Category: ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΑΝΝΑ ΓΡΙΜΑΝΗ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ: ΝΙΚΟΣ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΣ

Οι ηγετικές θέσεις δεν έχουν φύλο. Θεωρώ ότι κάθε άνθρωπος, όταν αναλαμβάνει μία θέση ευθύνης, καλό είναι να διαθέτει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που θα τον κάνουν να διαχειρίζεται το χαρτοφυλάκιό του με άνεση και αποτελεσματικότητα. Απαιτείται συνδυασμός γνώσεων και δεξιοτήτων». Με έναν πρόλογο-καθρέφτη των πεποιθήσεων της, και τη συζήτηση μας ν’ ακολουθεί τα χαρακτηριστικά της εξαιρετικά επιτυχημένης καριέρας της, την εμπειρία, τη δύναμη, τα διοικητικά προσόντα της, η Βασιλική Λοΐζου, Γενική Γραμματέας Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων και Εξωστρέφειας του Υπουργείου Εξωτερικών και Πρόεδρος Δ.Σ. της Enterprise Greece, συστήνεται στο Women in Business & Sciences.

Τι απαιτεί ένας ηγετικός διοικητικός ρόλος;
Είναι σημαντικό να έχει όραμα, να το μοιράζεται με τους συνεργάτες του, να τους εμπνέει και να μπορεί να τους καθοδηγεί, να λαμβάνει αποφάσεις με ψυχραιμία και αποφασιστικότητα και να αναλαμβάνει την ευθύνη. Μακάρι σύντομα οι γυναίκες να έχουν τόσους ηγετικούς ρόλους, ώστε να μην χρειάζεται να γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στο φύλο -η επισήμανση αυτή αποτελεί βαθιά πεποίθηση μου.

Ποιο είναι σήμερα το κλίμα για την Ελλάδα, το προφίλ της ως επενδυτικός προορισμός;
Η εικόνα της χώρας μας ως επενδυτικού προορισμού έχει βελτιωθεί και εξακολουθεί να βελτιώνεται. Σε μία χρονική συγκυρία, η οποία χαρακτηρίζεται από εξωγενείς κρίσεις, πληθωριστικές πιέσεις και επιδείνωση των μακροοικονομικών προοπτικών της ευρωπαϊκής οικονομίας, η Ελλάδα κατάφερε όχι μόνο να επιδείξει αντοχή και ανθεκτικότητα, αλλά να κάνει σημαντικά βήματα ανάπτυξης και εκσυγχρονισμού. Μέσα από την υλοποίηση στοχευμένων μεταρρυθμίσεων, όπως η ψηφιοποίηση πολλών γραφειοκρατικών διαδικασιών και η μείωση της φορολογίας, η χώρα μας πέτυχε να αναδειχθεί σε μία εξωστρεφή και ανταγωνιστική οικονομία, με εντυπωσιακές επιδόσεις στους βασικότερους οικονομικούς δείκτες. Τα στατιστικά στοιχεία και δεδομένα είναι δηλωτικά αυτής της εξέλιξης. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδας, οι καθαρές εισροές Άμεσων Ξένων Επενδύσεων για το 2022 ξεπέρασαν τα 7,2 δισ. ευρώ σημειώνοντας ρεκόρ εικοσαετίας.

Από τη θέση σας έχετε προωθήσει επενδύσεις μέσω fast track. Τι ύψους επενδύσεις; Και το προνόμιο της γρήγορης αδειοδότησης λειτουργεί όντως ως fast track;
Από την πρώτη στιγμή που βρέθηκα στη Γενική Γραμματεία Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων & Εξωστρέφειας τον περασμένο Δεκέμβριο προτεραιότητα ήταν οι επενδύσεις. Δουλέψαμε σκληρά και καταφέραμε μέσα στους τέσσερις πρώτους μήνες να εγκρίνουμε εννέα νέες επενδύσεις και δύο τροποποιήσεις υφιστάμενων στρατηγικών επενδύσεων. Περισσότερες επενδύσεις από όσες εγκρίνονται συνήθως μέσα σε ένα έτος. Αξίζει να σημειωθεί ότι από το 2011 έως και σήμερα έχουν υπαχθεί στη διαδικασία της «Επιτάχυνσης και διαφάνειας υλοποίησης Στρατηγικών Επενδύσεων» 63 επενδυτικά έργα με προϋπολογισμό μεγαλύτερο από 13 εκ. ευρώ τα οποία δημιούργησαν περισσότερες από 9.500 νέες θέσεις εργασίας στους κλάδους τουρισμού, ενέργειας αλλά και βιομηχανίας. Η fast track διαδικασία είναι ένα πολύτιμο εργαλείο που έχει συμβάλει σημαντικά στην επιτάχυνση των επενδύσεων. Βέβαια, υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης, ώστε να μπορεί να συμβάλει ακόμα περισσότερο.

Η Ελλάδα υπολείπεται της Ευρώπης στη σχέση άμεσων ξένων επενδύσεων προς το ΑΕΠ. Η χώρα θα μπορέσει να το πλησιάσει; Με τι προϋποθέσεις θα επιτύχουμε τον στόχο.
Τα τελευταία χρόνια η ελληνική οικονομία έχει διανύσει μεγάλη διαδρομή. Έχει πετύχει εντυπωσιακές επιδόσεις, οι οποίες αποτυπώνονται και στην αύξηση που παρουσιάζουν οι άμεσες ξένες επενδύσεις, η οποία είναι της τάξης του 35% το 2022 σε σχέση με το 2021, ενώ η αύξηση αγγίζει το 61%, αν γίνει σύγκριση με το 2019. Σημαντικό είναι επίσης ότι η Ελλάδα βρίσκεται πάνω από το μέσο όρο των χωρών της Ε.Ε. όσον αφορά τις άμεσες ξένες επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ. Παράλληλα, η χώρα μας έχει κάνει τεράστια βήματα για την οικοδόμηση ενός βιώσιμου οικονομικού μοντέλου, ενός νέου παραγωγικού μοντέλου, κάτι που αναγνωρίζεται και από τους διεθνείς επενδυτές, η εμπιστοσύνη των οποίων βρίσκεται πλέον σε πολύ υψηλό επίπεδο, τοποθετώντας τη χώρα στους 10 κορυφαίους επενδυτικούς προορισμούς στην Ευρώπη.

Η επιβράβευση αυτής της προσπάθειας που αποτυπώνεται;
Στις συνεχείς αναβαθμίσεις της πιστοληπτικής ικανότητας της ελληνικής οικονομίας από τους μεγάλους διεθνείς οίκους, καθώς και από τους ίδιους τους επενδυτές. Επενδυτικοί κολοσσοί, όπως η Microsoft, η Pfizer, η Cisco, η Digital Realty, η Google, η Blackstone Real Estate Partners, η JP Morgan Chase και η Goldman Sachs, επέλεξαν τη χώρα μας για να πραγματοποιήσουν μεγάλες και στρατηγικού χαρακτήρα επενδύσεις. Η δε επικείμενη ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας μπορεί να ενισχύσει ακόμα περισσότερο τη θέση της χώρας μας ως επενδυτικού προορισμού.

Ως αρμόδιος εθνικός φορέας για την προσέλκυση ξένων άμεσων επενδύσεων στην Ελλάδα, η Enterprise Greece, ποιοι οι βασικοί πυλώνες στρατηγικής της;
Όραμά μας είναι η Ελλάδα να αναγνωριστεί ως ελκυστικός επενδυτικός προορισμός στη διεθνή επιχειρηματική κοινότητα και να συστήσουμε στους ξένους καταναλωτές -φυσικά πρόσωπα και επιχειρήσεις- τα υψηλής ποιότητας και υπεροχής ελληνικά προϊόντα και υπηρεσίες. Ως προς την προσέλκυση ξένων επενδύσεων, έχουμε διαμορφώσει στην Enterprise Greece μια στρατηγική, η οποία αποτελείται από πέντε πυλώνες: την ενημέρωση – ευαισθητοποίηση διεθνών επιχειρήσεων για τις οικονομικές εξελίξεις και τις επενδυτικές ευκαιρίες της χώρας, καθώς και από την ανάπτυξη ενός χαρτοφυλακίου διαθέσιμων επενδυτικών έργων. Τη διεύρυνση του καταλόγου των διεθνών επιχειρήσεων με άμεσο ενδιαφέρον να επενδύσουν στη χώρα (lead generation). Την ευαισθητοποίηση των διεθνών επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται ήδη στη χώρα με στόχο την επέκταση των δραστηριοτήτων τους (After-care support). Την υποδοχή και εξυπηρέτηση δυνητικών επενδυτών παρέχοντάς τους υψηλής ποιότητας υπηρεσίες (Front office/enquiry handling est.). Τη μετατροπή του αρχικού ενδιαφέροντος σε επένδυση Investment Deals.

Όσο και για την προώθηση εξαγωγών ελληνικών προϊόντων στο εξωτερικό;
Ως προς την προώθηση των εξαγωγών, εστιάζουμε στη Δικτύωση, τη Συμβουλευτική και την Ενημέρωση, καθώς και την επαγγελματική Εκπαίδευση και Ενδυνάμωση των στελεχών των εξαγωγικών μας επιχειρήσεων. Συγκεκριμένα, όσον αφορά τις Υπηρεσίες Δικτύωσης, αυτές εξειδικεύονται σε επιχειρηματικές συνεργασίες μέσω της συμμετοχής σε διεθνείς εμπορικές εκθέσεις, ψηφιακές πλατφόρμες, στοχευμένες εκδηλώσεις προώθησης και προβολής, καθώς και επιχειρηματικές αποστολές αλλά και συναντήσεις B2Bs. Δίνουμε έτσι τη δυνατότητα στις συμμετέχουσες επιχειρήσεις, να έρθουν σε επαφή με εκπροσώπους ξένων χωρών και υποψήφιους αγοραστές. Δεύτερος άξονας μας, οι Υπηρεσίες Συμβουλευτικής και Ενημέρωσης που επικεντρώνονται στην απαραίτητη πληροφόρηση των επιχειρήσεων για στρατηγικές εισόδου σε χώρες-στόχους. Χρήσιμο εργαλείο αποτελεί η σειρά ψηφιακών εκδηλώσεων “Doing Business In”, που διοργανώνουμε σε συνεργασία με τα κατά τόπους Γραφεία Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων.

Ενώ τα εκπαιδευτικά προγράμματα σας;
Για εμάς η Εκπαίδευση και Ενδυνάμωση αποτελούν στρατηγική προτεραιότητα, γι’ αυτό ενσωματώνουμε ποικίλα εκπαιδευτικά προγράμματα κάτω από τη νέα ολοκληρωμένη υπηρεσία «Enterprise Greece Exports Academy». Θα ήθελα ακόμη να επισημάνω ότι η δουλειά που κάνει η Enterprise Greece έρχεται να προστεθεί στο δίκτυο των Πρεσβειών μας και των Γραφείων Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων του Υπουργείου Εξωτερικών που λειτουργούν ανά τον κόσμο. Συνεργαζόμαστε στενά σε όλες τις σημαντικές αγορές του κόσμου, ώστε να πετύχουμε συνέργειες και να υλοποιήσουμε κοινές δράσεις, εξοικονομώντας πόρους και αξιοποιώντας τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της χώρας για την επίτευξη αποτελεσμάτων με το μεγαλύτερο δυνατό θετικό αντίκτυπο.

Πώς θα περιγράφατε τα χρόνια που διαμορφώθηκε η καριέρα σας;
Δυναμικά, εποικοδομητικά και απαιτητικά. Το σίγουρο είναι ότι δεν πρόκειται για μια πορεία που θα μπορούσα να προβλέψω όταν ξεκινούσα. Κατά τη διάρκειά της έχω βρεθεί σε πολλές και διαφορετικές θέσεις. Ως διεθνολόγος έχω εργαστεί στο Γραφείο του ΟΗΕ στην Αθήνα και το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας κατά την Προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έχω τρέξει τις οικογενειακές επιχειρήσεις -μια κατασκευαστική εταιρεία και μια μικρή τουριστική μονάδα στη Μύκονο, απ’ όπου και κατάγομαι. Ακόμη, έχω εργαστεί στον τομέα των Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων στη ΜΟΔ και το Υπουργείο Παιδείας. Αξίζει να σταθώ και στο ότι ήμουν υπεύθυνη για τις διαπραγματεύσεις με την Τρόικα στο Υπουργείο Ανάπτυξης, συντονίζοντας μεταξύ άλλων όλες τις μεταρρυθμίσεις στον τομέα των αγορών. Και παράλληλα, έχω εμπλακεί ενεργά στην τοπική αυτοδιοίκηση από τη θέση της Δημοτικής Συμβούλου στο Δήμο Νέου Ψυχικού.

Πολύπτυχη διαδρομή.
Πρόκειται για μια πορεία που μου έχει δώσει τη δυνατότητα, μέσα από σκληρή δουλειά, να μάθω από πρώτο χέρι επικοινωνία, δημόσια διοίκηση, λήψη αποφάσεων, project management, αλλά και επίλυση προβλημάτων. Ειδικά η θέση μου στο Υπουργείο Εξωτερικών νομίζω ότι είναι σαν ένας μίτος που ενώνει όλα τα διαφορετικά αντικείμενα με τα οποία έχω ασχοληθεί, από τις Διεθνείς Σχέσεις και τα Ευρωπαϊκά, την Επικοινωνία και τη Στρατηγική, τις Επενδύσεις μέχρι ακόμα και τα θέματα Παιδείας και Υγείας.

Από τα ταξίδια σας, τη συμμετοχή σας σε διεθνείς αγορές και την επαφή σας με διεθνείς παράγοντες, ποια είναι η εικόνα της χώρας μας στο εξωτερικό;
Η εικόνα της Ελλάδας στο εξωτερικό έχει αλλάξει και έχει αναβαθμιστεί σημαντικά. Είναι γεγονός ότι για τους περισσότερους η Ελλάδα αποτελεί πλέον πυλώνα πολιτικής και οικονομικής σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή της ΝΑ Ευρώπης και έναν αξιόπιστο εταίρο, ο οποίος εμπνέει εμπιστοσύνη στη διεθνή επενδυτική και επιχειρηματική κοινότητα. Και αυτό δεν είναι μία προσωπική εκτίμηση ή μία επικοινωνιακή πολιτική. Είναι η εικόνα που μου μεταφέρουν οι ομόλογοί μου στο εξωτερικό και οι ίδιοι οι επιχειρηματίες τους οποίους συναντώ καθημερινά. Η Ελλάδα αποτελεί για πολλούς την ευχάριστη αναπτυξιακή έκπληξη και είναι μια χώρα που συμμετέχει στις ευρωπαϊκές συζητήσεις και διεκδικεί τη θέση που της αξίζει. Να θυμίσω το σχόλιο των Financial Times που χαρακτήρισαν την πορεία της ελληνικής οικονομίας ως ένα από τα 7 σύγχρονα οικονομικά θαύματα. Και το Bloomberg, όμως, σχολίασε ότι η Ελλάδα από την εποχή του Grexit, αυτή τη στιγμή είναι η δεύτερη ταχέως αναπτυσσόμενη οικονομία στην Ευρώπη, σημειώνοντας –για το 2022– την 4η υψηλότερη (σε πραγματικούς όρους) μεγέθυνση μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ και ανάπτυξη διπλάσια του μέσου όρου της Ευρωζώνης.
Πρόκειται, λοιπόν, για ένα success story που αποδεικνύει ότι η συστηματική δουλειά με σαφή στρατηγική και στοχοπροσήλωση, όπως αυτή που υλοποιήθηκε τα τελευταία τέσσερα χρόνια, μπορεί να οδηγήσει στην επιτυχία.

Για εσάς, ποια διαπραγμάτευση υπήρξε η δυσκολότερη στην καριέρα σας, αλλά και αντίστοιχα ποια η μεγαλύτερη επιτυχία;
Όλοι μας καλούμαστε καθημερινά να προβούμε σε μία σειρά διαπραγματεύσεων, από τις οποίες άλλες είναι πιο εύκολες και άλλες πιο δύσκολες. Και αυτό αφορά τόσο στην προσωπική ζωή όσο και στην επαγγελματική μας πορεία. Όλη μας η διαδρομή εμπεριέχει μέσα τη διεκδίκηση και τη διαπραγμάτευση. Θυμάμαι τον εαυτό μου να διαπραγματεύεται δυναμικά κατά την περίοδο που ήμουν επιχειρηματίας. Και φυσικά, στη συνέχεια όταν βρέθηκα σε θέσεις ευθύνης να υπηρετώ την κυβερνητική πολιτική της χώρας, και μάλιστα σε περιόδους αρκετά δύσκολες. Αν χρειαζόταν να απομονώσω μία τέτοια διαπραγμάτευση, θα επέλεγα την περίοδο που κλήθηκα να φέρω εις πέρας τις διαπραγματεύσεις της χώρας μας με την Τρόικα. Διαπραγματεύσεις συνεχείς, απαιτητικές, με μεγάλο αντίκτυπο για τη χώρα, την οικονομία, την καθημερινή ζωή και το μέλλον των Ελλήνων πολιτών και επιχειρηματιών.
Κάθε διαπραγμάτευση για να είναι επιτυχής απαιτεί σκληρή δουλειά, μελέτη, δυναμισμό και επιμονή. Χρειάζεται να γνωρίζουμε τον στόχο μας και κυρίως τις κόκκινες γραμμές τις δικές μας, αλλά να μπορούμε να καταλάβουμε και τις κόκκινες γραμμές των απέναντι. Για εμένα οι διαπραγματεύσεις είναι ένα win-win game και όχι ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος. Δεν υπάρχουν νικητές και χαμένοι, αλλά όλοι μπορούμε να βγούμε κερδισμένοι με τον έναν ή τον άλλο τρόπο. Αυτό είναι κάτι που διδάχτηκα στις τεχνικές διεθνών διαπραγματεύσεων κατά τη διάρκεια των μεταπτυχιακών σπουδών μου και δεν περίμενα ότι θα μου δοθεί η ευκαιρία να το αξιοποιήσω. Τελικά, όμως, αποδείχτηκε μάθημα ζωής.

Στα δικά σας ενδιαφέροντα – με τι άλλο ασχολείστε; Tι βοηθά την προσωπική εξέλιξή σας;
Η αλήθεια είναι η θέση της Γενικής Γραμματέως είναι πολύ απαιτητική, με ευθύνη, πολλά ταξίδια και συνεχείς συναντήσεις και επαφές. Αυτό σημαίνει ότι έχει χρειαστεί να περιορίσω σημαντικά τον ελεύθερο χρόνο μου. Επιδιώκω, όμως, όσο αυτό είναι εφικτό, να εξασφαλίζω προσωπικό χρόνο –έστω και λίγες ώρες- χρόνο όπου οι επαγγελματικές ενασχολήσεις θα είναι στην άκρη. Και φροντίζω ώστε ο χρόνος αυτός να είναι ποιοτικός, δημιουργικός και εποικοδομητικός. Να είναι χρόνος με τον εαυτό μου και τους αγαπημένους μου. Να είναι χρόνος ανασυγκρότησης δυνάμεων, επαναπροσδιορισμού στόχων και αναζωογόνησης, πνευματικής και ψυχικής. Ζητούμενο είναι η ισορροπία μεταξύ προσωπικού και επαγγελματικού χρόνου. Γιατί μόνο τότε μπορούμε να είμαστε πιο δημιουργικοί και παραγωγικοί.

συνέντευξη στην Άννα Γριμάνη

Η ενδοκρινολόγος Πολυξένη Μυλωνάκη – Κουτκιά, υπεύθυνη Ιατρείου Ενδοκρινολογίας Διευθύντρια Τμήματος Διαιτολογίας του Νοσοκομείου Υγεία, είναι μία γυναίκα ακούραστη, που ξεχειλίζει ζωντάνια και θετικότητα. Ταξιδεύει συχνά για να συμμετέχει σε διεθνή συνέδρια, ενώ τα βράδια μετά το ιατρείο -και αφού φροντίσει την οικογένειά της- έχει πάντα διάβασμα. «Η γυναίκα επιστήμονας έχει όλα τα εφόδια να δημιουργήσει νέους τομείς στο χώρο της υγείας αρκεί να το θέλει και να το επιδιώξει. Πρέπει να ενημερώνεται για τα θέματα της επιστήμης της και ν’ αφιερώνει χρόνο για να παρακολουθεί τις εξελίξεις» λέει στο WIBS και συμπληρώνει: «Με πρόγραμμα και οργάνωση της καθημερινότητας όλα είναι εφικτά, αρκεί να το θέλεις. Η γνώση αλλάζει, οφείλεις ως επιστήμονας να την ακολουθείς, η ιατρική έχει μια δυναμική, γι’ αυτό άλλωστε την επέλεξα. Δίνει νόημα στη ζωή μου».

Επιστρέψατε στην Ελλάδα μετά από μια αξιόλογη διαδρομή στις ΗΠΑ. Ποιο ήταν το κίνητρο;

Στην Αμερική, παράλληλα με τις σπουδές μου και την εργασία, απέκτησα και δύο κοριτσάκια μου, που ήθελα να πάρουν την ελληνική κουλτούρα και παιδεία. Διαπίστωσα ότι αυτό θα ήταν σχεδόν αδύνατο, ζώντας στο εξωτερικό, οπότε λίγες μέρες πριν να ξεκινήσει η μεγάλη κόρη μου την πρώτη δημοτικού επέστρεψα στην Ελλάδα που πάντοτε αγαπούσα και ήθελα να της προσφέρω. Μεγάλωσα με γονείς δασκάλους και ο πατέρας μου μας παρότρυνε να προσφέρουμε στον τόπο μας. Όταν, για παράδειγμα, κάναμε εκδρομή στην Ήπειρο, μας μιλούσε για τους ηπειρώτες ευεργέτες και για το τι προσέφεραν στην πατρίδα και κατέληγε: «Όταν κι εσείς μεγαλώσετε, κάτι πρέπει κάτι να κάνετε για να προσφέρετε στην Ελλάδα, έχετε καθήκον και ηθική υποχρέωση…». Ακόμη ακούω τη φωνή του! Άρα, κίνητρο της επιστροφής μας ήταν η προσφορά της ιατρικής και όλης της τεχνογνωσίας και εμπειρίας που συνέλεξα στα καλύτερα πανεπιστήμια της Αμερικής, στην Ελλάδα μας! Και οι κόρες μου θέλω να τη ζήσουν, να την αγαπήσουν και ν’ αποκτήσουν ελληνική συνείδηση, ώστε να γίνουν Ελληνίδες μάνες που με τη σειρά τους θα μεταφέρουν αυτή την αγάπη στις οικογένειες τους».

Τι νεωτερικό εφαρμόσατε στον τομέα σας;

Στην Ελλάδα έφερα ό,τι νεότερο υπήρχε σε επίπεδο γνώσης στην Ενδοκρινολογία, καθότι είχα ειδικευτεί σε κορυφαία πανεπιστήμια. Επίσης, οργάνωσα το τμήμα Διατροφής του νοσοκομείου Υγεία και με πέντε διαιτολόγους του Χαροκόπειου προσφέρουμε 15 διαφορετικά διαιτολόγια για 15 διαφορετικές παθήσεις, καθημερινά. Με λίγα λόγια, οργανώσαμε μια κουζίνα διατροφής και ένα σύστημα που έγινε γνωστό στον ευρύτερο χώρο μας -έως από τη Γερμανία μάς επισκέφτηκαν για να δουν πώς δουλεύουμε.

Είχατε σχεδιάσει και μια πρωτοποριακή πρόταση επιχειρηματικότητας που όμως δεν υλοποιήθηκε εξαιτίας της μεγάλης κρίσης.

Ναι, είχα την πρωτοποριακή ιδέα και μέσω του ομίλου Marfin στον οποίο το Υγεία ανήκε τότε να συνεργαστούμε με 2 εταιρείες -την Μπάρμπα Στάθης και την Olympic Catering- για να σχεδιάσουμε, με τη δική μου επιστημονική εποπτεία, την παρασκευή έτοιμων γευμάτων για διαβητικούς και καρδιοπαθείς. Ήταν μια καταπληκτική νέα ιδέα που προχώρησε σε βιομηχανική παραγωγή, όμως άτυχη εν τη γενέσει της, διότι τη μέρα που έγινε η ενημέρωση των δημοσιογράφων και ξεκίνησε να λειτουργεί έγιναν τα capital controls. Βέβαια, δεν εγκαταλείπω εύκολα και έτσι τώρα συμμετέχω στον τομέα ευεξίας και ρύθμισης σακχαρώδη διαβήτη, στο πλαίσιο μεσογειακής διατροφής στον ιατρικό τουρισμό και τον τουρισμό γενικότερα. Έχω ως όραμα να έρχονται οι βορειοευρωπαίοι για διακοπές στα ελληνικά νησιά, να γνωρίζουν τη μεσογειακή διατροφή -την καλύτερη στον κόσμο- να μαθαίνουν να φτιάχνουν ελληνικές συνταγές που θα βοηθήσουν στη ρύθμιση του σακχάρου, να κάνουν άσκηση και να ρυθμίζουμε τη φαρμακευτική αγωγή τους κατά την παραμονή τους στη χώρα μας. Αυτό είναι το επόμενο εγχείρημά μου: ιατρική, διατροφή, τουρισμός και ευεξία.

Στο φάσμα των δραστηριοτήτων σας είναι και η εθελοντική ενασχόληση σας με τον οργανισμό HOPEGenesis, που ίδρυσε ο γιατρός πρόεδρος του MHTEΡΑ κ. Στέφανος Χανδακάς -με σπουδαίο έργο για την αντιμετώπιση της υπογεννητικότητας. Πείτε μας κάτι, από την εμπειρία σας.

Η καταπληκτική αυτή εμπειρία είναι έργο προσφοράς και για εμένα όνειρο ζωής! Είμαι ευτυχής που συμμετέχω, το χαρακτηρίζω θεάρεστο έργο εθνικής σημασίας, δίνουμε την ψυχή μας και κάθε φορά που γεννιέται ένα μωρό, μια ελπίδα γεννιέται! Θυμάμαι ότι το 2015 μου τηλεφώνησε ο αγαπητός συνάδελφος κύριος Χανδακάς που είχε πάει σε ερημωμένα νησιά του Αιγαίου και διαπίστωσε το πρόβλημα της υπογεννητικότητας. Μου περιέγραψε το όραμα του για ένα πρόγραμμα αντιμετώπισης της υπογεννητικότητας στα ακριτικά νησιά και τις δυσπρόσιτες περιοχές. Είπα αμέσως ναι και ήταν μια καταπληκτική δυνατότητα προσφοράς των ιατρικών υπηρεσιών μου σε όλες τις γυναίκες που μπαίνουν στο πρόγραμμα και έχουν προβλήματα υπογονιμότητας. Τις παρακολουθούμε δωρεάν από πριν τη σύλληψη, στη διάρκεια της κύησης, στον τοκετό, καθώς και στο πρώτο διάστημα μετά τον τοκετό. Έως σήμερα έχουν γεννηθεί 500 μωράκια που δίνουν ζωή στην κοινωνία των νησιών και των ακριτικών περιοχών. Όλα αυτά αποδεικνύουν ότι το μόνο που χρειάζεται είναι μια ωραία ιδέα και ανθρώπους με θετική σκέψη και όρεξη για δουλειά, ώστε να την πραγματοποιήσουν.

Ποιος είναι ο ρόλος σας ως γυναίκας – επιστήμονα στη νέα εποχή του μετασχηματισμού στο χώρο της υγείας;

Θα ήθελα να δω στο χώρο της διατροφής να δημιουργηθούν αλυσίδες -ζαχαροπλαστεία και εστιατόρια- για διαβητικούς με ειδικά μενού, να δώσουμε ιδέες για πρωτοποριακή επιχειρηματικότητα συνδυαστικά με την ιατρική και οι τουρίστες να μην έρχονται μόνον για τον ήλιο και τη θάλασσα, αλλά για έναν άλλο τρόπο ζωής. Θα ήθελα πολύ να δω π.χ. γυναίκες στους συνεταιρισμούς να φτιάχνουν γλυκά του κουταλιού κατάλληλα για διαβητικούς. Άλλωστε, προτίθεμαι να ενισχύσω γνωστικά νέες επιχειρήσεις, παραγωγικές μονάδες να γίνουν κερδοφόρες για τις οικογένειες και την κοινωνία με νέες θέσεις εργασίας -ιδίως στις ακριτικές περιοχές.

Πιο προσωπικά, γιατρός- στέλεχος, που σημαίνει διοίκηση, σύζυγος και μητέρα -πώς το βιώνετε;

Χρειάζεται θετική σκέψη για να ανταποκριθείς σε όλους τους ρόλους της ζωής σου. Όλα γίνονται μέσα στο 24ωρο αρκεί να έχεις προγραμματισμό και θέληση να οργανώσεις καθημερινά π.χ. ένα νοσοκομείο στο θέμα διατροφής, ένα ενδοκρινολογικό ιατρείο, ένα σπίτι, δύο παιδιά και σύζυγο. Χρειάζεται συνδυασμός, καταμερισμός ενεργειών και μεγάλος σεβασμός στους συνεργάτες σου. Είμαι πολύ υποστηρικτική στις γυναίκες και τη μητρότητα -και εκείνες που το επιθυμούν να γίνουν μανούλες ας ξέρουν ότι όλα μπορούν να γίνουν αρκεί να οργανώσουν το χρόνο τους.

Στην καθημερινότητα που μάς καθρεφτίζει αναζητάμε και τις πιο cool στιγμές. Τι σας χαλαρώνει;

Το κολύμπι, που είναι ευεργετική γυμναστική χωρίς να καταπονεί τις αρθρώσεις και με χαλαρώνει. Το διάβασμα. Λατρεύω τη μαγειρική και μου αρέσει να κάνω τραπέζια σε φίλους και φυσικά να μαγειρεύω για την οικογένειά μου -τους προσφέρω έτσι την αγάπη μου. Ένα νόστιμο, υγιεινό φαγητό εκτός από καύσιμο για τον οργανισμό -το ονομάζω φάρμακο- είναι και μια καλή αφορμή για να μοιραζόμαστε όμορφες, ευτυχισμένες στιγμές γύρω από ένα τραπέζι. Και η ζωή είναι στιγμές! Ακόμη, αγαπώ το θέατρο, τα καλλιτεχνικά δρώμενα, έπαιζα ακορντεόν μικρή και μου αρέσει να ακούω μουσική.

Η καλή διατροφή, λοιπόν, συνεπάγεται πράγματι μια καλή ζωή;

Η καλή διατροφή είναι ακρογωνιαίος λίθος για καλή υγεία. Μαγειρεύω το σαββατοκύριακο όλα τα κρεατικά, τα βάζω με το ζουμί τους στην κατάψυξη κι όταν είναι να φτιάξω, ας πούμε, ένα κοκκινιστό, το βγάζω από την κατάψυξη την παραμονή, αφαιρώ το ζωικό λίπος που είναι στην επιφάνεια και προσθέτω κάτι συνοδευτικό -σε μισή ώρα, λοιπόν, είναι έτοιμο. Πάντα το έκανα αυτό πριν να πάω στο νοσοκομείο, ώστε τα παιδιά μου να έχουν φρεσκομαγειρεμένο σπιτικό φαγητό γυρνώντας από το σχολείο, κι έτσι έμαθαν και τα δύο μου κορίτσια να μαγειρεύουν, ενώ για εκείνες ήμουν ένα πρότυπο εργαζόμενης γυναίκας. Σήμερα είναι ανεξάρτητες -σπουδάζουν σε πανεπιστήμια της Βοστώνης- και ξέρουν να συνδυάζουν τις δουλειές του σπιτιού και την επιστημονική δουλειά τους.

Τι συστήνετε σχετικά με τη διατροφή στις γυναίκες;

Οι γυναίκες, ανάλογα με τη φάση της ζωής τους, πρέπει να προσέχουν για να είναι υγιείς, πρωτίστως για τον εαυτό τους, καθώς είναι οι στυλοβάτες της οικογένειας, αλλά και με τον τρόπο που μαγειρεύουν να φροντίζουν και να επηρεάζουν την υγεία των παιδιών και της οικογένειας όλης. Συστήνω στις γυναίκες να βάλουν τα παιδιά τους μέσα στην κουζίνα για να παρασκευάζουν μαζί κάποια γεύματα και να μάθουν από μικρά την αξία των βιταμινών που έχουν τα φρούτα και τα λαχανικά, η μεσογειακή διατροφή, να τα ενθαρρύνουν να καταναλώνουν το ψάρι, το ελαιόλαδο, το κρητικό παξιμάδι, ενώ οι ίδιες να παίρνουν 3 μερίδες γαλακτοκομικά την ημέρα για προφύλαξη οστεοπόρωσης. Το ίδιο πρέπει να κάνουν και τα παιδιά για υγιή ανάπτυξη οστών. Η σωστή διατροφή συνεπάγεται υγεία και μακροζωία!

Συζητώντας, είπατε κάποια στιγμή για τις προτεραιότητες στη ζωή.

Ναι, ισορροπώντας ανάμεσα στους ρόλους της καθημερινότητας, θέτεις προτεραιότητες. Για εμένα η οικογένεια και το μεγάλωμα των παιδιών παράλληλα με τη δουλειά μου ήταν προτεραιότητες εξίσου σημαντικές. Δεν κατακρίνω τον εαυτό μου, δεν τον μαλώνω στο τέλος της μέρας. Αντίθετα, τον αγαπώ και λέω στον απολογισμό μου τι έκανα σήμερα και τι θα μπορούσα να έχω κάνει πιο καλά. Ακόμη, θέλω να πω στα νέα κορίτσια ότι, εάν το επιθυμούν, μπορεί να είναι ταυτόχρονα επιτυχημένες επαγγελματίες, τρυφεροί σύζυγοι και καλές μητέρες. Ας δώσουμε πρότυπα στη νέα γενιά! Εύχομαι να μπορώ να εμπνεύσω νέες γυναίκες και να δουν πώς εμείς, οι προηγούμενες, οργανώνουμε τη μέρα μας. Μια σκυταλοδρομία είναι η ζωή μας -όμως για να πάρει τη σκυτάλη η επόμενη γενιά πρέπει να έχει εκπαιδευτεί. Η ζωή πιστεύω ότι χρειάζεται σταθερούς ανθρώπους, με γερές ρίζες στην οικογένεια και τον τόπο τους, με συνεχή δουλειά, αισιοδοξία, αλλά και όραμα!

Η Βασιλική Ζώη, Νοσηλεύτρια Π.Ε. MSc, DipEd, PhD(c), υποψήφια Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, αλλά και εκπρόσωπος των κρατών μελών στη μεγαλύτερη εταιρεία νεφρολογικής φροντίδας στην Ευρώπη (EDTNA/ERCA), είναι η «ψυχή» της Μονάδας Τεχνητού Νεφρού στο Αττικό νοσοκομείο.

Στο WIBS μιλάει για τη νοσηλευτική, έναν από τους πιο σημαντικούς κλάδους του Συστήματος Υγείας, οι πρωταγωνιστές του οποίου διαδραματίζουν έναν ρόλο απαιτητικό μα και ευαίσθητο.

Συνέντευξη στην Φωτεινή Νάσσου για το περιοδικό Women in Business & Science, τεύχος Απριλίου 2023

Το Αττικό νοσοκομείο στο οποίο εργάζεστε ήταν στην πρώτη γραμμή κατά τη διάρκεια της πανδημίας, και μάλιστα στις αρχές του 2020 κυκλοφόρησε το πρώτο ανεπίσημο σχέδιο ετοιμότητας για Μονάδες Τεχνητού Νεφρού για τον κορονοϊό με την υπογραφή σας. Τελικά απέδωσε αυτό το σχέδιο στον βαθμό που επιθυμούσατε;

Η περίοδος της πανδημίας μάς έδωσε ένα πολύ μικρό περιθώριο για να ανταπεξέλθουμε στις επείγουσες ανάγκες που δημιουργήθηκαν. Χρειάστηκε να δουλέψουμε εντατικά για να καταρτίσουμε ένα πρώτο σχέδιο δράσης, για την πιο ολοκληρωμένη φροντίδα των πρώτων αιμοκαθαιρόμενων που θα μολύνονταν με Covid 19 και ακόμα περισσότερο για να αποφύγουμε τη διάδοσή του μέσα στην κοινότητα των εν λόγω ασθενών, που είναι μια πολύ ευάλωτη ομάδα. Η εξειδίκευση μου πάνω στα διεθνή πρωτόκολλα διαχείρισης κρίσεων για τις Μονάδες Τεχνητού Νεφρού (ΜΤΝ) (φυσικές καταστροφές, πανδημίες, εμπόλεμη κατάσταση κ.λπ.), με βοήθησε ώστε να ορίσω τις πρώτες απαραίτητες παραμέτρους δράσης. Αποζημιωθήκαμε από το αποτέλεσμα, καθώς στην πρώτη φάση της πανδημίας είχαμε μηδενικά κρούσματα νόσησης από κορονοϊό στη μονάδα μας.

Γιατί επιλέξατε μια καριέρα στη νοσηλευτική;

Νομίζω περισσότερο η νοσηλευτική διάλεξε εμένα. Ήξερα από μικρή ότι θα ακολουθούσα ένα ανθρωποκεντρικό επάγγελμα, αλλά όσο γνώριζα τη νοσηλευτική με κέρδιζε και περισσότερο. Η σύγχρονη νοσηλευτική είναι ένας τομέας υψηλής εξειδίκευσης, με υψηλό επίπεδο γνώσης και δεξιοτήτων που εμπλουτίζεται διαρκώς. Τα παλιά στερεότυπα για το νοσηλευτικό κλάδο έχουν ξεπεραστεί διεθνώς.

Πώς είναι η καθημερινότητά σας; Ποια είναι η πιο δύσκολη στιγμή της ημέρας;

Η καθημερινότητα είναι έντονη και απαιτητική, όπως σε όλες τις γυναίκες που εργάζονται και επενδύουν στην καριέρα τους και ταυτόχρονα πρέπει να συνδυάσουν το ρόλο της συντρόφου και της μητέρας. Για μένα η πιο δύσκολη ώρα της ημέρας είναι όταν πρέπει να συντονίσω στο πρόγραμμά μου τα καθήκοντα του ρόλου μου στην EDTNA/ERCA, την εργασία μου στο νοσοκομείο και άλλες υποχρεώσεις και αναγκάζομαι τελικά να γυρίσω αργά στο σπίτι μου και δεν έχω προλάβει να δω καθόλου τις δίδυμες κόρες μου. Πολύ συχνά κάθομαι και τις βλέπω να κοιμούνται!

Περιγράψτε μου μια βάρδια στο νοσοκομείο.

Οι βάρδιες στα δημόσια νοσοκομεία είναι τουλάχιστον κοπιαστικές και σε κάποιες περιπτώσεις δεν υπάρχει καν ωράριο! Η βάρδια τελειώνει όταν τελειώσει το επείγον περιστατικό και σωθεί ο ασθενής. Η νοσηλευτική αλληλεγγύη είναι άγραφος κανόνας: δεν εγκαταλείπουμε συνάδελφο την ώρα της κρίσης! Είναι αποδεδειγμένο με έρευνες ότι οι νοσηλευτές υποφέρουν από μυοσκελετικά νοσήματα, ψυχολογική κόπωση, κατάθλιψη και επαγγελματική εξουθένωση, τα οποία μάλιστα γίνονται πιο έντονα λόγω του ωραρίου και της φύσης της εργασίας μας. Η πανδημία ήρθε να προσθέσει και την πανδημική κόπωση σε όλο αυτό. Είναι παραπάνω από απαραίτητη η ενδυνάμωση του νοσηλευτικού κλάδου, η παροχή κινήτρων και η στελέχωση των δημόσιων νοσοκομείων.

Επηρεάζουν αυτοί οι ρυθμοί την προσωπική σας ζωή;

Φυσικά και την επηρεάζουν. Είναι βέβαια κάτι που μαθαίνουμε να ζούμε με αυτό και εμείς και οι οικογένειές μας. Η προσωπική μου εμπειρία δείχνει ότι είναι ζωτικής σημασίας να υπάρχει στήριξη από το οικογενειακό περιβάλλον, κάτι στο οποίο είμαι πολύ τυχερή, καθώς με το σύζυγό μου μοιραζόμαστε ισάξια όλες τις υποχρεώσεις με τα παιδιά και το νοικοκυριό μας. Σαββατοκύριακα και αργίες δεν υπάρχουν για εμάς, αλλά νομίζω πως μια εκδρομή, ένα οικογενειακό τραπέζι ή μια νυχτερινή έξοδος αποκτούν πιο μεγάλη αξία. Η αλήθεια είναι πως οι σύντροφοι μας δεν προλαβαίνουν να μας βαρεθούν!

Ποια είναι η ανταμοιβή σας για όλα αυτά;

Κάθε φορά που ένας ασθενής ολοκληρώνει με ασφάλεια μια συνεδρία αιμοκάθαρσης και ετοιμάζεται να πάει να δει τη οικογένεια του ή να δουλέψει, σε ανταμείβει με ένα χαμόγελο και ένα ειλικρινές «ευχαριστώ».

Ποιες είναι οι κατευθυντήριες αρχές σας;

Οι αρχές που με καθοδηγούν στη ζωή μου είναι οι ίδιες που επιστράτευσα και για την καριέρα μου στη νοσηλευτική, δηλαδή ο σεβασμός και η αγάπη στον άνθρωπο, η προσήλωση στην επιστημονική γνώση, η υπομονή και η επιμονή για την υλοποίηση στόχων.

Έχετε πρότυπο ζωής;

Πρότυπο για εμένα αποτέλεσε η μητέρα που, η οποία από μικρή ηλικία αναγκάστηκε να δουλέψει σκληρά και να με μεγαλώσει μόνη της με τρομερή προσήλωση και αξιοπρέπεια. Γενικά τρέφω απεριόριστο θαυμασμό για κάθε γυναίκα, γιατί καθεμιά από αυτές δίνει σκληρό καθημερινό αγώνα, είτε πρόκειται για μια νοικοκυρά, μια ελεύθερη επαγγελματία, μια επιστήμονα είτε για μια CEO σε μεγάλη εταιρεία. Η γυναικεία αλληλεγγύη είναι για εμένα εξαιρετικά σημαντικό προσόν, ιδιαίτερα σε μια εποχή που διαφαίνεται ότι το γυναικείο φύλο θα δώσει δυναμικό παρών.

Ποιο πιστεύετε ότι είναι το πιο δύσκολο συστατικό της νοσηλευτικής;

Αναμφισβήτητα είναι η ενσυναίσθηση. Για να μπορέσει, όμως, η ενσυναίσθηση να συμβάλει στην ποιοτικότερη φροντίδα του ασθενούς, πρέπει να διαθέτει ένα αυστηρά επιστημονικό υπόβαθρο. Ο συνδυασμός αυτών των δύο είναι το σημαντικότερο συστατικό της νοσηλευτικής επιστήμης.

Ποια από τα προσωπικά σας χαρακτηριστικά σάς βοήθησαν ως νοσηλεύτρια; Υπάρχει κάτι στο οποίο θα θέλατε να γίνετε καλύτερη;

Η επιμονή και η υπομονή σίγουρα, μαζί με μια εσωτερική ανάγκη να μαθαίνω διαρκώς και να μη μένω στάσιμη. Όσο περισσότερο εξειδικεύομαι στην επιστήμη μας, τόσο περισσότερο συνειδητοποιώ ότι γίνεσαι καλύτερος ακούγοντας περισσότερο τον ασθενή και παρακολουθώντας το περιβάλλον του. Η ιδιαιτερότητα στους νοσηλευτές είναι ότι η φροντίδα κάθε ανθρώπου απαιτεί ξεχωριστό χειρισμό, ευαισθησία και μεγάλη ταχύτητα απόκρισης.

Ποια είναι η σχέση των νοσηλευτών με τους ασθενείς; Πώς τη συγκρίνετε με τη σχέση που έχουν συνήθως οι ασθενείς με τους γιατρούς;

Ο νοσηλευτής είναι ο πιο κοντινός άνθρωπος κοντά στον ασθενή και ο συνδετικός κρίκος με την ιατρική ομάδα. Είναι ο πρώτος που θα επέμβει σε μια επείγουσα κατάσταση και ο πρώτος που θα αναγνωρίσει ότι κάτι δεν πηγαίνει καλά στην κατάσταση του ασθενή. Ειδικά στις Μονάδες Τεχνητού Νεφρού χτίζονται πολύ σημαντικοί δεσμοί, οι νοσηλευτές βιώνουν όλες τις ψυχικές διακυμάνσεις των ασθενών και γίνονται το ψυχολογικό στήριγμά τους, ο άνθρωπος στον οποίο θα επικοινωνήσουν τις σκέψεις και τους προβληματισμούς τους.

Αν ένας υπάλληλος γραφείου κάνει ένα σημαντικό λάθος, στη χειρότερη θα του κοστίσει όσο μια απόλυση. Αν μία νοσηλεύτρια κάνει ένα σημαντικό λάθος, ποιες μπορεί να είναι οι επιπτώσεις; Σε τι βαθμό εξαρτώνται οι ασθενείς από εσάς;

Υπάρχει ολόκληρη βιβλιογραφία σχετικά με το πώς χειριζόμαστε το ιατρικό και νοσηλευτικό λάθος. Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι η απαιτούμενη προσήλωση και σωστή προετοιμασία δεν επιδέχονται εκπτώσεις. Η προσπάθεια είναι να εκμηδενίσουμε τις συνθήκες που γεννούν λάθη και κακές πρακτικές. Η σύγχρονη νοσηλευτική προωθεί την αυτονομία των ασθενών και τη συμμετοχή τους στη λήψη αποφάσεων σχετικά με την υγεία τους, άρα δε θα έλεγα ότι υπάρχει σχέση εξάρτησης, αλλά μια δυναμική σχέση, μια συμμαχία υγείας.

Έχετε να μας διηγηθείτε μία περίεργη κατάσταση στην οποία βρεθήκατε μέσα στο πλαίσιο της δουλειάς σας (π.χ. δύσκολη ή στενάχωρη ή πολύ αστεία) και μέσα από αυτήν συνειδητοποίησες περισσότερα για τη φύση του επαγγέλματός σου;

Κατά τη διάρκεια της νοσηλείας ασθενών με Covid 19 ήταν ιδιαίτερα συγκινητικό και μαζί λίγο αστείο ότι οι ασθενείς μας αναγνώριζαν μόνο από τη φωνή μας. Η στολή προστασίας μας δεν τους επέτρεπε να μας αναγνωρίσουν από κάποιο άλλο χαρακτηριστικό. Πολλοί από αυτούς επέστρεφαν όταν είχαν αναρρώσει πλήρως για να μας γνωρίσουν και να μας ευχαριστήσουν. Αυτό δεν είναι μοναδικό;

Θεωρείτε ότι οι νοσηλευτές αμείβονται δίκαια και επαρκώς σε σχέση με άλλα ανθρωποκεντρικά επαγγέλματα;

Από την εμπειρία μου και την έκθεση μου στην πραγματικότητα των νοσηλευτικών συστημάτων σε όλη την Ευρώπη, δυστυχώς πρέπει να πω ότι στην Ελλάδα η ανταμοιβή των νοσηλευτών υλική και ηθική είναι πολύ φτωχή. Ωστόσο, είναι κοινό πρόβλημα σε όλες τις χώρες η έλλειψη επιπρόσθετων κινήτρων, για να ασχοληθούν περισσότεροι νέοι με τη νοσηλευτική και να προσφέρουν το απαραίτητο έργο με επιστημονική κατάρτιση και προσωπική ικανοποίηση.

Έχετε εκλεγεί στην Ευρωπαϊκή εταιρεία EDTNA/ERCA στην Executive Committee, εκπροσωπώντας 42 χώρες μέλη, σε έναν πολυεπιστημονικό οργανισμό για όσους εργάζονται στη φροντίδα των νεφρολογικών ασθενών. Πώς μπορεί η γνώση να γίνει πράξη;

Η αποστολή της Εταιρείας είναι η επίτευξη του καλύτερου επιπέδου εκπαίδευσης, προτύπων και έρευνας για όλους τους επαγγελματίες νεφρολογικής φροντίδας που φροντίζουν και υποστηρίζουν τους ασθενείς και τις οικογένειές τους σε όλο τον κόσμο. Για να μπορέσουμε να ανταποκριθούμε σε αυτήν την αποστολή, είμαστε μια ομάδα πολυεπιστημονικών επαγγελματιών υγείας από διάφορα μέρη του κόσμου. Προσπαθούμε συστηματικά να διασφαλίσουμε ότι το αποτέλεσμα των εκπαιδευτικών μας προγραμμάτων και έργων σε συνεργασία με τα μέλη, τους εκπροσώπους μας ανά χώρα και τους εταίρους μας θα δείξει ότι η αριστεία στην εκπαίδευση είναι επιδίωξή μας. Το 2022 η εταιρία έκλεισε 50 χρόνια δραστηριότητας και είμαστε πολύ περήφανοι για αυτό.

Ποια συμβουλή θα δίνατε στους νοσηλευτές που εκπαιδεύετε στη Μονάδα σας ή σε ένα νέο στο επάγγελμα νοσηλευτή;

Το πιο σημαντικό είναι να αντιληφθεί ο νέος συνάδελφος ότι ανοίγεται ένα νέος κόσμος μπροστά του, όπου η τεχνολογία, η ιατρική και νοσηλευτική επιστήμη θέτουν νέες δυνατότητες και εργαλεία που μπορούν να μεταμορφώσουν το επάγγελμά μας σε μια συναρπαστική διαδικασία. Αν δεν υπάρχει αγάπη και όρεξη για τη νοσηλευτική και τον άνθρωπο, δεν υπάρχει και μέλλον.

H Άννα Νικηφορίδου είναι Μέλος Δ.Σ., Μέλος Επιτροπής Παρακολούθησης Ασφαλιστικής & Τραπεζικής Αγοράς και Πρόεδρος Επιτροπής Γυναικείας Επιχειρηματικότητας & Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης (ΕΕΘ), καθώς και Μέλος του Πανελλήνιου Συνδέσμου Ασφαλιστικών Συμβούλων.

Τι σημαίνει για μια γυναίκα στην Ελλάδα του 2023 να είναι ελεύθερη επαγγελματίας;

Δυστυχώς, η βιομηχανία του Marketing, τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης προβάλλουν λάθος πρότυπα για τη γυναίκα και οδηγούν στη λάθος εικόνα της σημερινής γυναίκας με αποτέλεσμα να την κατακερματίζουν. Όλο αυτό που συμβαίνει κάνει την εργαζόμενη γυναίκα, είτε είναι επαγγελματίας είτε μισθωτή, να δίνει καθημερινά μάχες μεταξύ εργασίας, οικογένειας, μητρότητας και αποδοχής της σε όλο αυτό το δύσκολο ανδροκρατούμενο περιβάλλον, ενώ τις περισσότερες φορές η επαγγελματική της υπόσταση υποτιμάται σκόπιμα από ανεπαρκείς συντρόφους ή συζύγους. Έτσι, μια γυναίκα σήμερα στην Ελλάδα του 2023, και μάλιστα ελεύθερη επαγγελματίας, οφείλει να σκέπτεται σύνθετα, πρακτικά, έξυπνα, αλλά και με συναίσθημα, η δε αποτελεσματικότητά της να είναι υποδειγματική.

Ο ασφαλιστικός σύμβουλος έχει απαιτήσεις πέρα των τυπικών προσόντων του επαγγέλματος. Πόσο εύκολα εκπληρώνονται από μια μητέρα μικρού παιδιού όπως είσαι εσύ;

Το να είσαι μαμά είναι τόσο υπέροχο και τόσο μεγάλη πρόκληση, όσο οτιδήποτε άλλο έχω βιώσει. Επίσης, είναι σκληρή δουλειά, με κάποιο τρόπο. Δεν το βλέπω όμως έτσι! Παρόλο που χρειάζεται το μέγιστο βαθμό αφοσίωσης, είναι φυσική δουλειά, πρωταρχική και σταθερή. Αλλά όχι σκληρή. Είναι κυριολεκτικά η μεγαλύτερη τιμή της ζωής μου.

Γνωρίζουμε ότι το τελευταίο διάστημα έχεις διακριθεί στον τομέα σου με βραβεία και πρωτιές που συνεπάγονται πολλαπλές ευθύνες. Πώς το πετυχαίνεις αυτό;

Η απάντηση είναι πολύ απλή: Αγαπάω τη δουλειά μου και πιστεύω στο θεσμό της Ιδιωτικής Ασφάλισης, υπηρετώντας τον με αμείωτο ενδιαφέρον και ζήλο τα τελευταία 16 συναπτά έτη, παρέχοντας ασφαλιστικές υπηρεσίες με συνέπεια, συνέχεια και συχνότητα, καλύπτοντας ανάγκες και δίνοντας λύσεις τόσο σε ιδιώτες όσο και σε επιχειρηματίες. Αδιαμφισβήτητα, ο θεσμός της Ιδιωτικής Ασφάλισης είναι ένας από τους παράγοντες ανάπτυξης και πολιτισμού μιας χώρας, καθώς συμβάλλει τόσο οικονομικά όσο και κοινωνικά σε αυτήν.

Ως Επιμελητηριακός Σύμβουλος του ΕΕΘ και ως Πρόεδρος της Επιτροπής Γυναικείας Επιχειρηματικότητας & Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης του ΕΕΘ, ποιες είναι οι δράσεις σας;

Το πλάνο δράσης για την τρέχουσα χρονιά, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνει και ημερίδες, εκδηλώσεις και δράσεις σε όλους τους τομείς ενδυνάμωσης και ενίσχυσης της γυναικείας επιχειρηματικότητας, αλλά και σε θέματα εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Η δουλειά της Επιτροπής είναι ομαδική και συλλογική και γίνεται με πολλή αγάπη και καλή διάθεση για το έργο που έχουμε αναλάβει.
Τα μέλη της Επιτροπής είναι οι Χρήστος Νικολόπουλος, Β΄Αντιπρόεδρος ΕΕΘ, Στήβη Σιωζοπούλου, Σοφία Μαυρίδου, Αναστασία Τσαμπασλή και Έφη Δερμιτζόγλου, τους οποίους ευχαριστώ θερμά για την έως τώρα συνεργασία μας.

Πιστεύεις ότι το γυναικείο επιχειρείν στηρίζεται στη χώρα μας;

Οι γυναίκες διαθέτουν ικανότητες, ισχυρή θέληση, ένστικτο, οργανωτικότητα, κοινωνική υπευθυνότητα, καθώς και την απαραίτητη ευελιξία που απαιτείται στον χώρο των επιχειρήσεων. Συμμετέχουν ενεργά, δραστηριοποιούνται, αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, έχουν καλύτερες δυνατότητες στην επιλογή στελεχών, στην αντίληψη του κινδύνου και στην πρόληψη των δυσμενών συνεπειών από κάποια επιχειρηματικά εγχειρήματα. Αντίθετα, η υποεκπροσώπηση των γυναικών στον χώρο των επιχειρήσεων συνεπάγεται απώλεια κερδών και άλλων ωφελειών για τις εθνικές οικονομίες. Η επίσημη έρευνα της Standard and Poor’s απέδειξε ότι η συμμετοχή των γυναικών στο επιχειρείν, πανευρωπαϊκά, έχει οικονομική προσθετική αξία, που μπορεί να αναβαθμίσει κατά 9% το Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνολικά.
Όσο για τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής τους εξέλιξης σχετίζονται με τα κοινωνικά στερεότυπα που αναπαράγουν την ανισότητα των φύλων. Η επιτυχία στην καριέρα είναι πιο σημαντική για τον άνδρα, οι γυναίκες πρέπει να φροντίζουν σπίτι και παιδιά και οι άνδρες να βγάζουν τα χρήματα, η επιχειρηματικότητα είναι καθαρά ανδρική υπόθεση, οι γυναίκες είναι λιγότερο κατάλληλες για επιχειρήσεις σε σύγκριση με τους άνδρες. Τα στερεότυπα αυτά παραμένουν, παρά τα σημαντικά βήματα που έχουν γίνει και την υλοποίηση εργαλείων πολιτικής για τη στήριξη της γυναικείας επιχειρηματικότητας και της αυταπασχόλησης. Η μεγαλύτερη πρόκληση των γυναικών συνίσταται στην εναρμόνιση της προσωπικής με την επαγγελματική ζωή. Επτά στις δέκα γυναίκες στην Ελλάδα θεωρούν ως σημαντικό εμπόδιο στην καριέρα τους τις οικογενειακές υποχρεώσεις. Τα υπόλοιπα αφορούν στις προκαταλήψεις λόγω φύλου, στην έλλειψη υποστήριξης από τους συναδέρφους, στις μειωμένες ευκαιρίες προώθησης σε σχέση με τους άντρες, στις άνισες απολαβές και στις οικογενειακές αντιρρήσεις. Οι Ελληνίδες είναι ανάμεσα στις πιο μορφωμένες γυναίκες, τόσο στην Ευρώπη όσο και παγκόσμια. Αποτελούν πηγή ταλέντου, το οποίο συνιστά βασικό παράγοντα δημιουργίας παραγωγικού πλούτου, άρα ανάπτυξης. Η οικονομική κρίση αλλά και η πανδημία είναι ευκαιρία να προωθηθούν πολιτικές προς την ισχυροποίηση του θεσμικού πλαισίου και την ανάπτυξη χρηματοδοτικών εργαλείων, αλλά και πολιτικών στήριξης των γυναικών.

Ποια πρόσωπα καθορίζουν την επαγγελματική σου πορεία και σε ποιους θεωρείς ότι οφείλεις το ¨ευχαριστώ¨ των επιτυχιών;

Καταρχάς, θα ήθελα να εκφράσω ένα πολύ μεγάλο ευχαριστώ στην υπέροχη οικογένειά μου. Στάθηκαν δίπλα μου στα δύσκολα. Και ακόμα ένα μεγαλύτερο ευχαριστώ στον άμεσο συνεργάτη μου, ο οποίος εκτός από συνέταιρος μου είναι και συνοδοιπόρος μου στη ζωή, ο σύζυγός μου. Επιπλέον, θα ήθελα να ευχαριστήσω από καρδιάς και όλους όσοι με εμπιστεύονται και με συμβουλεύονται τόσα χρόνια, τόσο για την απόλυτη εμπιστοσύνη που δείχνουν στο πρόσωπο μου, όσο και για κάθε στιγμή της πολυετούς συνεργασίας μας.

Συνέντευξη στη ΦΩΤΕΙΝΗ ΝΑΣΣΟΥ

Το όνομα της είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τον ξενοδοχειακό κλάδο. Τριάντα εννέα χρόνια εργάζεται στο ίδιο πολυτελές ξενοδοχείο, το NJV Athens Plaza, στην καρδιά της Αθήνας. Από τη ρεσεψιόν στη Γενική Διεύθυνση, η Βάνα Λαζαράκου ανέβηκε σκαλί-σκαλί την ιεραρχία, με σκληρή δουλειά, πίστη και αφοσίωση στο στόχο. Παρόλα αυτά, όπως εξομολογείται, λατρεύει να επιστρέφει σπίτι, να ηρεμεί στο δικό της λιμάνι…

Πώς κατακτήσατε την κορυφή; Ποια στοιχεία του χαρακτήρα σας αποτέλεσαν εφόδια για την επαγγελματική σας εξέλιξη;

Δεν το σκέφτηκα ποτέ ως «κορυφή». Έφτασα στη Γενική Διεύθυνση με καθημερινή προσήλωση στη δουλειά μου, σε όποια θέση και να ήμουν. Πάντα μεθοδική, οργανωτική και γεμάτη περιέργεια για την επόμενη ημέρα. Σίγουρα η παιδεία που πήρα από το σπίτι μου έπαιξε σημαντικό ρόλο στην πορεία μου μέχρι σήμερα.

Η παρουσία σας στο χώρο αυτόν είναι μακρά και έχει περάσει από πολλά στάδια. Μιλήστε μας για τη διαδρομή αυτή. Γιατί πιστεύετε ότι είστε κατάλληλη για τη διευθυντική θέση;

Ακριβώς επειδή πέρασα από όλα τα τμήματα του ξενοδοχείου. Δεν υπάρχει χάρτης διαδρομής. Όταν ξεκίνησα στη ρεσεψιόν του τότε Le MERIDIEN με μόνα εφόδια το ΤΕΙ/Διοίκηση Επιχειρήσεων και τις Δημόσιες Σχέσεις σε ιδιωτικό κολλέγιο, δεν είχα στο νου μου τη Γενική Διεύθυνση -και πώς, άλλωστε, τόσο μικρή να είχα τέτοιο στόχο; Ήμουν μία ξενοδοχοϋπάλληλος που έκανε καλά τη δουλειά της και από τη ρεσεψιόν με επέλεξαν για το τμήμα κρατήσεων, μετά στη θέση της Supervisor και μετά υπεύθυνη πωλήσεων, υπεύθυνη μάρκετινγκ, υπεύθυνη δημοσίων σχέσεων… Τον Μάρτιο του 2013 τοποθετήθηκα Διευθύντρια του Τμήματος Πωλήσεων, φτάνοντας στην τιμητική θέση της Γενικής Διευθύντριας τον Μάιο του 2018.

Εργάζεστε 39 χρόνια στο ίδιο πολυτελές ξενοδοχείο, συνδυάζοντας άριστα την εμπειρία με τη γνώση. Αλήθεια, σας αρέσει να επιστρέφετε σπίτι;

Το σπίτι μου είναι η δική μου φωλιά και η οικογένεια μου το δικό μου λιμάνι για ηρεμία, γαλήνη και ανασυγκρότηση. Και μου αρέσει πολύ να επιστρέφω σ’ αυτό κάθε ημέρα, κάθε φορά.

Πώς χειρίζεστε την πίεση στην εργασία;

Με ψυχραιμία. Ένα πράγμα κάθε φορά. Πάντα στο επίκεντρο ο πελάτης και το προσωπικό μας. Δεν θεώρησα ποτέ ότι είμαι υπεράνθρωπος, αλλά με τακτ, ευγένεια, λογική και καθαρό μυαλό διαχειρίζομαι την κάθε μέρα με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Ποια ήταν η πιο ικανοποιητική εμπειρία ως διευθύντρια;

Η περίοδος Covid, όσο και αν ακούγεται οξύμωρο. Γιατί καταφέραμε, κυρίως με τους προϊσταμένους των τμημάτων, να ξεπεράσουμε το υγειονομικό άγνωστο εμπόδιο και να βγούμε δυνατοί, υγιείς και πιο σοφοί. Σε αυτό βοήθησε ότι ήμασταν το μόνο ξενοδοχείο της πόλης που έμεινε σε λειτουργία την περίοδο Μαρτίου – Ιουνίου 2020, όταν υποχρεωτικά έκλεισαν όλα τα ξενοδοχεία και εμείς έπρεπε να συνεχίσουμε να λειτουργούμε με ασφάλεια και να αναλάβουμε με υπευθυνότητα τη φιλοξενία όλων των επισκεπτών της Αθήνας, σε όλη τη διάρκεια αυτής της δύσκολης περιόδου.

Πώς αντιμετωπίζετε ένα μέλος με χαμηλή απόδοση στην ομάδα σας;

Ο κάθε άνθρωπος έχει τις δικές του δυνατότητες και τη δική του κουλτούρα. Εγώ προσπαθώ να διακρίνω τα θετικά του στοιχεία και να παίρνω το καλύτερο από τον κάθε έναν. Πιστεύω ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν και θετικά και αρνητικά στοιχεία στο χαρακτήρα τους. Με εμπιστοσύνη, προτροπή και ομαδικότητα πιστεύω ότι καταφέρνω να αντλώ πάντα τα καλύτερα χαρακτηριστικά του εαυτού τους. Με τον τρόπο αυτό αποκτούν και οι ίδιοι καλύτερη ψυχολογία και προσπαθούν περισσότερο για την καλυτέρευση της απόδοσής τους. Για μένα η στρατηγική είναι μια ενδοεπιχειρησιακή συζήτηση, με σκοπό καθένας να συναισθάνεται τη σοβαρότητα της εργασίας και του ρόλου του μέσα στο ξενοδοχείο.

Είστε μια γυναίκα σε θέση ευθύνης. Έχει τελικά επιτευχθεί στον επαγγελματικό σας χώρο η ισότητα των φύλων στη χώρα μας;

Ποτέ δεν ένοιωσα στο NJV ATHENS PLAZA ανισότητα φύλων. Υπήρχε ισότητα σε όλη τη διάρκεια της καριέρας μου, καθώς παίζει ρόλο και η φύση του κάθε κλάδου. Ο ξενοδοχειακός κλάδος είναι ο πιο δεκτικός σε όλων των ειδών τους ανθρώπους, πελάτες και εργαζομένους. Άλλωστε, ποτέ δεν έβαλα τον εαυτό μου σε μειονεκτική θέση έναντι των ανδρών και πάντα ένιωθα ισάξια. Αυτή η σωστή τοποθέτηση του εαυτού μου σε σχέση με το άλλο φύλο ξεκινά και πάλι από την παιδεία, τη δύναμη και τον σεβασμό που είχα από παιδί στο σπίτι μου.

Πώς συνδυάζετε τις επαγγελματικές υποχρεώσεις με τις οικογενειακές;

Στην αρχή ήταν δύσκολα, αλλά τουλάχιστον η θέση της Γενικής Διευθύντριας ήρθε σε μια καλή εποχή που τα παιδιά μου είναι πια μεγάλα και έχουν χαράξει την πορεία τους. Πάντα η οικογένεια ήταν και είναι η προτεραιότητα μου, αλλά υπάρχουν και σε αυτήν κανόνες και σωστή οργάνωση. Το θέμα είναι να αξιοποιείς τον χρόνο σου σωστά, καθώς δεν υπάρχει μαγική συνταγή.

Ποιο είναι το προφίλ των τουριστών που επισκέπτονται το ξενοδοχείο σας; Υπάρχουν επαναλαμβανόμενοι πελάτες;

Πράγματι, στο ξενοδοχείο μας έχουμε μεγάλο ποσοστό επαναλαμβανόμενων πελατών και αυτό επειδή έχει χτιστεί μια σχέση εμπιστοσύνης με τους πελάτες μας και οι ίδιοι εισπράττουν το οικογενειακό περιβάλλον και την πολύτιμη ελληνική φιλοξενία που κυριαρχεί στο NJV ATHENS PLAZA. Παράλληλα, υπάρχει μεγάλη κατηγορία επισκεπτών που επιλέγουν το ξενοδοχείο λόγω του ότι έχει αποδείξει έμπρακτα ότι είναι αειφόρο. Η πλειοψηφία των ταξιδιωτών σήμερα αναγνωρίζει την αξία και την ανάγκη για πρακτικές βιώσιμης διαχείρισης από τους τουριστικούς φορείς, υπό την προϋπόθεση ότι αυτές οι πρακτικές είναι πραγματικά αναγνωρίσιμες και αποτελεσματικές. Η μετά COVID εποχή και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής ωθούν τους ταξιδιώτες και κυρίως αυτούς της GEN Z να επιλέγουν το κατάλυμά τους με κριτήρια βιωσιμότητας.
Όσοι έχουν επίγνωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων του τρόπου ζωής τους, ακόμη και όταν πρόκειται για διακοπές, υιοθετούν βιώσιμες συμπεριφορές, όπως η μείωση σπατάλης τροφίμων, η μείωση των απορριμμάτων και των πλαστικών μιας χρήσης, η μείωση της κατανάλωσης νερού και ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτοί επιλέγουν το ξενοδοχείο μας, καθώς όλα τα παραπάνω αποτελούν μέρος της φιλοσοφίας και της καθημερινότητάς του.

Πώς θέλετε να αισθάνονται οι πελάτες σας μέσα στο ξενοδοχείο και ποιο είναι το μήνυμα που θα πάρουν μαζί τους φεύγοντας;

Ένα ξενοδοχείο πόλης δεν μπορεί να δημιουργήσει αξέχαστες εμπειρίες, όπως μπορούν ξενοδοχεία στα νησιά ή γενικά στα resorts. Όμως, ένα city hotel, όπως εμείς, μπορεί να εξασφαλίσει την ποιότητα, την ασφάλεια, τον επαγγελματισμό που χρειάζεται ο πελάτης, ώστε να αναχωρεί κάθε φορά ευχαριστημένος. Αυτό είναι που εμείς προσπαθούμε καθημερινά, πέρα από το ιδανικό location που έχουμε στο κέντρο της πόλης και που μας βοηθά να παραμένουμε πάντα μέσα στις πρώτες επιλογές διαμονής, δίνοντας τον καλύτερο εαυτό μας για να έχουμε ευχαριστημένους πελάτες.

Ποιο είναι το μότο σας στο NJV Athens Plaza;

Η κουλτούρα, ο πολιτισμός, η αειφόρος ανάπτυξη και η φιλοξενία καθορίζουν το DNA του ξενοδοχείου μας.

Ο τουρισμός είναι σταθερά ο βασικός πυλώνας της ελληνικής οικονομίας. Πώς πήγε το 2022; Ήταν πράγματι εντυπωσιακή η ανάκαμψη μετά τη διετία της πανδημίας;

Ναι, πράγματι ήταν εντυπωσιακή η ανάκαμψη μετά από 2 χρόνια COVID, καθώς το δικό μας ξενοδοχείο πέτυχε τα ίδια αποτελέσματα με το 2019 που θεωρείται χρονιά σταθμός για τον Τουρισμό. Βέβαια, δεν θεωρώ τίποτα τυχαίο, πιστεύω ότι η συνέπεια και ο σεβασμός προς τον πελάτη όλα αυτά τα χρόνια, καθώς και η σχέση εμπιστοσύνης και προϊόντος-τιμής έφεραν την ανάκαμψη.

Ποια είναι τα σχέδια και οι στόχοι της εταιρείας για το μέλλον;

Κοιτώντας το μέλλον με αισιοδοξία και καθαρό μυαλό, η συνεχής εκπαίδευση και εξειδίκευση του προσωπικού μας, η αρτιότητα των υπηρεσιών μας, ο εκσυγχρονισμός των δωματίων, ο τεχνολογικός εξοπλισμός μας και η δημιουργία νέων χώρων εστίασης στο ξενοδοχείο, αποτελούν τους στόχους της εταιρείας μας.

Παιδιά της ίδια μητέρας, της ενδοοικογενειακής βίας, είναι σύμφωνα με την Κλινική Ψυχολόγο Ψυχοθεραπεύτρια, Δρα της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και Διευθύντρια του Ψυχοθεραπευτικού Κέντρου Therapy Nest, Άννα Κανδαράκη, όλα τα είδη βίας που βιώνουμε ως κοινωνία.

Στην πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξή της στο περιοδικό ΔΥΟ, η ίδια επισημαίνει ότι μια κακοποιητική σχέση, όπως και κάθε σχέση, χρειάζεται δύο και πως κανείς δεν μπορεί να γίνει κακοποιητικός εάν δεν του το επιτρέψουμε.

Παρατηρούμε διαρκώς μια έκρηξη στη βία γύρω μας: ενδοοικογενειακή, ενδοσχολική, βία με θύματα γυναίκες, βία με θύματα παιδιά. Βία σωματική, αλλά και σεξουαλική. Πού οφείλεται αυτή η έκρηξη; 

Έχει σημασία να κατανοήσουμε ότι οποιοδήποτε επιθετικό προσδιορισμό και να βάλουμε δίπλα από τη λέξη βία -έμφυλη, σχολική, εφηβική, σεξουαλική- όλες οι μορφές της είναι παιδιά της ίδιας μητέρας: της ενδοοικογενειακής βίας.
Η βιβλιογραφία δείχνει ότι εκείνος που ασκεί βία μέσα στην εργασία του είναι εκείνος που έχει ασκήσει βία στο σχολείο και είναι ο ίδιος αντίστοιχα που έχει βιώσει βία μέσα στην οικογένειά του. Υπάρχει δηλαδή εξοικείωση με τη βία από την παιδική ηλικία.
Αν δεν πιάσουμε το νήμα της βίας -κρυφής ή φανερής- μέσα στην οικογένεια, το φαίνομενο θα συνεχίσει να εντείνεται και να επεκτείνεται.

Υπήρξε μια αλματώδης αύξηση της βίας της τάξης του 20% στη διάρκεια των lockdown. Σε ολόκληρη την Ευρώπη παρατηρήθηκε αύξηση των κλήσεων βοήθειας σε γραμμές για θύματα βίας τους πρώτους 9 μήνες της πανδημίας. Ήταν παράγοντας τα lockdown, «απόνερα» των οποίων βλέπουμε ακόμη και σήμερα; 

Η πανδημία ξεκίνησε ως μια υγειονομική κρίση και εξελίχθηκε σε υπαρξιακή κρίση. Θέσαμε ερωτήματα όπως: Τι είναι η ζωή; Τι είναι ο θάνατος; Πότε η ελευθερία μπαίνει πάνω από την ίδια τη ζωή; Πόση αξία έχει η ζωή χωρίς την ελευθερία και την ανθρώπινη επαφή;  Βιώσαμε σημαντικές απώλειες βασικών μας αναγκών, όπως είναι η ελευθερία και η ανθρώπινη επαφή.
Ένας τέτοιος περιορισμός μπορεί να οδηγήσει σε ενστικτώδεις μηχανισμούς επιβίωσης, που πάνω στο κατάλληλο υπόβαθρο μπορούν να βγουν ακατέργαστοι προς τα έξω, μέσα από τη βία και την επίθεση. Και όταν λέμε «να βγουν» εννοούμε σε κάποιον άλλο ή στον εαυτό μας. Γι’ αυτό είδαμε και αύξηση στη χρήση ουσιών και των αυτοκαταστροφικών συμπεριφορών.
Την ίδια στιγμή το lockdown δεν επέτρεπε τους περιφερειακούς αντιπερισπασμούς αποσυμπίεσης, όπως είναι τα ταξίδια, τα ψώνια, τα γήπεδα, οι συναντήσεις με φίλους. Μείναμε ξαφνικά μέσα σ’ ένα σπίτι μόνοι με τις επιλογές μας και κάποιες φορές καταλάβαμε δυστυχώς ότι αυτές οι επιλογές είναι κακοποιητικές. Επομένως «φυλακιστήκαμε με τις επιλογές μας».
Στην πανδημία θύτης και θύμα βρέθηκαν κλεισμένοι μέσα, χωρίς να υπάρχει δυνατότητα διαφυγής.  Προσέξτε όμως. Δεν δημιούργησε η πανδημία τον θύτη ή το θύμα. Αυτοί οι ρόλοι προϋπήρχαν και απλώς ενισχύθηκαν κάτω από τις συγκεκριμένες συνθήκες, δεδομένου ότι δεν υπήρχαν πλέον οι εύκολες, γνώριμες λύσεις.Ούτε ο θύτης μπορούσε να διοχετεύσει την ένταση και τον θυμό του μέσα από συναθροίσεις ούτε το θύμα αντίστοιχα μπορούσε να κουκουλώσει ή να υποτιμήσει τον πόνο μέσα από την επικοινωνία με κάποιο συγγενή ή φίλο. Άλλωστε, όλα αυτά είναι υποκατάστατα και σε καμία περίπτωση λύσεις.
Γι’ αυτό και οι κλήσεις σε τηλεφωνικές γραμμές βοήθειας μπορεί όντως να έγιναν η μόνη δυνατότητα διεξόδου.

Μιλούν περισσότερο σήμερα οι γυναίκες και τα παιδιά για τη βία;

Φαίνεται πως η πανδημία μπορεί να βοήθησε σε αυτό. Ήταν σαν να κλείσαμε τις πόρτες του σπιτιού μας και να ανοίξαμε περισσότερο τα αυτιά μας, τα μάτια μας, τις ψυχές μας. Να ακούσουμε. Και όταν αισθανθήκαμε ότι μας ακούν, αντίστοιχα τολμήσαμε και να μιλήσουμε. Βασική προϋπόθεση του ομιλητή είναι το ακροατήριο. Τώρα μιλάμε περισσότερο γιατί είμαστε και έτοιμοι να ακούσουμε περισσότερο.
Μοιάζει σαν να είμαστε περισσότερο έτοιμοι να διαχωρίσουμε την ευθύνη του θύτη και να δεχτούμε την ολοκληρωτική απενοχοποίηση του θύματος, ειδικά στις περιπτώσεις της σεξουαλικής κακοποίησης, όπως στην περίπτωση του me too. Μας ενδιαφέρει η ουσία των σχέσεών μας και όχι μόνο η επιφάνεια. Έχουμε πραγματικό νοιάξιμο και όχι αρρωστημένη περιέργεια για το τι συμβαίνει στον διπλανό, κι αυτό ήταν κάτι που επίσης μας έμαθε η πανδημία. Ότι, δηλαδή, αυτό που συμβαίνει στον διπλανό, δεν είναι μακριά. Μας αφορά.

Τι ρόλο έχει παίξει η ύπαρξη κοινωνικών λειτουργών/ψυχολόγων στα σχολεία; 

Η ύπαρξη εκπαιδευμένου προσωπικού σε ζητήματα ψυχικής υγείας είναι μια μεγάλη βοήθεια, τόσο για τους εκπαιδευτικούς όσο και για τους γονείς. Το σχολείο είναι το δεύτερο περιβάλλον όπου το παιδί μαθαίνει να συσχετίζεται. Εκεί μπορεί ένα έμπειρο μάτι να εντοπίσει λανθασμένες συμπεριφορές και τραύματα που μπορεί να κουβαλάει ένα παιδί. Αρχικά, λοιπόν, η παρουσία τους είναι σημαντική για να εντοπιστούν προβλήματα που μπορεί να υπάρχουν και να μην έχουν γίνει εμφανή μέσα στην οικογένεια.

Σε δεύτερη ανάγνωση, ο ειδικός έρχεται να δώσει βοήθεια, να κατευθύνει, να ενημερώσει τους γονείς και τέλος να δημιουργήσει ένα νέο πλαίσιο, αυτό το θεραπευτικό, στο παιδί που θα μάθει να εμπιστεύεται, να μεταφέρει τη δυσκολία του και να μοιράζεται το συναίσθημά του. Ειδικά εάν στο σπίτι δεν υπάρχουν αυτές οι προϋποθέσεις. Θέλω να είμαι δίκαιη. Η γονεϊκότητα σήμερα είναι μια πολύ περίπλοκη και απαιτητική υπόθεση. Σαν γονιός μέσα σε μια τεράστια μέρα με πολλές υποχρεώσεις και τρέξιμο πρέπει να βρω χρόνο για το παιδί μου και την ίδια στιγμή να καταλάβω τα δικά μου τα σκοτάδια, να μην τα μεταφέρω.Γι’ αυτό και καμαρώνω πολύ τους νέους γονείς που έρχονται και ζητούν βοήθεια. Οι ψυχολόγοι διορθωτικές κινήσεις θα κάνουμε. Οι πρωταγωνιστές για ένα παιδί είναι και θα είναι πάντα οι γονείς.Τι θα ήταν ίσως ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που θα έπρεπε να μάθουμε στα παιδιά μας για να εξελιχθούν σε υγιείς προσωπικότητες;  Δεν υπάρχει μεγαλύτερη δύναμη από την ελευθερία. Σημαντικό είναι τα παιδιά να μάθουν να είναι ελεύθερα. Θυμηθείτε ότι φροντίζω σημαίνει φροντίζω για την αυτονομία του άλλου. Εμείς μπερδευόμαστε και νομίζουμε ότι φροντίδα σημαίνει αναλαμβάνω τον άλλο, θυσιάζομαι, βάζω τον εαυτό μου στην άκρη.
Γι’ αυτό και η Ελληνίδα μητέρα έχει μάθει να φροντίζει, αλλά όχι να φροντίζεται. Και αυτή η νοοτροπία της θυσίας, και αντίστοιχα της ενοχής, μεταφέρεται από γενιά σε γενιά.
Τα νέα παιδιά έχει σημασία να νιώσουν ελεύθερα, να χτίσουν αυτονομία, για να μπορούν να βρουν τα δικά τους υλικά, να φτιάξουν τη δική τους ευτυχία.

Ποια είναι τα σημάδια μιας κακοποιητικής σχέσης;

Κανείς δεν μπορεί να γίνει κακοποιητικός, εάν δεν του το επιτρέψουμε. Το υπογραμμίζω αυτό γιατί έχει νόημα να καταλάβουμε ότι η κακοποιητική σχέση, όπως κάθε σχέση, χρειάζεται δύο. Κάποιος να κακοποιεί και κάποιος να ανέχεται.  Η βία συχνά ξεκινάει πιο ήπια, με ένα υποτιμητικό σχόλιο, ένα απαξιωτικό βλέμμα και εξελίσσεται κλιμακωτά. Συναντώ γυναίκες που πρώτα οι ίδιες θα υποτιμήσουν τη βία, που δέχονται ότι «ήταν απλά ένα χαστούκι», «μια σπρωξιά». Εξαρχής, λοιπόν, να πούμε ότι δεν υπάρχει καμία ανοχή σε καμία μορφή βίας.
Ένα ακόμα σημάδι είναι όταν εντοπίζουμε έντονη ζήλεια, πίσω από την οποία τις περισσότερες φορές κρύβονται έλεγχος και περιορισμός. Εδώ πάλι πρέπει να προσέξουμε γιατί ένα κορίτσι που μπορεί να μην έχει λάβει την αντίστοιχη προσοχή στο σπίτι του, μπορεί να καταγράψει αυτή τη συμπεριφορά ως ενδιαφέρον και νοιάξιμο που η ίδια έχει στερηθεί.
Κακοποιητικές σχέσεις συναντάμε επίσης σε κλειστά συστήματα. Σταδιακά, το ζευγάρι κλείνεται, αποκόβεται απο άλλες σχέσεις, με αποτέλεσμα την απομόνωση και τον αυτοεγκλωβισμό. Στόχος είναι η απόλυτη εξάρτηση του θύματος από τον θύτη, να μην υπάρxει καμία αυτονομία. Γι΄αυτό και συχνά βλέπουμε γυναίκες να σταματούν τη δουλειά τους, να μην έχουν τη δική τους οικονομική ανεξαρτησία, ώστε η φυγή τους να γίνεται ακόμα πιο δύσκολη.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά των θυμάτων; 

Έχει σημασία να δούμε τόσο τον θύτη όσο και το θύμα. Γιατί ο ένας «χρειάζεται» τον άλλο. Θύτης και θύμα πάνε χέρι-χέρι και οι ρόλοι εναλλάσσονται. Θύτης και θύμα έχουν έναν κοινό παρανομαστή: νιώθουν φόβο και ανασφάλεια.  Έχουν στερηθεί την αγάπη και την προσοχή.  Τα αγόρια που εξελίσσονται σε θύτες μεγαλώνουν συχνά με αντιλήψεις που κρύβουν από πίσω έμφυλα στερεότυπα, όπως «τα αγόρια δεν κλαίνε», «οι άντρες δεν πονάνε» και μαθαίνουν να φοβούνται το συναίσθημά τους και τελικά να μη συνδέονται με αυτό. Μαθαίνουν ότι «για να είναι άντρες, θα πρέπει να είναι άτρωτοι και άφοβοι», με αποτέλεσμα να θάβουν οτιδήποτε νιώθουν, να μετατρέπονται σε παγωμένα ρομπότ που από πίσω κρύβουν φοβισμένους, ανασφαλείς ανθρώπους οι οποίοι έχουν ανάγκη τη βία για να επιβληθούν και να υπάρξουν.  Οποιοδήποτε αίσθημα αμφισβήτησης ή απόρριψης καταγράφεται ως απειλή στην οποία απαντούν με ό,τι έχουν μάθει: βία, επιβολή και τρομοκρατία.  Μην ξεχνάτε ότι ο ενήλικας θύτης έχει υπάρξει τις περισσότερες φορές ο ίδιος θύμα στην παιδική του ηλικία.
Αντίστοιχα, τα κορίτσια που μαθαίνουν να ανέχονται τη βία τη γνωρίζουν ήδη μέσα από το σπίτι τους. Έχουν δει τη μαμά να υπομένει, να ανήκει κάπου, στον μπαμπά και μετά στο σύζυγο και στο παιδί της. Και δεν έχουν μάθει να είναι ελεύθερες και αυτόνομες. Θύτης και θύμα είναι δύο άνθρωποι ανελεύθεροι και εγκλωβισμένοι.

Τι ψυχολογική στήριξη και ενδυνάμωση χρειάζεται μια γυναίκα που θέλει να ξεφύγει από μια κακοποιητική σχέση; 

Μια γυναίκα που μένει σε μια κακοποιητική σχέση, συχνά έχει εκπαιδευτεί να ανέχεται και να υπομένει τη βία. Με κάποιο τρόπο της είναι γνώριμη.
Ίσως έχει μεγαλώσει μέσα στα σκληρά έμφυλα στερεότυπα που λένε «η γυναίκα πρέπει να κρατήσει την οικογένεια», «μια μάνα πρέπει να θυσιάζεται για τα παιδιά της», να έχει εκπαιδευτεί να βάζει τον εαυτό της στην άκρη, να τον ξεχνάει και τελικά ακόμα και να τον κακοποιεί.  Χρειάζεται πολλή ουσιαστική δουλειά η ίδια, με όλα όσα κουβαλάει μέσα της, για να ξεφύγει από αυτές τις βαθιά ριζωμένες πεποιθήσεις.  Ουσιαστικά, το φαινόμενο της κακοποίησης μπορεί να εξαλειφθεί μόνο από εκεί που γεννιέται, μέσα στην οικογένεια. Μέσα στο γονεϊκό ζευγάρι, στο πώς επικοινωνούν οι δυο γονείς, στο πώς μεγαλώνουμε τους γιους και τις κόρες μας.

Ποιες είναι οι επιπτώσεις της σεξουαλικής και της σωματικής βίας στα θύματα;

Κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός, γι’ αυτό και ο τρόπος που θα βιώσει και θα καταγράψει ένα τραύμα είναι επίσης μοναδικός.
Θέλει προσοχή να μην κάνουμε γενικεύσεις.  Συναντώ όμως γυναίκες που κουβαλούν αυτό το τραύμα χρόνια, που ίσως τόλμησαν να το πουν στη μητέρα τους κι εκείνη το μείωσε, το υποτίμησε, γιατί και η ίδια φοβήθηκε την αντίδραση, την κριτική. Δεν κακοποιεί μόνο το ίδιο το τραύμα, αλλά και ο τρόπος που θα το φροντίσουμε ή αντίστοιχα θα το αμελήσουμε, θα το κουκουλώσουμε.
Συχνά τα θύματα εκτός από δυσκολίες στην ψυχική τους υγεία, όπως αγχώδεις διαταραχές, κρίσεις πανικού ή συναισθηματικές διαταραχές, όπως η κατάθλιψη, εμφανίζουν δυσκολία εμπιστοσύνης και συσχέτισης. Κλείνονται, φοβούνται, αναπτύσσοντας αισθήματα ενοχής και ντροπής με αποτέλεσμα να παράγουν μοναξιά και να απομονώνονται.
Υπάρχουν βήματα που πρέπει να κάνουμε ως κοινωνία και ως πολιτεία για τον περιορισμό του φαινομένου της βίας;  Η οικογένεια είναι ο καθρέφτης της κοινωνίας.
Οικογένεια, πολιτεία και σχολείο θα πρέπει να πάνε χέρι -χέρι.  Για να γίνουν τα πρώτα βήματα της αλλαγής θα πρέπει οι γονείς να καταλάβουν τι σκοτάδια κουβαλούν οι ίδιοι στις δικές τους βαλίτσες. Για να μην τα επαναλάβουν. Πρέπει να οργανωθούν συντονισμένες σχολές γονέων, με εκπαιδευμένους ειδικούς.  Ο τρόπος που θα μεγαλώσω το παιδί μου θα καθορίσει το πώς θα σταθεί το ίδιο στο αύριο, στη δική του οικογένεια, στον σύντροφό του, στο παιδί του, στον συνάδελφό του.  Η γονεϊκότητα είναι σκυταλοδρομία, που σημαίνει ότι θα μεταφέρω όσα έχω μάθει απο τον πατέρα μου και εκείνος από τον δικό του. Η βία και η ανοχή αντίστοιχα μεταφέρονται διαγενεακά, από γιαγιά σε μητέρα και από μητέρα σε κόρη, από παππού σε πατέρα και από πατέρα σε γιο.  Σε κάθε περίπτωση η αλλαγή θα πρέπει να ξεκινήσει σήμερα, για να μπορέσουμε να δούμε τα αποτελέσματα πολύ αργότερα.

Φωτογράφιση: Όλγα Τζίμου

Συνέντευξη στο τεύχος ΔΥΟ | Φεβρουάριος 2023

Συνέντευξη στην Άννα Γριμάνη

Ως «αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής προσπάθειας για οικονομική ανάπτυξη και ευημερία» όρισε το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητηρίου Αθηνών η πρόεδρος του, Σοφία Κουνενάκη-Εφραίμογλου -η πρώτη γυναίκα στην ιστορία του ΕΒΕΑ που εκλέγεται σε αυτήν τη θέση. Το όραμά της ταυτίζεται με την εξέλιξη και τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας, ενώ ως Πρόεδρος και του Εθνικού Επιμελητηριακού Δικτύου Ελληνίδων Γυναικών Επιχειρηματιών προβάλλει την παράμετρο εξάλειψης των ανισοτήτων αλλά και την ανάδειξη του πολιτισμού σε βασικό εργαλείο προόδου και ανάπτυξης.

«‘Το ΕΒΕΑ είναι η οικογένειά μας. Μέσα από αυτό, αποκτά ισχύ η φωνή μας», θα πει στην εναρκτήρια ομιλία της. «Ταυτόχρονα, συμβάλλουμε στην πρόοδο της χώρας. Με τις θέσεις εργασίας που δημιουργούμε. Με τα φορολογικά έσοδα που φέρνουμε. Με την καινοτομία που προάγουμε. Με τα οφέλη να μοιράζονται σε όλες τις Ελληνίδες και τους Έλληνες. Διότι, χωρίς επιχειρήσεις, δεν μπορούμε να έχουμε ούτε ανάπτυξη, ούτε κοινωνική συνοχή, ούτε μέλλον ως χώρα».

Με μακρά διαδρομή στο χώρο του Πολιτισμού ως Εκτελεστική Αντιπρόεδρος του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού, αλλά και εμπειρία στη διοίκηση εταιρειών επικοινωνίας, εμπορίου και βιομηχανίας, η κυρία Κουνενάκη-Εφραίμογλου έχει αποδείξει την ικανότητα της να διαχειρίζεται τη διαφορετικότητα των τομέων που διοικεί, επιτυγχάνοντας στόχους με μεθοδικότητα, ευελιξία και υποδειγματική εργατικότητα.

Η πρόεδρος του ΕΒΕΑ μιλά στο WIBS για τον νέο ρόλο της, τα σχέδια δράσης της στο Επιμελητήριο, την ενεργό σχέση της με την καινοτομία και την έμφαση που πρέπει να δώσει η χώρα στην τεχνολογία για να μη χάσουμε το τρένο της 4ης βιομηχανικής επανάστασης.

Ότι είστε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος στην ιστορία του ΕΒΕΑ σηματοδοτεί μια νέα εποχή για τον φορέα;
Εδώ και πάνω από έναν αιώνα το ΕΒΕΑ υπηρετεί το στόχο της ανάπτυξης της χώρας, δίνοντας φωνή στις δημιουργικές δυνάμεις του τόπου και λειτουργώντας ως συνεπής, αξιόπιστος σύμβουλος της Πολιτείας. Είναι ένας φορέας που, σε όλη τη μακρόχρονη ιστορία του, βρέθηκε πάντα σε επαφή με τις τάσεις, τις ανάγκες και τις προκλήσεις κάθε εποχής, προσαρμόζοντας τις δράσεις και τις διεκδικήσεις του, προωθώντας θετικές αλλαγές. Αυτό επιβεβαιώνεται και με την εκλογή για πρώτη φορά γυναίκας Προέδρου. Σε μια περίοδο όπου η ισότιμη συμμετοχή των γυναικών αναδεικνύεται ως προϋπόθεση οικονομικής και κοινωνικής προόδου σε όλο τον κόσμο, το μεγαλύτερο Επιμελητήριο της χώρας μπαίνει μπροστά και δείχνει το δρόμο – συμβολικά, αλλά και στην πράξη, μέσα από οργανωμένες πρωτοβουλίες και προτάσεις.

Πού βασίζεται αυτή η κατάκτηση;
Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερες γυναίκες στην Ελλάδα καταλαμβάνουν υψηλές θέσεις και αξιώματα στην οικονομία, την πολιτική, την κοινωνία. Αυτό είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό στο βαθμό που αποτυπώνει τη μέχρι σήμερα πρόοδο της χώρας σε θέματα ισότητας σε σχέση με το παρελθόν. Προσωπική μου πεποίθηση είναι ότι οι αλλαγές που θέλουμε να δούμε γύρω μας οφείλουν να ξεκινούν από εμάς. Οφείλουμε να συμμετέχουμε ενεργά και να βάζουμε το δικό μας λιθαράκι στην πρόοδο της κοινωνίας. Αυτή την αρχή έχω ακολουθήσει σε όλη μου την πορεία, συνδυάζοντας την επιχειρηματική δραστηριότητα με τη θεσμική ενασχόληση, για την ενίσχυση του επιχειρείν στην Ελλάδα και ειδικότερα για την ενθάρρυνση και ενδυνάμωση της γυναικείας επιχειρηματικότητας.

Γυναικεία επιχειρηματικότητα. Πώς βιώνετε την εξέλιξή της και τι πρέπει να γίνει ώστε ν’ αποτελέσει βασικό πυλώνα ανάπτυξης της χώρας μας;
Σύμφωνα με μελέτη της Boston Consulting Group, αν οι γυναίκες συμμετείχαν το ίδιο με τους άνδρες στο επιχειρείν, το παγκόσμιο ΑΕΠ θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 3% με 6%, δίνοντας ώθηση στην παγκόσμια οικονομία μεταξύ 2,5 και 5 τρισεκατομμυρίων δολαρίων! Αυτό δείχνει το όφελος που θα προέκυπτε για την Ελλάδα σε όρους ανάπτυξης, αλλά και κοινωνικής προόδου και ευημερίας, εάν καταφέρναμε να γεφυρώσουμε ανισότητες και να αξιοποιήσουμε τις ικανότητες των γυναικών. Παρά τα θετικά βήματα που έχουν γίνει, δεν είμαστε ακόμα σε αυτό το σημείο. Οι γυναίκες επιχειρηματίες καλούνται ακόμη να υπερβούν σημαντικές πρόσθετες δυσκολίες σε σχέση με τους άνδρες: αρνητικά στερεότυπα, έμφυλο χάσμα στη χρηματοδότηση επιχειρήσεων και βεβαίως τη μεγαλύτερη ίσως πρόκληση, που είναι η εξισορρόπηση εργασίας και προσωπικής ζωής. Για να καταφέρουμε, επομένως, να απελευθερώσουμε τη δύναμη των γυναικών στο επιχειρείν, θα πρέπει όλα τα εμπλεκόμενα μέρη -από την Πολιτεία και τους φορείς χρηματοδότησης μέχρι τις ίδιες τις επιχειρήσεις- να αναλάβουν πρωτοβουλίες με στόχο την εξάλειψη εμποδίων και την παροχή κατάλληλης υποστήριξης και καθοδήγησης.

Ποιες θεωρείτε τις κυριότερες παθογένειες της ελληνικής πραγματικότητας;
Τα τελευταία χρόνια, παρά το αρνητικό διεθνές περιβάλλον, η ελληνική οικονομία δείχνει αξιοσημείωτες αντοχές, παρουσιάζοντας υψηλό ρυθμό ανάπτυξης, σταθερή μείωση της ανεργίας, εντυπωσιακή αύξηση των επενδύσεων, αλλά και των εξαγωγών. Σε αυτό έχουν συμβάλει σαφώς μια σειρά από παρεμβάσεις και μεταρρυθμίσεις, όπως η μείωση φόρων και εργοδοτικών εισφορών, η πρόοδος σε θέματα ψηφιακής διακυβέρνησης, η βελτίωση του πλαισίου αδειοδότησης επενδύσεων και άλλες.
Παραμένουν, όμως, σημαντικές διαρθρωτικές αδυναμίες, όπως είναι το υψηλό δημόσιο χρέος, η χαμηλή παραγωγικότητα και η υψηλή εξάρτηση από τις εισαγωγές, ιδιαίτερα σε μια περίοδο υψηλής αβεβαιότητας και αναταράξεων στην παγκόσμια και ευρωπαϊκή οικονομία. Είναι ανάγκη, λοιπόν, να επιταχύνουμε την προσπάθεια για μια δημοσιονομικά υγιή και παραγωγικά ισχυρή οικονομία, με συνέχιση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και σωστή αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και του νέου ΕΣΠΑ.
Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, πολλές από τις οποίες είναι μέλη του ΕΒΕΑ, πλήττονται από την ενεργειακή κρίση, ενώ συγχρόνως είναι εκτός δυνατότητας δανειοδότησης από το τραπεζικό σύστημα (bankable).

Πώς σχεδιάζετε να αντιμετωπίσετε αυτή την κρίση ως ΕΒΕΑ;
Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις της χώρας χρειάζονται ασφαλώς κάθε δυνατή στήριξη στην προσπάθειά τους να επιβιώσουν και να αναπτυχθούν μέσα σε ένα αντίξοο περιβάλλον. Σε αυτό το πλαίσιο είναι απαραίτητη η συνέχιση των μέτρων για τη μείωση του ενεργειακού κόστους, ενώ θετικά λειτουργούν και μια σειρά από πρόσφατες παρεμβάσεις, όπως η κατάργηση της ειδικής εισφοράς αλληλεγγύης, ένα μέτρο το οποίο είχε πρώτο εισηγηθεί το ΕΒΕΑ, μονιμοποίηση της μείωσης των ασφαλιστικών εισφορών κ.ά. Κρίσιμο ζητούμενο, όμως, για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι η διασφάλιση πρόσβασης στις χρηματοδοτικές δράσεις του Ταμείου Ανάκαμψης και του νέου ΕΣΠΑ – το οποίο θα διοχετεύσει συνολικά περίπου 4 δισεκατομμύρια ευρώ για τη στήριξη της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας. Ως ΕΒΕΑ δίνουμε προτεραιότητα σε δράσεις ενημέρωσης, συμβουλευτικής υποστήριξης και καθοδήγησης, ώστε να επωφεληθούν στο μέγιστο δυνατό βαθμό από τις ευκαιρίες που προκύπτουν στο επόμενο διάστημα. Συνεχίζουμε, παράλληλα, να διεκδικούμε και να προτείνουμε λύσεις για τη βελτίωση της πρόσβασης των μικρομεσαίων στη χρηματοδότηση μέσω των τραπεζών, καθώς και την ανάπτυξη χρηματοδοτικών εργαλείων και λύσεων προσαρμοσμένων στις ανάγκες των μικρότερων επιχειρήσεων.
Υπάρχουν σχέδια στο Επιμελητήριο σας για την υποστήριξη νέων επιχειρήσεων από τα χρηματοπιστωτικά εργαλεία της χώρας; Κι εάν ναι, ποια είναι αυτά;
Το Επιμελητήριό μας πρωτοπορεί εδώ και χρόνια στην ανάπτυξη υποστηρικτικών δομών και υπηρεσιών για τη νεοφυή επιχειρηματικότητα. Μεταξύ άλλων, δημιούργησε το πρώτο στην Ελλάδα Δίκτυο Επιχειρηματικών Αγγέλων: έναν αναγνωρισμένο διεθνώς θεσμό εναλλακτικής χρηματοδότησης που προωθεί ιδιωτικά κεφάλαια σε νέες επιχειρηματικές προσπάθειες, στηρίζοντας έτσι καινοτόμες ιδέες και νέες επιχειρήσεις στα πρώτα τους βήματα. Παράλληλα, μέσω της Θερμοκοιτίδας Νεοφυών Επιχειρήσεων Θ.Ε.Α. το ΕΒΕΑ παρέχει στις νεοφυείς επιχειρήσεις –πέρα από φιλοξενία και εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες- υποστήριξη και δικτύωση με επενδυτές εντός και εκτός χώρας.

Η ενασχόληση σας με τις νεοφυείς επιχειρήσεις από το βήμα του Ελληνικού Κόσμου ανέδειξε το καινοτομικό Πρόγραμμα XR Cosmos – ένα Νέο Παραγωγικό Μοντέλο Καινοτομίας και Ανάπτυξης με τη χρήση της εκτεταμένης πραγματικότητας (eXtended Reality). Να μας το περιγράψετε;
Σε μια περίοδο όπου απαιτούνται πρωτοβουλίες και δράσεις, οι οποίες και θα συμβάλλουν αποφασιστικά στη δημιουργία των προϋποθέσεων για τη μετάβαση της χώρας σε ένα νέο, αποδοτικό και εξωστρεφές παραγωγικό μοντέλο, το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού μέσα από το Κέντρο Έρευνας, Ανάπτυξης και Αριστείας στην Εικονική και Επαυξημένη Πραγματικότητα στον «Ελληνικό Κόσμο» υλοποιεί το πρόγραμμα XR Cosmos. Το Πρόγραμμα αυτό αποτελεί ένα σύνολο δράσεων, πρωτοβουλιών και παρεμβάσεων με χρήση, κυρίως, της εκτεταμένης πραγματικότητας (eXtended Reality)και με στόχο να συγκεράσει τη δημιουργικότητα με τη βιώσιμη ανάπτυξη, εστιάζοντας σε κομβικούς τομείς της κοινωνίας. Στο πλαίσιο αυτό έχουμε προχωρήσει σε διασύνδεση με διεθνείς Ερευνητικούς Φορείς και Ιδρύματα, στη διεξαγωγή Διαγωνισμών Νεοφυών Επιχειρήσεων σε τομείς όπως ο Πολιτισμός, ο Τουρισμός, η Εκπαίδευση, η Υγεία, τα Μέσα και η Ψυχαγωγία, ενώ πρόκειται να διεξαχθεί και το 1ο XR Cosmos Συνέδριο με τη συμμετοχή ερευνητών, επιχειρηματιών, επενδυτών και θεσμικών παραγόντων.
Η αδιάλειπτη εισχώρηση της τεχνολογίας στη καθημερινότητα μας, η νέα ψηφιακή εποχή που συνεπάγεται δίχως άλλο τον εκσυγχρονισμό της ζωής μας πώς επηρεάζει τις ανθρώπινες σχέσεις;
Η τεχνολογική πρόοδος είναι επίτευγμα που στηρίζεται στην έμφυτη τάση του ανθρώπου να δημιουργεί, να ξεπερνά τον εαυτό του. Όσα έχουμε επιτύχει μέχρι τώρα στο πεδίο της τεχνολογίας, δημιουργούν τις προϋποθέσεις και τις δυνατότητες για να κάνουμε ένα ποιοτικό άλμα στην καθημερινότητά μας, στον τρόπο που εργαζόμαστε, που επιχειρούμε, που επικοινωνούμε. Είναι σημαντικό να διασφαλίζουμε την ευρύτερη δυνατή αξιοποίηση αυτών των ευκαιριών. Να φροντίζουμε η τεχνολογία να λειτουργεί ως όχημα ενδυνάμωσης, ως εργαλείο αντιμετώπισης και όχι όξυνσης ανισοτήτων. Σε αυτό το πλαίσιο είναι για παράδειγμα ανάγκη στην Ελλάδα να επενδύσουμε περισσότερο στην καλλιέργεια ψηφιακών δεξιοτήτων στο ανθρώπινο δυναμικό και ιδιαίτερα στις γυναίκες. Η τεχνολογία είναι πολύτιμη στο βαθμό που την αξιοποιούμε για να ενδυναμώσουμε και όχι να αντικαταστήσουμε τα θεμελιώδη της προσωπικής και κοινωνικής ευημερίας: την ουσιαστική επικοινωνία, τη δημιουργικότητα, την ισότητα ευκαιριών, τη συμπερίληψη.

Εύλογο να ρωτήσω πώς συνδυάζετε τους πολλαπλούς ρόλους σας – στο επιχειρηματικό, πολιτισμικό και διοικητικό πεδίο- καθώς και ποια είναι τα εργαλεία σας;
Αναμφισβήτητα, οι υποχρεώσεις είναι πολλές και η καθημερινότητά μου απαιτητική. Τα βασικά μου εργαλεία είναι ο προγραμματισμός και η οργάνωση. Και ασφαλώς, χρειάζεται πάντα μία ιεράρχηση των υποχρεώσεων. Βέβαια, η ενασχόλησή μου με όλα τα παραπάνω που αναφέρατε απαιτεί και μεγάλη ευελιξία, που είναι ούτως ή άλλως απαραίτητο εργαλείο στον χώρο του επιχειρείν.

Πώς αντιμετωπίσατε τον ανταγωνισμό;
Για μένα ο ανταγωνισμός λειτουργεί πάντα ως ένα επιπλέον κίνητρο για προσπάθεια και βελτίωση. Αν κάτι έχω διδαχθεί στη μέχρι τώρα πορεία μου, είναι ότι ο μόνος δρόμος για την επιτυχία περνά από τη σκληρή δουλειά, την αφοσίωση στους στόχους μας και τη συνέπεια στις προσωπικές μας αρχές και αξίες.

Ποια γυναικεία προσωπικότητα θαυμάζετε;
Θαυμάζω όλες τις γυναίκες που τόλμησαν. Όλες τις γυναίκες που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο ήταν μπροστά από την εποχή τους και ήταν τολμηρές, όπως για παράδειγμα η Μπουμπουλίνα ή η Χέντι Λαμάρ, η οποία δεν περιορίστηκε μόνο στην εικόνα της ως καλλονής πρωταγωνίστριας της χρυσής εποχής του Χόλυγουντ, αλλά υπήρξε και μία ευφυής εφευρέτρια της πρώτης μεθόδου διασποράς φάσματος, που ήταν καθοριστική για την εξέλιξη των ασύρματων τηλεπικοινωνιών (Wi-Fi, Bluetooth, CDMA).

Τι ομορφαίνει τις πιο δικές σας στιγμές;
Οι άνθρωποί μου. Η οικογένειά μου, που λατρεύω, οι καλοί φίλοι και οι συνεργάτες μου, με τους οποίους μοιραζόμαστε το ίδιο όραμα. Οι άνθρωποί μας… Αυτοί είναι που μας ομορφαίνουν τη ζωή.
Ο νέος σημαντικός ρόλος σας ενέχει αδιαμφισβήτητα, πέραν των ευθυνών του, και την πρόκληση της επιτυχίας. Πώς οραματίζεστε το περιεχόμενο αυτής της επιτυχίας;
Επιτυχία θα είναι η συμβολή μου, μέσα από αυτό το ρόλο, στον εκσυγχρονισμό της ελληνικής οικονομίας, στην εξέλιξη και την ενδυνάμωση της επιχειρηματικότητας, μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει. Πιστεύω στη δημιουργικότητα και στις ικανότητες των ελληνικών επιχειρήσεων. Πιστεύω ότι, στηριζόμενη στις δυνάμεις των ανθρώπων της, αλλά και στις βαθιές ρίζες του πολιτισμού της, η Ελλάδα μπορεί όχι μόνο να ανταποκριθεί, αλλά και να πρωταγωνιστήσει στη διαχείριση των σύγχρονων προκλήσεων, όπως είναι η πράσινη μετάβαση, ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στην οικονομική δραστηριότητα, η καταπολέμηση των κάθε είδους ανισοτήτων, η δημιουργία περισσότερο συνεκτικών και δίκαιων κοινωνιών. Αυτό το όραμα συνεχίζω να υπηρετώ, με όλες μου τις δυνάμεις.

Συνέντευξη στην Άννα Γριμάνη

Είναι η πρώτη γυναίκα εκπρόσωπος της Ελλάδας στην Παγκόσμια Τράπεζα – το Διεθνές Χρηματοπιστωτικό ίδρυμα που παρέχει οικονομική και τεχνική βοήθεια σε αναπτυσσόμενες χώρες για αναπτυξιακά έργα. Η Ελένη Παναγιωταρέα εφαρμόζει την επιστημοσύνη της -sciences- στην εργασία της και υπογραμμίζει: «Το business χωρίς αναλυτικό και τεχνικό τρόπο σκέψης δεν δημιουργεί πρόσθετη αξία, νέο business ή νέες δουλειές».

Με σπουδές σε διαπρεπή ακαδημαϊκά ιδρύματα και διδάκτορας (D.Phil) του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, ανταποκρίνεται στο σύνθετο ρόλο της στο διεθνές αυτό περιβάλλον με σημαντικά γνωσιακά εργαλεία, αντίληψη, θετική ενέργεια και στρατηγική. Και, όπως λέει, «σ’ ένα μεγάλο οργανισμό με μεγάλους μετόχους που συνεισφέρουν σημαντικά κεφάλαια για αναπτυξιακές πολιτικές πρέπει να βρεις τη δική σου θέση».

Επικοινωνιακή, ευφυής, με διακριτό χιούμορ και παρατηρητικότητα, η συγγραφέας του βιβλίου «Greece in the Euro: Economic Delinquency or System Failure» (ECPR Press), με ερευνητική δουλειά για τις χρηματοοικονομικές κρίσεις, είναι μια συνειδητοποιημένη Ελληνίδα.

Αφοπλιστικά ανθρώπινη στην ανάγνωση της ζωής της -καθώς και η αναφορά στην οικογένειά της ως μητέρας τριών παιδιών- η διακεκριμένη Ελληνίδα διαγράφει μια αξιοσημείωτη καριέρα στο πολιτικό και οικονομικό κέντρο των ΗΠΑ, την Ουάσιγκτον. «Είναι μία πόλη με ανθρώπους αστραφτερούς κι ενδιαφέροντες», θα πει στο WIBS, «μια πόλη για business and politics».

Ποιοι είναι οι τομείς ευθύνης σας στην Παγκόσμια Τράπεζα;
Η Ελλάδα μαζί με μία ομάδα χωρών (Αλβανία, Ιταλία, Πορτογαλία, Σαν Ρέμο, Ανατολικό Τιμόρ) ανήκει σ’ ένα από τα 25 Γραφεία Εκτελεστικών Διευθυντών. Συνολικά, οι 189 χώρες-μέτοχοι εκπροσωπούνται από 25 Γραφεία που παρακολουθούν και ελέγχουν τη διοίκηση της Παγκόσμιας Τράπεζας και το έργο που αυτή παράγει. Οι δικοί μου τομείς ευθύνης αφορούν, ως προς τις περιφέρειες στις οποίες η Τράπεζα έχει χρηματοδοτική παρουσία, τις χώρες της Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής σε ό,τι έχει να κάνει με θεματικές δημιουργίας πολιτικής και παραγωγής γνώσης, το επιχειρηματικό περιβάλλον, τις πράσινες επενδύσεις, τη χρηματοοικονομική ενσωμάτωση και το ανθρώπινο κεφάλαιο, και τέλος, ως προς τις Επιτροπές που στηρίζουν το πρόγραμμα εργασίας της Τράπεζας, συμμετέχω στην Επιτροπή Ελέγχου.

Και τι απαιτεί η διεκπεραίωσή τους;
Καταλαβαίνετε ότι οι απαιτήσεις είναι σύνθετες και εγώ πρέπει να φοράω διαφορετικά κάθε φορά «καπέλα», τα οποία να τα εναλλάσσω με ταχύτητα και με ακρίβεια. Οι τεχνικές γνώσεις είναι προφανώς απαραίτητες όταν, για παράδειγμα, μελετάς ένα δάνειο εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων σε μία αναπτυσσόμενη χώρα. Η εκτίμηση σου πρέπει να βασίζεται κυριολεκτικά σε δεκάδες παραμέτρους: από τα προκαταρτικά μέτρα, τα αποτελέσματα, το πώς «κουμπώνει» με την εθνική στρατηγική αλλά και τη στρατηγική της Τράπεζας έως τον αντίκτυπο στο περιβάλλον και την κοινωνία, τους κινδύνους μη υλοποίησης των στόχων και το χρονοδιάγραμμα εκταμιεύσεων. Ωστόσο, προσωπικά, θεωρώ ιδιαίτερα σημαντική και την ανθρωπιστική οπτική, την ενσυναίσθηση, τη δυνατότητα να βλέπεις το αποτύπωμα που μπορεί να αφήσει ένα έργο στους πιο ευάλωτους και αδύναμους, αυτούς που δεν καλύπτονται από κάποιο δίχτυ κοινωνικής προστασίας, αυτούς που έχουν καταστραφεί από ακραία καιρικά φαινόμενα. «Η Παγκόσμια Τράπεζα έχει δύο φιλόδοξους στόχους: να δώσει τέλος στην ακραία φτώχεια και να ενισχύσει την κοινή ευημερία».

Ποια είναι τα λειτουργικά/διοικητικά χαρακτηριστικά της;
Με τον πρώτο στόχο η Παγκόσμια Τράπεζα επιδιώκει να μειώσει το ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού που ζει σε ακραία φτώχεια στο 3% μέχρι το 2030. Ο δεύτερος στόχος είναι να αυξήσει τα εισοδήματα του φτωχότερου 40% σε κάθε χώρα. Πρόκειται για έναν όμιλο που αποτελείται από πέντε οργανισμούς: τη Διεθνή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (IBRD) που παρέχει χρηματοδοτήσεις για αναπτυξιακές πολιτικές, το Διεθνή Οργανισμό Ανάπτυξης (IDA) που παρέχει δάνεια με χαμηλά έως μηδενικά επιτόκια και επιδοτήσεις, το Διεθνή Οργανισμό Χρηματοδότησης (IFC) που κινητοποιεί ιδιωτικά κεφάλαια και παρέχει συμβουλές, τον Οργανισμό Πολυμερούς Ανάπτυξης Επενδύσεων (MIGA) που παρέχει ασφάλιση έναντι πολιτικών κινδύνων και το Διεθνές Κέντρο Επίλυσης Επενδυτικών Διαφορών (ICSID) που επιλύει επενδυτικές διαφορές, κυρίως ανάμεσα σε κράτη και επενδυτές.

Επιτυγχάνει τον ρόλο και σκοπό της;
Οι συμπληρωματικοί ρόλοι αυτών των οργανισμών συνιστούν και τη «δύναμη πυρός» της Τράπεζας. Με ρωτάτε για το αν επιτυγχάνει το ρόλο της. Η Τράπεζα αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες πηγές χρηματοδότησης και γνώσης για τις χώρες αυτές. Για να σας δώσω μία τάξη μεγέθους, από τον Απρίλιο του 2020 έως τον Μάρτιο του 2021 η Τράπεζα δέσμευσε πάνω από 200 δισεκατομμύρια δολάρια -ένα ιστορικά υψηλό επίπεδο οικονομικής βοήθειας- προκειμένου να στηριχθεί ο ιδιωτικός και δημόσιος τομέας τους έναντι του COVID-19. Σήμερα, με τη διεξαγωγή συνολικής τεκμηριωμένης έρευνας, έχει υπολογίσει ότι οι παρατεταμένες συνέπειες της πανδημίας, μαζί με τον πληθωρισμό και τις επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία, θα οδηγήσουν το 2022 επιπλέον 75 με 95 εκατομμύρια ανθρώπους σε συνθήκες ακραίας φτώχειας. Ήδη έχει προτείνει στις εθνικές κυβερνήσεις μία δέσμη εργαλείων δημοσιονομικής διαχείρισης για μία βιώσιμη ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς, ενώ καλεί σε παγκόσμια δράση, με την αξιοπιστία που προκύπτει από το αποδεδειγμένο ιστορικό επιδόσεών της.

Μία Ελληνίδα σε ένα από τα ισχυρότερα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Πώς το βιώνετε αυτό;
Με θετική ενέργεια, με χιούμορ και με στρατηγική. Σ᾽ ένα μεγάλο οργανισμό με μεγάλους μετόχους που συνεισφέρουν σημαντικά κεφάλαια για αναπτυξιακές πολιτικές πρέπει να βρεις τη δική σου θέση. Αυτό γίνεται μόνο με έναν τρόπο: δουλεύεις σκληρά, προσθέτεις αξία και χτίζεις σχέσεις και γέφυρες. Προφανώς, σέβομαι όλους τους κανόνες και αντιλαμβάνομαι όλους τους περιορισμούς, όμως είμαι και θεσμική ακτιβίστρια. Οι συνεργάτες μου, όπως και οι δικοί μου άνθρωποι, ξέρουν ότι το όχι ή το δε γίνεται δε με πτοούν. Εξαντλώ κάθε περιθώριο ώστε να βρω λύση ή έστω σημείο επικοινωνίας και παλεύω μέχρι την τελευταία στιγμή. Αυτά μάλλον κυλούν κιόλας στο ελληνικό αίμα. Για να απαντήσω ακριβώς στην ερώτησή σας, όταν με ρωτούν από ποια χώρα είμαι και λέω από την Ελλάδα, η αντίδραση είναι χαμόγελα, ενθουσιασμός, «ήμουν εκεί», «θέλω να πάω», «τι τυχερή που είσαι». Πάντα αυτό μου ζεσταίνει την καρδιά. Η χώρα μας είναι ιδιαίτερα αγαπητή και είμαι περήφανη που την εκπροσωπώ στην Τράπεζα.

Τι μαθαίνετε σε μία ευρύτερη οικονομικο-κοινωνική εκπαίδευση από την εργασία σας -σε έναν φημισμένο Διεθνή Οργανισμό με ανθρωπιστικές παραμέτρους;
Να σκέφτομαι έξω από το ευρωπαϊκό «κουτί». Η ευρω-κεντρική ανάλυση των θεμάτων -είτε αφορά το μακροοικονομικό περιβάλλον, είτε τη θεσμική δυνατότητα, είτε το ρόλο του ιδιωτικού τομέα- έχει αντικατασταθεί με νέα καμπύλη εκμάθησης, όπως συνηθίζουμε να λέμε εδώ. Έννοιες όπως «ανάπτυξη» ή «ισότητα» αποκτούν πιο σύνθετο περιεχόμενο, όταν η τελευταία μελέτη της Τράπεζας για τις μαθησιακές απώλειες εκτιμά ότι η σημερινή γενιά των χωρών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος ενδέχεται να χάσει 11 τρισεκατομμύρια δολάρια σε μελλοντικό εισόδημα. Μερικές φορές, καθώς διαβάζω ένα πρότζεκτ και κρατάω σημειώσεις, νιώθω ότι κάνω ένα δεύτερο διδακτορικό. Επιστρέφω σ᾽ ένα νεανικό ενθουσιασμό και μία λαχτάρα να διαβάσω λίγο παρακάτω, να σκεφτώ βαθύτερα, να γράψω καλύτερα. Γνωρίζω ανθρώπους που βρίσκονται στη δύση της καριέρας τους και διψούν να αναλαμβάνουν νέα πρότζεκτ «γιατί θέλουν να μάθουν». Αυτό από μόνο του είναι ένα μάθημα. Το πιο σημαντικό όμως μάθημα είναι η λογική του lessons learned, η ενσωμάτωση διδαγμάτων από προηγούμενα έργα στο σχεδιασμό και τους στόχους των επόμενων. Το έχω υιοθετήσει και στην υπόλοιπη ζωή μου. Τι έμαθα από αυτό το λάθος, την αστοχία, την παράλειψη; Ας το εφαρμόσω όταν ο μελλοντικός εαυτός μου θα βρεθεί στη θέση να το επαναλάβει.

Η επικοινωνία είναι αυτοσκοπός ή μέσο για να πετύχουμε επιδιώξεις που αγγίζουν σχεδόν το όραμα για έναν καλύτερο κόσμο;
Ως έλλογα και κοινωνικά όντα είμαστε «προγραμματισμένοι» να επικοινωνούμε. Ο μοναδικός κανόνας για μένα είναι ο σεβασμός για την προσωπικότητα του άλλου και η προσεκτική ακρόαση αυτού που λέει. Προσωπικά, θα έλεγα ότι είμαι πολύ «ανοιχτή», γεγονός που τις περισσότερες φορές μου βγαίνει σε καλό. Επίσης, εάν επιδιώκω να πετύχω κάτι μέσα από την επικοινωνία, θα το πω ξεκάθαρα και από την αρχή. Η έντιμη στάση και η διαφάνεια δημιουργούν, αν μη τι άλλο, ένα κλίμα εμπιστοσύνης. Σίγουρα ο καλύτερος κόσμος ξεκινά από το προσωπικό για να φτάσει στο συλλογικό, όμως ας μην αιθεροβατούμε. Είναι πολλοί αυτοί που, θέλοντας να υλοποιήσουν το όραμα τους, διαστρέφουν την επικοινωνία, χτυπούν με fake news κάτω από τη μέση, και διασπείρουν θεωρίες συνωμοσίας. Ας επαγρυπνούμε εμείς τουλάχιστον, όσο μπορούμε.

Η ζωή στην Washington DC, δηλαδή στην πανέμορφη μητροπολιτική πρωτεύουσα, το πολιτικό και οικονομικό κέντρο των ΗΠΑ, πώς είναι;
Σύνθετη. Είμαι πολλές ώρες στο γραφείο, όπου οι ρυθμοί είναι πιεστικοί και το περιθώριο λάθους σχεδόν ανύπαρκτο. Μου λείπουν πολύ οι δικοί μου άνθρωποι, οι καλοί μου φίλοι με τους οποίους έχουμε αυτοματοποιημένους κώδικες επικοινωνίας και γελάμε πολύ. Έχω εκπαιδεύσει τον εαυτό μου και μεγιστοποιώ τα καλά, κυρίως τον πνευματικό και πολιτιστικό πλούτο της πόλης, τη μεγαλειώδη αρχιτεκτονική της, τις νέες γνωριμίες που κάνω με ανθρώπους αστραφτερούς και ενδιαφέροντες. Είναι όμως μία πόλη για business and politics.
Είσαστε μητέρα τριών παιδιών –με μία δουλειά άκρως απαιτητική στη θέση που κατέχετε. Τι επιστρατεύετε για τις ισορροπίες;
Την τεράστια αγάπη που έχω για την Άννα, τον Αχιλλέα, και τον Άγγελο. Γνωρίζουν ότι είμαι εκεί χωρίς όρους, με όποιον τρόπο επιλέγουν εκείνοι και όποτε με χρειαστούν. Τους βλέπω με κάθε ευκαιρία και μιλάω καθημερινά μαζί τους. Και ο Σωτήρης, ο σύζυγός μου, είναι το στήριγμα όλων μας.

Ως επαγγελματίας πώς αισθάνεστε -woman in business ή in sciences?
Έχω την τύχη αυτή τη στιγμή στην καριέρα μου να μπορώ να συνδυάσω και τα δύο. Το business χωρίς αναλυτικό και τεχνικό τρόπο σκέψης δεν δημιουργεί πρόσθετη αξία, νέο business, ή νέες δουλειές. Έχω τη μεγάλη ευκαιρία να μπορώ να εφαρμόσω τα sciences. Θυμάμαι έναν παλιό εργοδότη μου να μου λέει ότι οι υπηρεσίες μου είναι πολυτελείς. Όμως, θέλω να τονίσω το woman. Ας μην πούμε το γνωστό, ότι ως γυναίκα πρέπει να δουλέψεις τριπλά για να αποδείξεις ότι μπορείς να καθίσεις στο τραπέζι. Ας πούμε το αισιόδοξο, ότι η Τράπεζα εισάγει τη διάσταση του φύλου σε πολλά χρηματοδοτικά προϊόντα και πρότζεκτ, με τους άντρες στο τραπέζι να ενδιαφέρονται όσο και εμείς οι γυναίκες που καθόμαστε σ΄αυτό για την ευημερία των γυναικών, την πρόσβαση τους σε χρηματοδοτικά εργαλεία, την οικονομική χειραφέτησή τους.