εαυτό μου και να δημιουργώ κάτι όμορφο, ακέραιο και ποιοτικό».

Ποιος ο ρόλος σας στην HELLENiQ Petroleum;
Από το 2023 έχω αναλάβει τον ρόλο του Change Management Lead σε μεγάλα έργα Ψηφιακού Μετασχηματισμού των Διυλιστηρίων μας. Ο ρόλος μου αφορά την ομαλή μετάβαση από τον «παλιό τρόπο» με τον οποίο δουλεύαμε μέχρι σήμερα στον «νέο τρόπο», δηλαδή σε έναν ψηφιακό, πιο σύγχρονο και βιώσιμο τρόπο εργασίας, μέσα από μια προσέγγιση που θέτει τον άνθρωπο στο επίκεντρο της αλλαγής.
Η αλλαγή είναι ένα ταξίδι που χτίζεται μέσα από εμπιστοσύνη και ουσιαστική επικοινωνία, και γι’ αυτό η προσέγγισή μου βασίζεται στην ειλικρίνεια, στον διάλογο και στη συμμετοχή. Στόχος μου είναι οι άνθρωποί μας να νιώθουν από την αρχή μέρος της αλλαγής και όχι απλοί αποδέκτες της.

Πως κτίζεται η καριέρα σας στην εταιρεία και ποιο το εμπειρικό αποτύπωμα.
Η επαγγελματική μου διαδρομή ως Χημικός Μηχανικός ξεπερνά τα 20 χρόνια και ξεκίνησε από πολυεθνική εταιρεία Engineering, για να συνεχιστεί τα τελευταία 17 χρόνια στην HELLENiQ Petroleum. Κοιτάζοντας πίσω, αναγνωρίζω μια πορεία που δεν ήταν γραμμική, αλλά γεμάτη συνεχείς αλλαγές, προκλήσεις και ευκαιρίες για εξέλιξη.
Μέσα στην εταιρεία είχα την ευκαιρία να δοκιμαστώ σε διαφορετικούς ρόλους, από τον Προγραμματισμό Παραγωγής και τη Διαχείριση Κόστους, μέχρι τη Διαχείριση Συμβολαίων Φυσικού Αερίου και το Project Management. Σήμερα, μέσα από τον ρόλο του Change Management Lead σε έργα Ψηφιακού Μετασχηματισμού Διυλιστηρίων, νιώθω ότι όλα αυτά τα κομμάτια της διαδρομής μου συνδέονται και αποκτούν βαθύτερο νόημα.
Παρότι η έδρα μου είναι στο Διυλιστήριο Ασπροπύργου, είχα από νωρίς την ευκαιρία να συνεργαστώ με όλα τα Διυλιστήριά μας σε Ασπρόπυργο, Ελευσίνα και Θεσσαλονίκη. Κάθε βήμα, κάθε αλλαγή αποτέλεσε μια πολύτιμη ευκαιρία μάθησης και ανακάλυψης, όχι μόνο σε τεχνικό επίπεδο, αλλά και σε επίπεδο συνεργασίας και επικοινωνίας με συναδέλφους και συνεργάτες από διαφορετικά αντικείμενα, οργανωτικές μονάδες, Διυλιστήρια και εταιρείες.
Οι εμπειρίες αυτές μου επέτρεψαν να κατανοήσω σε βάθος το περιβάλλον και την κουλτούρα των Διυλιστηρίων, αλλά κυρίως να χτίσω σχέσεις εμπιστοσύνης, σεβασμού και ουσιαστικής συνεργασίας. Η πρόσφατη μετάβασή μου στον ρόλο του Change Management Lead αποτέλεσε έτσι μια φυσική εξέλιξη και επιστέγασμα αυτής της πορείας.
Είναι μεγάλη μου τιμή να έχω συνεργαστεί με εξαιρετικά ταλαντούχους ανθρώπους, να έχω συμβάλει σε έργα στρατηγικής σημασίας και να συνεχίζω να εξελίσσομαι, αναλαμβάνοντας νέες προκλήσεις και νέους ρόλους με ενθουσιασμό.

Οι σπουδές σας στο Πολυτεχνείο και η ειδικότητα σας, τι τεχνικά εργαλεία σάς έδωσαν για την διαδρομή;
Οι σπουδές μου στο Πολυτεχνείο και η ειδικότητά μου ως Χημικός Μηχανικός αποτέλεσαν ένα συναρπαστικό και πολύ δυνατό ξεκίνημα όχι μόνο σε επίπεδο γνώσεων, αλλά κυρίως σε τρόπο σκέψης. Με έμαθαν να αντιμετωπίζω την πολυπλοκότητα με ψυχραιμία, να κάνω την αλλαγή σύμμαχό μου, να “σπάω” τα προβλήματα σε κομμάτια και να αναζητώ απλές λύσεις σε περίπλοκα προβλήματα με λογική και επιμονή.
Στην πορεία, κατάλαβα ότι αυτά τα εργαλεία δεν περιορίζονται στο τεχνικό κομμάτι. Με καθορίζουν ως άνθρωπο και ως επαγγελματία. Με βοηθούν καθημερινά να οργανώνω τη σκέψη μου, να παίρνω αποφάσεις και να συνεργάζομαι ουσιαστικά με διαφορετικούς ανθρώπους και ρόλους.
Ίσως το πιο σημαντικό που κράτησα από εκείνη την περίοδο είναι η αυτοπεποίθηση ότι μπορώ να ανταπεξέλθω σε νέες προκλήσεις με επιμονή, υπομονή και ανθεκτικότητα, ακόμη κι αν βρίσκομαι έξω από τη “ζώνη άνεσής” μου, κάτι που έχει καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την επαγγελματική μου διαδρομή.

Το μεταπτυχιακό σας στο Boston University σάς εισάγει σε ένα νέο γνωστικό πεδίο και μια διεθνή επικοινωνία.
Το MBA σε ένα κορυφαίο πανεπιστήμιο των ΗΠΑ δεν ήταν τυχαία επιλογή. Ήταν ένα όνειρο ζωής και ένας συνειδητός στόχος που είχα θέσει εδώ και χρόνια. Το 2020 ξεκίνησα, λοιπόν, αυτό το συναρπαστικό ταξίδι γνώσης και εμπειριών μέσα από το τότε νέο και καινοτόμο Online MBA του Questrom School of Business του Boston University, λίγο πριν ξεσπάσει η πανδημία του COVID.
Ήταν ένα σημαντικό επίτευγμα εξαρχής, αν αναλογιστεί κανείς ότι οι αιτήσεις παγκοσμίως ξεπέρασαν τις 8.000 και έγιναν δεκτοί λιγότεροι από 400 υποψήφιοι. Είμαι πραγματικά περήφανη που ήμουν μέλος της πρώτης ομάδας μεταπτυχιακών φοιτητών (OMBA1), που άνοιξε τον δρόμο για όσους ακολούθησαν.
Η πρόκληση ήταν μεγάλη και οι δυσκολίες πολλές: μια απαιτητική καθημερινότητα στη δουλειά, η οικογένειά μου (είμαι περήφανη μητέρα δύο αγοριών!) και παράλληλα περίπου 36 ώρες μελέτης την εβδομάδα, μέσα στην περίοδο του lockdown. Υπήρξαν στιγμές που ένιωθα ότι δοκιμάζω τα όριά μου, αλλά κοιτάζοντας πίσω, νιώθω ότι άξιζε κάθε προσπάθεια. Δεν ήταν απλώς ένα πρόγραμμα σπουδών, ήταν μια εμπειρία ζωής που με άλλαξε βαθιά, ως επαγγελματία αλλά και ως άνθρωπο.

Πως το αποφασίσατε και ποιο το πλεονέκτημα αυτών των σπουδών;
Η απόφασή μου, δεν ήρθε ξαφνικά. Γεννήθηκε από μια εσωτερική ανάγκη να εξελιχθώ, να μάθω και να κατανοήσω έναν διεθνή επιχειρηματικό και βιομηχανικό κόσμο που αλλάζει συνεχώς μέσα από τον Ψηφιακό Μετασχηματισμό. Η ευελιξία του online προγράμματος ήταν καθοριστική, γιατί μου επέτρεψε να μη χρειαστεί να «διαλέξω» ανάμεσα στη δουλειά και την οικογένεια, ενώ οι αξίες του Boston University —αριστεία, καινοτομία και ηγεσία με ήθος— επιβεβαίωσαν πλήρως την επιλογή μου.
Τα οφέλη ήταν πολλαπλά, με πιο ξεχωριστή εμπειρία τη συνεργασία σε διεθνείς ομάδες. Δεν θα ξεχάσω ποτέ τις ομαδικές εργασίες με συμφοιτητές από διαφορετικές χώρες και ηπείρους. Θυμάμαι χαρακτηριστικά ότι προσπαθούσαμε να βρούμε ένα μικρό κοινό χρονικό παράθυρο μεταξύ Ελλάδας, ΗΠΑ, Σιγκαπούρης, Νιγηρίας και Ταϊβάν, για να συνδεθούμε στο Zoom και να προχωρήσουμε. Ήταν δύσκολο, αλλά μέσα από αυτές τις στιγμές έμαθα στην πράξη τι σημαίνει συνεργασία, εμπιστοσύνη και σεβασμός — και πόσο ξεχωριστό είναι να νιώθεις μέρος ενός πραγματικά παγκόσμιου περιβάλλοντος. Στο ίδιο αυτό πνεύμα, οι ξένες γλώσσες, που είναι κομμάτι της διαδρομής μου, έγιναν μικρά “παράθυρα πολιτισμού”, φέρνοντάς με πιο κοντά σε ανθρώπους και κουλτούρες, σε έναν κόσμο χωρίς σύνορα. Το αποκορύφωμα αυτής της εμπειρίας ήταν το ταξίδι μου στη Βοστώνη για την τελετή αποφοίτησης, όταν —με ιδιαίτερη συγκίνηση!— συναντήθηκα από κοντά με συμφοιτητές και καθηγητές που για δύο χρόνια γνωριζόμασταν μόνο μέσα από μια οθόνη. Εκεί συνειδητοποίησα ότι η πραγματική εξέλιξη δεν έρχεται μόνο μέσα από τη γνώση, αλλά μέσα από τις εμπειρίες και τους ανθρώπους που συναντάς στη διαδρομή.

Στο βιογραφικό σας διακρίνεται μια στόχευση και κατάκτηση της αριστείας – είναι το ίδιο κι επαγγελματικά;
Ναι, είναι μία απόλυτα συνειδητή και διαρκής επιλογή μου. Είναι ο τρόπος με τον οποίο με μεγάλωσαν οι γονείς μου και η νοοτροπία που έχουμε εμφυσήσει, μαζί με τον σύζυγό μου, και στους γιους μας. Οι γονείς μου προέρχονται από ένα μικρό χωριό των Ιωαννίνων και, παρότι οι οικονομικές τους δυνατότητες ήταν περιορισμένες, επένδυσαν με πίστη και αξίες στην εκπαίδευσή μου και στην αριστεία. Τον τόπο καταγωγής μου τον κουβαλώ πάντα μέσα μου και διατηρώ μια πολύ στενή σχέση μαζί του. Θεωρώ ευθύνη και ηθική υποχρέωσή μου, να τιμώ αυτή την εμπιστοσύνη μέσα από τις επιλογές και τη διαδρομή μου.
Η αριστεία δεν είναι ένας στόχος, είναι κατάκτηση την κάθε φορά, αλλά και μια καθημερινή στάση, μια εσωτερική δέσμευση να δίνω κάθε φορά τον καλύτερό μου εαυτό και να δημιουργώ κάτι όμορφο, ακέραιο και ποιοτικό. Με αυτή τη λογική και στο πλαίσιο του MBA μου στο Boston University, είχα την τιμή να αποφοιτήσω με διάκριση High Honors και να ενταχθώ στη διεθνή τιμητική κοινότητα Beta Gamma Sigma International Business Honor Society, που προάγει την αριστεία και την ηθική ηγεσία.
Στην επαγγελματική μου διαδρομή αυτό μεταφράζεται σε συνέπεια, υπευθυνότητα και διάθεση για συνεχή μάθηση και εξέλιξη. Δεν αφορά μόνο το αποτέλεσμα, αλλά και τον τρόπο: τη συνεργασία, τον σεβασμό στους ανθρώπους και την ποιότητα σε ό,τι κάνω. Με μία λέξη: επαγγελματισμός.
Σε ένα περιβάλλον που αλλάζει διαρκώς, η επιδίωξη της αριστείας είναι αδιαπραγμάτευτη αρχή μου. Είναι ο μόνος τρόπος να εξελίσσεσαι ουσιαστικά, να δημιουργείς αξία και να εμπνέεις και τους γύρω σου να πιστέψουν ότι μπορούν να κάνουν το ίδιο.

Ποιες οι βασικές αξίες σας;
Ακεραιότητα πάνω από όλα. Όταν φοιτούσα στο Boston University, μας ζητήθηκε να διαμορφώσουμε ένα προσωπικό motto που να μας χαρακτηρίζει, σε έως 5 λέξεις. Έτσι γεννήθηκε το “Live and Lead with Integrity”, που αποτελεί μέχρι σήμερα τον πυρήνα που καθοδηγεί κάθε μου βήμα και διαμορφώνει τον τρόπο ζωής και ηγεσίας που επιλέγω.
Η ακεραιότητα, όπως εγώ την ορίζω, εμπεριέχει την ευγένεια, την αξιοπρέπεια, την ειλικρίνεια, τον σεβασμό, την εμπιστοσύνη, την αριστεία και, φυσικά, την ταπεινότητα, αξίες αδιαπραγμάτευτες, που καθορίζουν τον τρόπο που ζω και εργάζομαι.

Τι δυναμική απαιτεί από μια γυναίκα η ανάληψη ρόλων αυξημένης ευθύνης και ηγεσίας;
Η ανάληψη ρόλων ηγεσίας, ειδικά ως γυναίκα Μηχανικός σε ένα παραδοσιακά απαιτητικό και ιστορικά «ανδροκρατούμενο περιβάλλον», όπως αυτό του Oil & Gas, είναι μια διαδρομή που σε δοκιμάζει αλλά και σε εξελίσσει βαθιά. Χρειάζεται αυτοπεποίθηση για να σταθείς με σιγουριά, επιμονή για να ξεπερνάς τα εμπόδια και ανθεκτικότητα για να συνεχίζεις, ακόμη και όταν οι απαιτήσεις είναι υψηλές, αλλά και ταπεινότητα, για να εξελίσσεσαι διαρκώς, όχι μόνο ως επαγγελματίας, αλλά κυρίως ως άνθρωπος.
Ταυτόχρονα, η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν πάντοτε η ισορροπία ανάμεσα στη δουλειά και την οικογένεια. Ως μητέρα, γνωρίζω καλά ότι ο συνδυασμός απαιτητικών ρόλων με μια υγιή και αρμονική προσωπική ζωή δεν είναι εύκολος, αλλά δεν χρειάζεται να σημαίνει θυσίες. Χρειάζεται ειλικρινή επικοινωνία, οργάνωση, σωστή προτεραιοποίηση και, πάνω απ’ όλα, εσωτερική αντοχή και ξεκάθαρες αξίες.
Η πραγματική δύναμη, όμως, βρίσκεται στον τρόπο που επιλέγεις να ηγείσαι: με όλες τις αδιαπραγμάτευτες αξίες που με καθορίζουν, αλλά και με ανθρωπιά (όπως επιλέγω να ορίζω την ενσυναίσθηση), δημιουργώντας ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης και συνεργασίας, όπου κάθε άνθρωπος μπορεί να εξελιχθεί.
Η ηγεσία δεν είναι θέμα φύλου, αλλά στάσης. Δεν είναι τίτλος, αλλά ο αντίκτυπος που αφήνεις στους ανθρώπους γύρω σου, μια καθημερινή επιλογή να παραμένεις αυθεντική, να εξελίσσεσαι και να ανοίγεις δρόμους και για τους επόμενους.

Ποια η σημασία της ενασχόλησης σας με τα Συμβούλια του Boston University -είναι μια κοινωνική σχέση πολιτισμού κι ανταποδοτικότητας;
Το Boston University (BU) έχει ένα πολύ χαρακτηριστικό motto: “Proud to BU”. Η φράση αυτή είναι βαθιά χαραγμένη σε όλους μας και εκφράζει την περηφάνεια του να ανήκουμε σε μια παγκόσμια πανεπιστημιακή κοινότητα. Όταν, λοιπόν, το Πανεπιστήμιο με κάλεσε να συμμετέχω στα νεοσύστατα Συμβούλια Αποφοίτων, το BU Greek Alumni Leadership Council και το διεθνές BU OMBA Alumni Leadership Council, ήταν μεγάλη μου χαρά και τιμή.
Η ενασχόλησή μου με τα Συμβούλια του Boston University έχει βαθύτερη σημασία από μια απλή επαγγελματική ή ακαδημαϊκή σύνδεση. Είναι μια ζωντανή σχέση με μια παγκόσμια κοινότητα που με έχει διαμορφώσει, μια σχέση ανταλλαγής γνώσης, εμπειριών και αξιών. Θα έλεγα πως πρόκειται πράγματι για μια μορφή “κοινωνικής σχέσης”, με έντονα στοιχεία πολιτισμού και ανταποδοτικότητας. Από τη μία, σου δίνεται η δυνατότητα να παραμένεις σε επαφή με σύγχρονες ιδέες, διαφορετικές οπτικές και ανθρώπους από όλο τον κόσμο. Από την άλλη, νιώθεις την ευθύνη να επιστρέψεις μέρος αυτής της εμπειρίας, να συνεισφέρεις, να στηρίξεις, να εμπνεύσεις.
Παράλληλα, ως Ελληνίδα, είναι ιδιαίτερη τιμή μου που, μέσα από αυτόν τον ρόλο, αλλά και ως BU Admissions Ambassador και Mentor, έχω βοηθήσει και συνεχίζω να υποστηρίζω πολλούς Έλληνες υποψήφιους φοιτητές, μοιραζόμενη την εμπειρία μου από το OMBA.

Όλη αυτή η συναρπαστική εμπειρία είναι μια διαρκής υπενθύμιση του πόσο μακριά μπορεί να φτάσει κανείς όταν τολμά να ονειρευτεί και να προσπαθήσει. Και αν μια νέα γυναίκα που διαβάζει αυτή την ιστορία διστάζει να κάνει το επόμενο βήμα, θα ήθελα να μοιραστώ μαζί της ένα βαθιά εμπνευσμένο απόφθεγμα του Martin Luther King Jr. —επίσης απόφοιτου του Boston University!— που μου δίνει δύναμη να συνεχίσω:
“Αν δεν μπορείς να πετάξεις, τότε τρέξε.
Αν δεν μπορείς να τρέξεις, τότε περπάτα.
Αν δεν μπορείς να περπατήσεις,
τότε πρέπει να συρθείς.
Αλλά ό,τι κι αν κάνεις,
συνέχισε να προχωράς μπροστά.”

Χριστίνα Κουλούρη

Πρύτανις Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών

Συνέντευξη στην ΑΝΝΑ ΓΡΙΜΑΝΗ

“Κατά την άποψή μου δεν υπάρχει «γυναικεία» έναντι «ανδρικής» ηγεσίας ούτε «γυναικεία» χαρακτηριστικά βάσει των οποίων ασκείται η ηγεσία από μια γυναίκα. Η έννοια της «ηγεσίας» μπορεί να περιλαμβάνει και προσωπικότητες που άφησαν ισχυρό αποτύπωμα στην ιστορική μνήμη”.
Διακεκριμένη προσωπικότητα της ακαδημαϊκής κοινότητας στην Ελλάδα και την Ευρώπη η Πρύτανις του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών Χριστίνα Κουλούρη, μια σύγχρονη γυναίκα με όραμα διοικεί, διδάσκει την ιστορία και ξεχωρίζει με την επιστημονική παρουσία της και τον δημόσιο λόγο της.
“Τα πρότυπά μου δεν είναι μόνο γυναίκες, θα πει στην συνέντευξη της στο WIBS, υπήρξαν στοιχεία σε άνδρες που επίσης λειτούργησαν ως πρότυπα για μένα, σε ζητήματα ήθους, αφοσίωσης στον στόχο”.

Ποιο το ανεκτίμητο βίωμα  από την  εποχή των μεταπτυχιακών και διδακτορικών σπουδών σας στο Παρίσι- Universite Paris 1-Pantheon-Sorbonne.
Όπως σωστά το λέτε, επρόκειτο για ανεκτίμητη εμπειρία. Όχι μόνο στο επίπεδο των σπουδών, όπου είχα την ευκαιρία να γνωρίσω μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα της γαλλικής ιστοριογραφίας –της περίφημης Σχολής των Ανάλ- αλλά και στο επίπεδο της πολιτιστικής εμπειρίας, μέσα από τα μουσεία, τα θέατρα, την όπερα, ακόμη και τον περίπατο στη ζωντανή ιστορία του Παρισιού. Οι βιβλιοθήκες και τα βιβλιοπωλεία ήταν ακόμη τότε, πριν από την ψηφιακή επανάσταση, οι κατεξοχήν τόποι πνευματικής αναζήτησης και ανακάλυψης νέας γνώσης. Περνούσα αμέτρητες ώρες να ψάχνω στα ράφια τους με την περιέργεια του εξερευνητή. Είχα την τύχη να επιβλέψει τη διδακτορική μου διατριβή ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ιστορικούς, ο Σπύρος Ασδραχάς, ενώ πρόεδρος της εξεταστικής επιτροπής ήταν ο Μαρκ Φερό, από τις ηγετικές μορφές των Ανάλ. Ζούσαμε σε ένα κλίμα πνευματικής ευφορίας. Στην περίφημη École des Hautes Études en Sciences Sociales οι διαλέξεις ήταν ανοιχτές σε όλους κι έτσι έτρεχα από τη μια αίθουσα στην άλλη με το ημερολόγιό μου πλήρες. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η διαμονή μου στο Παρίσι με διαμόρφωσε από πολλές απόψεις.

Καθηγήτρια Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας,  με διακεκριμένη  ακαδημαϊκή διαδρομή στην Ελλάδα και το εξωτερικό- τιμηθήκατε με το βραβείο Ν. Σβορώνου «για εξαιρετική επίδοση στην  έρευνα της νεοελληνικής ιστοριογραφίας». Γιατί γίνατε ιστορικός;   
Δεν θα πω ψέματα ότι από μικρή μου άρεσε η ιστορία. Σίγουρα δεν μου άρεσε ο τρόπος διδασκαλίας της στο σχολείο και η έμφαση στην αποστήθιση. Μου άρεσαν όμως κείμενα ιστορικών, με πρώτο τον Θουκυδίδη, αλλά στο πρωτότυπο. Πήγα στη Φιλοσοφική επειδή μου άρεσαν τα αρχαία ελληνικά και η αρχαιολογία. Μου άρεσε επίσης το διάβασμα και το γράψιμο. Εκείνη την εποχή, ευτυχώς, μας άφηναν να διαλέξουμε σπουδές με βάση την κλίση μας και την επιθυμία μας και όχι με βάση την «αγορά εργασίας». Αλλιώς μπορεί να είχα καταλήξει γιατρός η νομικός. Σε κάθε περίπτωση, την ιστορία την ανακάλυψα μετά το τρίτο έτος σπουδών χάρη σε εμπνευσμένους καθηγητές μου. Ξεχωρίζω εδώ τον Βασίλη Σφυρόερα, χάρη στον οποίο έκανα την πρώτη μου δημοσίευση σε ηλικία μόλις 21 ετών, και τον Γιώργο Λεονταρίτη, που μου άνοιξε τη διεθνή βιβλιογραφία σε θέματα παντελώς άγνωστα στο ελληνικό πανεπιστήμιο τότε. Το πάθος με το οποίο αφοσιώθηκα στη μελέτη της ιστορίας από πολύ νωρίς με οδήγησε στο Βραβείο Σβορώνου που απονέμονταν σε νέους ιστορικούς. Όταν το πήρα, ήμουν μόλις 32 ετών και ήξερα ήδη ότι είχα κάνει τη σωστή επιλογή επαγγέλματος.

Η γνώση της ιστορίας τι προσδίδει στη  κριτική σκέψη και την σύγχρονη αντίληψη των πραγμάτων; 
Η γνώση της ιστορίας δεν αφορά το παρελθόν ή πάντως αποκλειστικά το παρελθόν, όπως πολλοί νομίζουν. Αφορά το παρόν και το μέλλον. Καταρχάς δεν υπάρχει παρόν που να μην περιέχει το παρελθόν. Η γνώση του παρελθόντος είναι η βάση και η προϋπόθεση για την αυτογνωσία μας. Ωστόσο, να υπογραμμίσω εδώ ότι στρεβλή, εξωραϊσμένη ή ελλιπής γνώση για το παρελθόν μας ως κοινωνίας και ως έθνους μπορεί να αποβεί εξαιρετικά επιβλαβής, γιατί θα μας οδηγήσει σε λάθος κατανόηση των προβλημάτων και εν γένει της σύγχρονης κατάστασης και συνεπώς σε λάθος σχεδιασμό του μέλλοντος. Γι’ αυτό η βάση της ιστορικής σκέψης είναι ο κριτικός στοχασμός. Η ιστορία δεν είναι σειρά γεγονότων αλλά ερμηνεία συνθηκών, ανάλυση αιτίων και συνεπειών, σύγκριση πολλαπλών μαρτυριών και πηγών, αμφισβήτηση της απόλυτης αλήθειας και του δόγματος.

Είσαστε μια από τις τρείς γυναίκες πρυτάνεις στο ακαδημαϊκό πεδίο της Ελλάδας, Τι απαιτεί διοικητικά και προσωπικά ο ρόλος της πρυτάνεως.   
Κάθε θέση ευθύνης δημιουργεί ένα πλέγμα υποχρεώσεων και απαιτήσεων είτε πρόκειται για άνδρα είτε για γυναίκα. Ωστόσο, για μια γυναίκα οι προκλήσεις είναι πολύ περισσότερες γιατί οι γυναίκες καλούνται να ανταποκριθούν σε πολλούς και διαφορετικούς ρόλους. Συνήθως οι γυναίκες, εφόσον κάνουν οικογένεια, θυσιάζουν τη δική τους καριέρα σε όφελος εκείνης του συζύγου. Βλέπω συνεχώς ανά τον κόσμο γυναίκες να ακολουθούν τους καθηγητές συζύγους τους ενώ δεν θυμάμαι αν έχω ποτέ δει το αντίθετο. Δεν είναι τυχαίο ότι ένα σημαντικό μέρος γυναικών που βρίσκονται σε ηγετικές θέσεις η στον ακαδημαϊκό χώρο δεν έχουν κάνει οικογένεια, η πάντως όχι παιδιά. Ο ανταγωνισμός είναι ανελέητος και δεν υπάρχει καμία φροντίδα ή θετική διάκριση για τις γυναίκες που προσπαθούν να συνδυάσουν καριέρα με οικογένεια. Ως προς τη θέση της πρυτάνεως, θα πω τα αυτονόητα: πλήρης αφοσίωση στο διοικητικό έργο με σκληρά ωράρια και υποχρεώσεις που υπερβαίνουν τη απλή διαχείριση ενός πολυσύνθετου οργανισμού που δεν έχει τα χαρακτηριστικά εταιρείας αλλά στεγάζει τελείως διαφορετικές κοινωνικές ομάδες (φοιτητές, διδάσκοντες, διοικητικό προσωπικό, κοινωνικοί εταίροι, διεθνείς οργανισμοί κλπ.). Ταυτόχρονα όμως, ικανοποίηση για την επίτευξη στόχων, υψηλή αδρεναλίνη, καθημερινή εξωστρέφεια και, κυρίως, επικοινωνία με τις νέες γενιές, που μου δίνει ζωή και με εμπνέει.

Mιλήσατε κάποτε διεξοδικά  με την Πρύτανη Ελένη Αρβελέρ πρωτοπόρο στην ακαδημαϊκή κοινότητα των Παρισίων το 1976 ως η πρώτη γυναίκα Πρύτανις της Σορβόννης και Καγκελάριος των πανεπιστημίων των Παρισίων;   
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ ήταν καθηγήτρια μου στο μεταπτυχιακό μου στη Σορβόνη. Με είχε εντυπωσιάσει το σθένος, η ευφυία και η αστείρευτη ενέργειά της. Ενώ ήμασταν καθισμένοι γύρω από ένα τραπέζι, εφόσον επρόκειτο για μεταπτυχιακό σεμινάριο, εκείνη δίδασκε όρθια με μεγάλη ζωηρότητα. Την ξανασυνάντησα κάποιες φορές σε συνέδρια και άλλες ακαδημαϊκές εκδηλώσεις. Την τελευταία φορά που την είδα, ήμουν πρύτανις και εκείνη έλεγε περήφανη στο κοινό ότι «σήμερα είναι εδώ μια πρώην φοιτήτριά μου που τώρα έχει γίνει πρύτανις στο Πάντειο». Κι εγώ ένιωσα μεγάλη συγκίνηση με αυτή της την αναφορά.

Το Πάντειο Πανεπιστήμιο εμβληματικό ίδρυμα   στην 100 χρόνων ιστορία του επικεντρωμένο στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες-μας δίνετε ορισμένα χαρακτηριστικά της σύγχρονης δυναμικής του και των νέων στόχων σας; 
Το Πάντειο Πανεπιστήμιο είναι το μοναδικό μονοθεματικό Πανεπιστήμιο στην Ελλάδα αφιερωμένο στις κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες. Για εκατό χρόνια ακολούθησε μια πορεία συνεπή και ανέδειξε σειρά επιτυχημένων αποφοίτων σε όλα τα πεδία που καλλιεργεί. Από τα αμφιθέατρά του εξάλλου πέρασαν ως καθηγητές μεγάλα ονόματα της ελληνικής πολιτικής και δημόσιας ζωής. Υπ’αυτή την έννοια, είναι ένα εξαιρετικά επιδραστικό ίδρυμα. Η στρατηγική για το μέλλον του Παντείου αντλεί έμπνευση από τη μακρά του ιστορική παράδοση και ταυτόχρονα σκοπεύει στην εξωστρέφεια, την εμβάθυνση της έρευνας στις κοινωνικές επιστήμες, την ανάπτυξη καινοτόμων προγραμμάτων σπουδών και τη δημιουργία ενός σύγχρονου περιβάλλοντος για τους φοιτητές και τις φοιτήτριες. Ανακαινίζουμε αυτή τη στιγμή τη φοιτητική μας εστία ώστε να προσφέρουμε διέξοδο στα παιδιά που αναζητούν στέγη σε μια Αθήνα όπου πλέον το ενοίκιο είναι απλησίαστο, έχουμε αποφασίσει την ίδρυση τμήματος εγκληματολογίας –του πρώτου στην Ελλάδα- ενώ ξεκινάμε και ένα υψηλού επιπέδου μεταπτυχιακό στις κινεζικές σπουδές με το πανεπιστήμιο Columbia των ΗΠΑ. Κάθε εβδομάδα στις εγκαταστάσεις μας φιλοξενούνται σημαντικά επιστημονικά συνέδρια, ελληνικά και διεθνή, δεχόμαστε εκατοντάδες διεθνείς φοιτητές με ανταλλαγές, εκπονούνται σημαντικά ερευνητικά προγράμματα ενώ διατηρούμε μια σταθερή και ζωντανή σχέση με την κοινωνία.

Η εκτίμηση σας για την έρευνα στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες στην Ελλάδα-που βρισκόμαστε; 
Οι ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες (ΑΚΕ) συσπειρώνουν σημαντικό ερευνητικό προσωπικό σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα και συγκροτούν ένα ισχυρό οικοσύστημα έρευνας. Ωστόσο, υπάρχουν μια σειρά από προβλήματα: α) η πτώση των ΑΚΕ στις προτιμήσεις των υποψηφίων για την τριτοβάθμια εκπαίδευση˙ β) η χαμηλή χρηματοδότηση της έρευνας στις ΑΚΕ σε αντίθεση με τις θετικές επιστήμες και γ) η μεροληπτική αξιολόγηση των βιβλιομετρικών συστημάτων στα οποία στηρίζονται οι διεθνείς κατατάξεις των πανεπιστημίων. Όπως έχω επισημάνει αρκετές φορές, ο τρόπος αξιολόγησης των επιστημονικών δημοσιεύσεων βασίζεται στο μοντέλο των θετικών επιστημών με προφανείς αδικίες για τις ΑΚΕ που έχουν μια άλλη κουλτούρα δημοσιεύσεων, η οποία προκρίνει τις μεγάλες μονογραφίες με έναν συγγραφέα έναντι των ολιγοσέλιδων άρθρων πολλών συγγραφέων. Οι μονογραφίες –και μάλιστα αν είναι γραμμένες στα ελληνικά- δεν υπολογίζονται από τα βιβλιομετρικά συστήματα με αποτέλεσμα να δίνεται λάθος εικόνα και προς την κοινωνία ως προς την αξία των δικών μας επιστημών. Αυτό πρέπει να αλλάξει, γιατί η χώρα μας έχει ισχυρή παράδοση και διακρίσεις ακριβώς στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές σπουδές.

Ποια τα χαρακτηριστικά μιας γυναίκας σε θέση ηγεσίας;
Κατά την άποψή μου δεν υπάρχει «γυναικεία» έναντι «ανδρικής» ηγεσίας ούτε «γυναικεία» χαρακτηριστικά βάσει των οποίων ασκείται η ηγεσία από μια γυναίκα. Δεν υπάρχει δηλ. μια διαφορετική ηγεσία με έμφυλα χαρακτηριστικά αναλόγως με το φύλο του ηγέτη, παρόλο που γίνεται τα τελευταία χρόνια συζήτηση περί γυναικείας ηγεσίας, προβάλλοντας γυναίκες επιτυχημένες στο τομέα τους ως θετικά παραδείγματα ως προς τη δυνατότητα μιας γυναίκας να πετύχει ως ηγέτης. Αυτό αφορά τον χώρο της πολιτικής και των επιχειρήσεων όπου η ισχυρή ηγετική προσωπικότητα είναι γένους αρσενικού. Η δημοσιογράφος του Guardian Arwa Mahdawi έκανε εξαιρετική δουλειά συγκεντρώνοντας διδάγματα από γυναίκες στην εξουσία στο βιβλίο της “Strong female lead” όπου αναφέρει ότι «οι αποτελεσματικοί ηγέτες επιδεικνύουν όλες τις παρακάτω ιδιότητες: χτίζουν εμπιστοσύνη, αποφεύγουν τον εγωισμό, συνεργάζονται”.

Πρόσφατα σας εξέλεξε μέλος της η Academia Europaea (ιδρ. 1988) διεθνώς αναγνωρισμένος θεσμός με διαπρεπείς επιστήμονες από όλη την Ευρώπη. Τι συνιστά αυτή η εκλογή και διεθνής διάκριση; 
Καταρχάς θεωρώ εξαιρετικά σημαντικό Έλληνες επιστήμονες –πόσο μάλλον μια γυναίκα- να αναγνωρίζονται από διεθνείς ακαδημαϊκούς θεσμούς. Στο πρόσωπό μου αναγνωρίζεται, κατά τη γνώμη μου, η ελληνική ακαδημαϊκή κοινότητα και η διάκριση αυτή προσδίδει κύρος στη χώρα. Αφετέρου, σε προσωπικό επίπεδο, είναι εξαιρετική τιμή να βρεθώ μαζί με σημαντικούς Ευρωπαίους επιστήμονες, άνδρες και γυναίκες, και να ενταχθώ σε μια κοινότητα πνευματικής αριστείας, ιδιαίτερα σε μια εποχή μεγάλης γεωπολιτικής αστάθειας και για τη δική μας ήπειρο. Ενδεχομένως οργανισμοί όπως η Academia Europaea να μπορούν να συμβάλουν στην κριτική εγρήγορση των ευρωπαϊκών κοινωνιών.

Έχετε εκφράσει μια πολύ ωραία την άποψη ότι «την ίδια σημασία έχουν και οι επώνυμοι και οι ανώνυμοι δράστες της ιστορίας». Γιατί ασχοληθήκατε με την προσωπικότητα του Ιωάννη Καποδίστρια;
Εμείς οι ιστορικοί γνωρίζουμε ότι η ιστορία δεν γράφεται από τους λίγους αλλά από τους πολλούς. Εννοώ την κοινωνική, οικονομική και πολιτισμική ιστορία των μεγάλων μετασχηματισμών στη διάρκεια των αιώνων αλλά και την πολεμική ιστορία των εκατομμυρίων στρατιωτών και άοπλων θυμάτων. Με αυτό δεδομένο, υπάρχουν προσωπικότητες που τραβούν το ενδιαφέρον του/της ιστορικού αλλά όχι μεμονωμένα δηλ. στο πλαίσιο μιας βιογραφίας αλλά ως μέρος της εποχής που έζησαν. Ο Ιωάννης Καποδίστριας ανήκει σε εκείνες τις αμφιλεγόμενες ιστορικές προσωπικότητες που ελκύουν το ερευνητικό ενδιαφέρον ακριβώς και λόγω της ακραίας πόλωσης που προκάλεσαν. Η δική μου η έρευνα δεν εντοπίζεται τόσο στο έργο του όσο στις ιδεολογικές του χρήσεις από ποικίλες ομάδες και πρόσωπα της Ελλάδας μετά τη δολοφονία του. Φάνηκε, μέσα από την έρευνα, ότι ο Καποδίστριας έχει χρησιμοποιηθεί κατά καιρούς, από το 1831 μέχρι σήμερα, τόσο από τη δεξιά όσο και από την αριστερά για να νομιμοποιήσει τελείως διαφορετικές πολιτικές επιλογές.

Ποια γυναίκα αποτελεί πρότυπο σας. 
Τα πρότυπά μου δεν είναι μόνο γυναίκες. Υπήρχαν γυναίκες συγγραφείς που με ενέπνεαν όπως η Μαργκερίτ Γιουρσενάρ και η Βιρτζίνια Γουλφ. Δεν ήταν βεβαίως γυναίκες-ηγέτες αλλά γνωρίζουμε ότι «γυάλινη οροφή» για τις γυναίκες υπάρχει όχι μόνο σε ηγετικές θέσεις αλλά και στην τέχνη και τη λογοτεχνία. Γνωρίζουμε επίσης ότι η έννοια της «ηγεσίας» μπορεί να περιλαμβάνει και προσωπικότητες που άφησαν ισχυρό αποτύπωμα στην ιστορική μνήμη. Η διάκριση για τις γυναίκες δεν είναι εύκολη. Αφετέρου, υπήρξαν στοιχεία σε άνδρες που επίσης λειτούργησαν ως πρότυπα για μένα, σε ζητήματα ήθους, αφοσίωσης στον στόχο, αυτοπεποίθησης. Παρόλο που υπάρχουν μηχανισμοί αποκλεισμού των γυναικών –εμπεδωμένοι μέσα από τους κοινωνικούς ρόλους που αποδίδονται στα δύο φύλα – μια γυναίκα που αναλαμβάνει θέση ευθύνης μέσα από σκληρό ανταγωνισμό δεν μπορεί να αναζητήσει πρότυπα μόνο στο φύλο της. Αντίστοιχα, θα συμβούλευα και τους άνδρες σε παρόμοιες θέσεις να αναζητούν έμπνευση και σε γυναίκες.