Category: ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Ράνια Αικατερινάρη, Πρόεδρος της Εκτελεστικής Επιτροπής & Αντιπρόεδρος του Δ.Σ. του ΣΕΒ, ανεξάρτητο μέλος Δ.Σ. των ΕΛΒΑΛΧΑΛΚΟΡ AE, MOTOROIL ΑΕ και ΔΕΔΔΗΕ ΑΕ 

Συνέντευξη στην Άννα Γριμάνη

Ταξιδεύοντας ανά τον κόσμο, αναζητώντας τον σύγχρονο ορίζοντα των πραγμάτων, νεαρή, γεμάτη από περιέργεια κι ευανάγνωστα όνειρα, αυτοπεποίθηση που διατήρησε και στη μετέπειτα διαδρομή της, η Ράνια Αικατερινάρη κτίζει με γνώση και διεθνείς εμπειρίες τον προσωπικό κόσμο της, και στη συνέχεια την σημαντική επαγγελματική σταδιοδρομία της, προσυπογράφοντας ότι, «οι επιτυχημένες γυναίκες καλούνται να εμπνεύσουν και να καθοδηγήσουν τις επόμενες γενιές, καλλιεργώντας μια κληρονομιά γυναικείας ηγεσίας».
Έχοντας αναλάβει θέσεις μεγάλης ευθύνης στα δύσκολα χρόνια της κρίσης, όπου τίποτα δεν ήταν δεδομένο, σήμερα οραματίζεται μία οικονομία εξωστρεφή, δημιουργική, που επιβραβεύει το υγιές επιχειρηματικό πνεύμα και το ταλέντο των νέων ανθρώπων να καινοτομήσουν. Μια οικονομία και κοινωνία που δεν έχει προκαταλήψεις και δίνει ίσες ευκαιρίες σε όλους, αλλά προπάντων νοιάζεται για τους νέους, τους στηρίζει και τους εκπαιδεύει.

Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και αποφοίτησε από το τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου πριν 30 χρόνια. Αποφάσισε αμέσως μετά την αποφοίτησή της να φύγει στο εξωτερικό για να αποκτήσει επαγγελματικές εμπειρίες, μην θέλοντας να εγκλωβιστεί σε ένα περιβάλλον, που εάν και απόφοιτος της καλύτερης τότε σχολής, δεν θα είχε τις ίδιες επαγγελματικές παραστάσεις με διεθνή χαρακτηριστικά αλλά και ευκαιρίες επαγγελματικής εκπαίδευσης και ανάπτυξης. Η επιλογή αυτή της άλλαξε τη ζωή, ενώ γυρίζοντας στην Ελλάδα, δεν δίστασε να αναλάβει δύσκολες θέσεις. Διεθνείς έρευνες λένε, ότι συχνά οι γυναίκες καταφέρνουν να αναλάβουν θέσεις υψηλής ευθύνης σε δύσκολες αποστολές όταν οι προκλήσεις είναι πολλές, οπότε ο ανταγωνισμός για την θέση είναι μικρότερος, καθώς κανείς δεν θέλει να αναλάβει το ρίσκο μίας αποτυχίας και να τσαλακωθεί.

Στη διάρκεια της επαγγελματικής πορείας της, δεν ένιωσε ποτέ ότι υστερεί γιατί είναι γυναίκα, οι δυσκολίες όμως ήταν πολλές, καθώς οι οικογενειακές και επαγγελματικές απαιτήσεις διαφοροποιούνται συχνά και το timing δεν είναι ποτέ τέλειο. Τελικά όμως, όπως αναγνωρίζει η ίδια, «η εσωτερική δύναμή μας και η επίγνωση του τι αξίζουμε έρχεται μέσα από τις προκλήσεις και τις δυσκολίες. Πρέπει να μπορούμε να παίρνουμε μαθήματα από τις καλές και τις κακές στιγμές, και να εξελισσόμαστε μέσω των δικών μας δυνατοτήτων και θέλω. Μόνο έτσι κανείς δεν θα μπορεί να μας αμφισβητήσει, γιατί θα είμαστε πάντα ο εαυτός μας, Ομοίως και για τα παιδιά μας γινόμαστε ένα πρότυπο που θαυμάζουν και σέβονται, παρόλα τα διλήμματα για το εάν ήμασταν κοντά τους όσο χρόνο θα θέλαμε».

Η Ράνια Αικατερινάρη επιβεβαιώνει ότι οι γυναίκες σε θέσεις ηγεσίας μπορεί να συμβάλλουν καταλυτικά στη δημιουργία μια νέας εταιρικής κουλτούρας που να κληρονομείται στις νέες γενιές. Πιστεύει ότι οι γυναίκες έχουν τη δύναμη, αλλά και έναν ρόλο κλειδί να αλλάξουν μέσα στο επαγγελματικό τους περιβάλλον τις ζωές των άλλων, και ειδικά των νέων γυναικών. Πρέπει να στοχεύουν συνεχώς στη δημιουργία εμπιστοσύνης και ανοικτής επικοινωνίας μέσα και έξω από τον οργανισμό τους, ενισχύοντας με το παράδειγμά και το έργο τους τη διαφάνεια, την υπευθυνότητα, και το “νοιάξιμο” για περισσότερους. Αυτά είναι και τα βασικά ζητούμενα της ορθής εταιρικής διακυβέρνησης, ειδικά σε καιρούς μεγάλης αβεβαιότητας και προκλήσεων. «Η καλή εταιρική διακυβέρνηση αποτελεί πυξίδα για τις επιχειρήσεις σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο και απρόβλεπτο περιβάλλον», τονίζει στη συνέντευξή της στο Women in Business & Science.

Ο ρόλος του Διοικητικού Συμβουλίου σήμερα είναι ιδιαίτερα κρίσιμος σε σχέση με την ορθή εταιρική διακυβέρνηση. Και είναι μεγάλη η συνεισφορά και ευθύνη των μελών ενός Διοικητικού Συμβουλίου, ιδιαίτερα των μη εκτελεστικών, οπότε έτσι πρέπει να το αντιμετωπίσουμε όταν ψάχνουμε είτε για άντρες είτε για γυναίκες μέλη ΔΣ.

Είναι σημαντικό να καταλάβουμε πόσο πιο μεγάλες είναι πλέον οι απαιτήσεις του ρόλου και οι ευθύνες για τα μέλη ΔΣ. Ειδικά για τα μη εκτελεστικά ανεξάρτητα μέλη, αυτά καλούνται σήμερα να συζητούν και να δίνουν στρατηγική κατεύθυνση σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων και ταυτόχρονα πρέπει να εποπτεύουν ότι η εκτελεστική διοίκηση κάνει καλά τη δουλειά της. Αυτό απαιτεί και μεγάλη δέσμευση χρόνου, ειδικά εάν συμμετέχουν σε επιτροπές, αλλά και μεγάλη κλαδική ή διοικητική εμπειρία, τακτική ενημέρωση για όλα τα σημαντικά θέματα που επηρεάζουν την εταιρεία ή τον κλάδο, αλλά και εκπαίδευση γύρω από νέες ευκαιρίες και προκλήσεις όπως είναι το ΑΙ, η κυβερνοασφάλεια και η πράσινη μετάβαση.

Αναφορικά με την εκπροσώπηση περισσοτέρων γυναικών σε Διοικητικά Συμβούλια, με την εφαρμογή ποσόστωσης για συμμετοχή του υπό-εκπροσωπούμενου φύλου στα διοικητικά συμβούλια των εισηγμένων εταιριών το 2020 μέσω του Ν.4706, η εκπροσώπηση των γυναικών αυξήθηκε μέσα σε λίγα μόλις χρόνια από 11% στο 28%. Και έτσι, κάναμε ένα σημαντικό πρώτο βήμα.
Το οποίο αρκεί;

Δεν αρκεί. Σε αυτό το απαιτητικό περιβάλλον, οι διοικήσεις των επιχειρήσεων έχουν το χρέος να δείχνουν τον δρόμο και να πρωτοπορούν σε θέματα συμπερίληψης και αποδοχής. Η διαφορετικότητα και η συμπερίληψη, εκτός από κοινωνικό ζήτημα, είναι και μέρος μιας επιτυχημένης στρατηγικής για τις επιχειρήσεις, καθώς εμπλουτίζει το στρατηγικό διάλογο στο ανώτατο επίπεδο διοίκησης με διαφορετικές εμπειρίες και προσεγγίσεις, σε ένα περιβάλλον που απαιτεί νέα πρότυπα ηγεσίας και ικανότητα προσαρμογής σε μια νέα πραγματικότητα με πρωτόγνωρες προκλήσεις. Υπό αυτό το πρίσμα, η σύνθεση Διοικητικών Συμβουλίων με περισσότερα ανεξάρτητα μέλη αλλά και ισότιμη εκπροσώπηση αντρών και γυναικών γίνεται όλο και πιο κρίσιμη, καθώς καλούνται να εποπτεύουν, αλλά και να δίνουν στρατηγική καθοδήγηση σε ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων. Επίσης, τα ανεξάρτητα μέλη των Διοικητικών Συμβουλίων είναι αυτά που στελεχώνουν και τις επιτροπές του ΔΣ, όπου γίνεται πολλή δουλειά. Άρα, είναι σημαντικό να δούμε και εκεί το θέμα της μεγαλύτερης εκπροσώπησης των γυναικών. Δεν είμαι σίγουρη πόσες γυναίκες προέδρους έχουμε σήμερα στις Επιτροπές Ελέγχου του Διοικητικού Συμβουλίου. Πιθανώς όχι πολλές.
Πάντως, στον ΣΕΒ τα πάμε νομίζω καλά. Το 60% των διευθυντικών στελεχών είναι γυναίκες, ενώ σε επίπεδο ΔΣ, 5 στα 20 αιρετά μέλη που εκλέγονται από τη Γενική Συνέλευση είναι γυναίκες, δηλαδή το 25%. Παράλληλα, έχουμε θεσπίσει και επιτροπή Ισότητας και Συμπερίληψης που ασχολείται ενεργά με αυτά τα θέματα.

Να δώσουμε ορισμένα στοιχεία για την εκπροσώπηση γυναικών σε ΔΣ ανά τον κόσμο. Ποιες χώρες έκαναν τη μεγάλη πρόοδο και η Ελλάδα συγκριτικά που βρίσκεται; Η Ευρώπη πρωτοστατεί, άρα να αναφέρουμε Ευρώπη και σίγουρα Αμερική. Θα θέλαμε τα σχόλιά σας ειδικά για την Ασία, που είναι ξεχωριστό και αξιοπρόσεκτο κεφάλαιο.

Η πρόοδος στην εκπροσώπηση των γυναικών στα Διοικητικά Συμβούλια παγκοσμίως είναι ομολογουμένως αργή. Η Ευρώπη πρωτοπορεί με 33,8% συμμετοχή γυναικών στα ΔΣ, με πολύ υψηλά ποσοστά στις σκανδιναβικές χώρες αλλά και στη Γαλλία και μεγάλη πρόοδο σε Ιταλία και Ισπανία, ενώ οι ΗΠΑ ακολουθούν με 28,1%. Η Ασία παρουσιάζει πιο αργούς ρυθμούς. Ακόμα και τεχνολογικές υπερδυνάμεις όπως η Κίνα (15,1%), η Ιαπωνία (12,8%) και η Νότια Κορέα (8,8%) υπολείπονται σημαντικά, κάτι που προσπαθούν όμως να αλλάξουν μέσω συγκεκριμένων πρωτοβουλιών, όπως για παράδειγμα η Ιαπωνία. Από την άλλη, χώρες όπως η Μαλαισία (28,5%) δείχνουν ότι οι θεσμικές παρεμβάσεις μπορούν να επιταχύνουν την πρόοδο.
Από την άλλη, τα ποσοστά των γυναικών σε θέσεις Προέδρου ΔΣ ή CEO παραμένουν ακόμα πολύ χαμηλά. Κάτω από το 10% των ΔΣ παγκοσμίως έχουν γυναίκες προέδρους, ενώ μόλις το 7% των CEOs είναι γυναίκες. Με τον τρέχοντα ρυθμό προόδου, η παγκόσμια ισότητα φύλων για προέδρους ΔΣ δεν θα επιτευχθεί νωρίτερα από 50 χρόνια, ενώ για CEOs θα χρειαστούμε 90 έτη. Αυτό δεν είναι ακριβώς λόγος πανηγυρισμού.

Πάντως, το κρίσιμο θέμα δεν είναι οι ποσοστώσεις στα ΔΣ, αλλά η ουσιαστική συμμετοχή των γυναικών σε C-suite θέσεις, όπως και η ενδυνάμωση και υποστήριξή τους σε όλα τα στάδια της επαγγελματικής καριέρας τους. Χρειάζεται να τους δοθούν ίσες ευκαιρίες ανάπτυξης διοικητικών και ηγετικών δεξιοτήτων, ίσες ευκαιρίες αναφορικά με την αξιολόγηση και την προαγωγή αλλά και ίδια αμοιβή για την ίδια δουλειά σε σχέση με τους άνδρες, ειδικά στο middle management.

Όπως και να το δούμε, έως το 2100, ο ενεργός πληθυσμός της ΕΕ αναμένεται να μειωθεί κατά σχεδόν 50 εκατομμύρια, αυξάνοντας την πίεση στα οικονομικά και κοινωνικά μας συστήματα. Η συμμετοχή περισσοτέρων γυναικών στην εργασία για την αντιμετώπιση αυτής της σοβαρής πρόκλησης είναι μονόδρομος. Για αυτό και χρειάζεται μια στενή συνεργασία πολιτείας και επιχειρήσεων και μια ολιστική προσέγγιση για την αύξηση της οικονομικής συμμετοχής των γυναικών. Μεταξύ άλλων αυτό προϋποθέτει και την άρση των αντικινήτρων στα συστήματα φορολογίας και κοινωνικής προστασίας και τη βελτίωση των υποδομών παιδικής μέριμνας της Ευρώπης. Είναι επίσης ζωτικής σημασίας να ενισχυθεί η στήριξη των γυναικών για την ανάπτυξη δεξιοτήτων υψηλής ζήτησης σε τομείς όπως η επιστήμη, η τεχνολογία, η μηχανική και τα μαθηματικά (STEM).

Αφενός, οι εταιρείες οφείλουν να καλλιεργήσουν πιο ενεργά μια κουλτούρα αξιοκρατίας και ίσων ευκαιριών μέσα από δομημένες πολιτικές και πρακτικές που διασφαλίζουν τη συμπερίληψη, αλλά και τη στήριξη του οικογενειακού εισοδήματος, όπως και της ισορροπίας μεταξύ εργασίας και οικογένειας. Αφετέρου, χρειάζεται και εμείς οι ίδιες ως γυναίκες να θέτουμε τις προσωπικές μας προτεραιότητες και να ισορροπούμε μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Πρέπει να δίνουμε καθημερινά προσοχή για να κατακτήσουμε αυτήν την αρμονική σχέση, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι ποτέ δεν θα υπάρξει η τέλεια ισορροπία.

Επιπλέον, δεν πρέπει να ξεχνάμε και τη δύναμη της δικτύωσης και του Mentoring, ειδικά από εμάς τις μεγαλύτερες γυναίκες σε θέσεις ευθύνης προς τις νεότερες γενιές γυναικών. Σχετικά με τη δικτύωση, αυτή θεωρώ ότι μπορεί να αλλάξει τη ζωή μας. Προσωπικά ανέπτυξα με τα χρόνια ισχυρούς δεσμούς φιλίας και βαθιάς εκτίμησης με άλλες γυναίκες επαγγελματίες, όχι μόνο στους χώρους εργασίας, αλλά και στην κοινωνία των πολιτών, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, που με βοήθησαν πολύ. Όλες αυτές οι γυναίκες ήταν πηγή έμπνευσης και δύναμης στη ζωή μου. Αυτό αναδεικνύει και τη σπουδαιότητα των δικτύων, όχι για να ανταλλάξεις κάρτες ή τηλέφωνα, αλλά για να αναπτύξεις σχέσεις εμπιστοσύνης και ένα δίκτυο καθοδήγησης και υποστήριξης στις καλές και στις δύσκολες στιγμές. Αυτό που είμαι σήμερα το οφείλω σε μεγάλο βαθμό στις γυναίκες και αισθάνομαι ότι πρέπει να πράξω το ίδιο και για τις νεότερες γυναίκες για να έχουν και αυτές τις ίδιες ευκαιρίες με εμένα. Και είναι κάτι που το κάνω συστηματικά.

Μια καθοριστική προσωπική εμπειρία και πώς οι γυναίκες μπορεί να εμπνέουν σε όλα τα επίπεδα;
Μια καθοριστική εμπειρία στην πορεία μου ήταν όταν, πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια, συμμετείχα σε μια διεθνή συνάντηση όπου γνώρισα γυναίκες με ισχυρές προσωπικότητες, όπως η Κριστίν Λαγκάρντ, αλλά και γυναίκες που πάλεψαν σε αντίξοες συνθήκες στις πατρίδες τους, με κίνδυνο ζωής και κόντρα σε σκληρές αντιλήψεις για τη γυναίκα. Αυτές οι συναντήσεις με ενέπνευσαν βαθιά γιατί γνώρισα γυναίκες με μοναδικές προσωπικότητες και δύναμη.
Τέτοιοι δεσμοί φιλίας και βαθιάς εκτίμησης που ανέπτυξα με τα χρόνια μέσα από διεθνή δίκτυα, όπως είναι το Women’s Forum for the Economy and the Society ή το European Network for Women in Leadership, γνωρίζοντας και θαυμάζοντας από κοντά πολλές γυναίκες πρότυπα, μου άλλαξαν πολλά στο τρόπο που σκέφτομαι και στον τρόπο που αντιμετωπίζω τις δυσκολίες. Εκείνες τις στιγμές που αισθάνεσαι ότι δεν τα καταφέρεις ή δεν ισορρόπησες αρκετά μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής ζωή.

Γυναίκες στην ηγεσία.
Ναι, πιστεύω ότι οι γυναίκες μπορούν να ηγηθούν και να εμπνέουν σε πολλά επίπεδα και από διαφορετικούς ρόλους, όχι μόνο στο επιχειρείν, αλλά και στην πολιτική, στην τεχνολογία και στις επιστήμες. Η αλλαγή όμως πρέπει να προέρχεται από την ίδια την κοινωνία – πρωτίστως από εμάς τις ίδιες. Από τις αντιλήψεις που καλλιεργούμε στα παιδιά μας, από τις ευκαιρίες που δίνουμε σε άλλες γυναίκες, από το παράδειγμά μας. Μέσα από την αλληλοϋποστήριξη και την ενδυνάμωση των νεότερων γενιών, μπορούμε να συμβάλουμε σε μια αληθινά προοδευτική κοινωνία.

Πιστεύετε ότι ο κόσμος οδεύει προς την ισότητα των φύλων; Τι κάνει σήμερα η Generation Z και ποιες είναι οι νέες κοινωνικοοικονομικές τάσεις;
Ό,τι και να λέει η δική μας γενιά και ό,τι μελέτες και να γίνονται για το πότε θα φτάσουμε στην πλήρη ισότητα, τελικά πιστεύω ότι η ζωή θα μας ξεπεράσει…
Για παράδειγμα, η Generation Z, γενικά, είναι πιο διεκδικητική σε ζητήματα ισότητας και συμπερίληψης. Στους χώρους εργασίας, ειδικότερα, φέρνει μια νέα δυναμική, απαιτώντας ίση αμοιβή, ίση μεταχείριση και ουσιαστική συμπερίληψη. Μάλιστα, φαίνεται ότι επιλέγει εταιρείες που υιοθετούν έμπρακτα τις αξίες της, ενσωματώνοντάς τες στη στρατηγική τους. Αν οι επιχειρήσεις δεν προσαρμόσουν τη στρατηγική τους στα μεγάλα ζητήματα που κινητοποιούν τη γενιά Z, κινδυνεύουν να χάσουν ταλέντα και πελάτες.

Ομοίως, φαίνεται ότι αντιστρέφεται και η ψαλίδα μεταξύ νέων γυναικών και ανδρών, με τις νέες γυναίκες μεταξύ 18-27 να διεκδικούν και καλύτερες σπουδές και καλύτερες θέσεις εργασίας. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι οι γυναίκες θα τα πάνε καλύτερα από τους άνδρες, τα επόμενα 30 χρόνια. Τέτοια θέματα έχουν σοβαρότερες κοινωνικο-οικονομικές προεκτάσεις που θα επηρεάσουν τις οικονομίες και τις κοινωνίες μας, και πηγαίνουν πολύ πιο πέρα από θέματα συμπερίληψης.

Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι η δημιουργία ενός περιβάλλοντος που σέβεται την ατομικότητα και προάγει την αίσθηση του ανήκειν είναι μονόδρομος για αυτή τη γενιά.

 

ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΚΑΒΟΥΡΗ

“Η δουλειά δεν είναι ούτε αντρική ούτε γυναικεία υπόθεση. Είναι απλά δουλειά – και γίνεται σωστά όταν υπάρχει γνώση και όραμα.”

Η Σταυρούλα Καβούρη, Διδάκτωρ Γεωλόγος του ΕΚΠΑ, διαθέτει πολυετή εμπειρία στη διαχείριση περιβαλλοντικών έργων. Εργάζεται στην Polyeco εδώ και 18 χρόνια, έχοντας αναλάβει θέσεις ευθύνης στη διαχείριση έργων και την παραγωγή εναλλακτικών πρώτων υλών. Σήμερα, ως Υπεύθυνη Έρευνας & Ανάπτυξης, προωθεί την καινοτομία, τη βελτιστοποίηση διεργασιών και τη συνεργασία με φορείς γνώσης και καινοτομίας.

 

ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑ

“Επενδύουμε στη γνώση, τη συνεργασία και την τεχνολογία, γιατί ξέρουμε ότι οι λύσεις του χθες δεν αρκούν για τις προκλήσεις του αύριο.”

Η Καλλιόπη Παπανικόλα, Διδάκτωρ Χημικός Μηχανικός του ΕΜΠ, έχει εκτενή εμπειρία στη βιομηχανική επεξεργασία αποβλήτων και στη διασφάλιση ποιότητας. Σήμερα, ως Υπεύθυνη του Τμήματος Περιβαλλοντικής Διερεύνησης της Polyeco, συμβάλλει στην ανάπτυξη νέων περιβαλλοντικών προσεγγίσεων και την υποστήριξη του εμπορικού τμήματος.

 

(Σταυρούλα Καβούρη). Ποιο είναι αυτό το συστατικό που μπορεί να δώσει ώθηση στο ελληνικό επιχειρείν που δραστηριοποιείται στην προστασία του περιβάλλοντος;
Σε μια εποχή που η βιώσιμη ανάπτυξη δεν είναι απλά μια τάση αλλά επιτακτική ανάγκη, η ελληνική επιχειρηματικότητα στον τομέα της περιβαλλοντικής προστασίας δεν μπορεί παρά να στηριχθεί στην καινοτομία. Αυτή επιταχύνει την ανάπτυξη νέων λύσεων, αυξάνει την αποδοτικότητα και εγγυάται τη βιωσιμότητα. Η καινοτομία είναι η δύναμη που αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού στο πράσινο επιχειρείν. Οι εταιρείες που επενδύουν σε νέες τεχνολογίες, αποκτούν και στρατηγικό πλεονέκτημα σε μια αγορά που εξελίσσεται ραγδαία.
Η τεχνολογία προσφέρει πλέον λύσεις που κάποτε φάνταζαν σενάρια επιστημονικής φαντασίας. Προσφέρει συστήματα που χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη και Internet of Things (IoT) για την εξοικονόμηση πόρων, την ελαχιστοποίηση και τη διαχείριση αποβλήτων, αισθητήρες για παρακολούθηση κατανάλωσης νερού και ενέργειας σε πραγματικό χρόνο. Αυτό δεν είναι το μέλλον – συμβαίνει ήδη, και όσοι δεν το υιοθετούν, μένουν πίσω.
Η κυκλική οικονομία είναι ένα ακόμα μεγάλο στοίχημα. Οι επιχειρήσεις πλέον ζητούν να μετατρέψουν τα απόβλητα σε πολύτιμους πόρους, μειώνοντας το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα και το κόστος παραγωγής. Οι υπάρχουσες, αλλά και οι υπό ανάπτυξη λύσεις, είναι προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε αποβλήτου, παραγωγού, γεωγραφικής περιοχής και εταιρικής κουλτούρας, δημιουργώντας πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη καινοτομικών λύσεων.
Η ενεργειακή μετάβαση είναι μια δομική αλλαγή στο παραγωγικό μοντέλο, απόλυτα επιβεβλημένη εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής και της γεωπολιτικής σταθερότητας. Παρά την ηγετική θέση της Ευρώπης σε αυτόν το τομέα, οι επενδυτικές ανάγκες και τα κόστη μετάβασης δεν είναι αμελητέα. Πολλές μεγάλες εταιρείες έχουν δεσμευτεί με δράσεις, όμως αυτό δεν έχει υιοθετηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα. Οι εταιρίες του χώρου μας χρειάζονται στοχευμένες λύσεις, ώστε να ενισχύσουν τη ραχοκοκαλιά του ελληνικού επιχειρείν, όπως για παράδειγμα τα ανανεώσιμα καύσιμα, πεδίο όχι επαρκώς μελετημένο και ανεπτυγμένο.
Η μεγάλη αλλαγή, όμως, έρχεται και από τις επενδύσεις. Τα κεφάλαια κατευθύνονται όλο και περισσότερο σε επιχειρήσεις που τηρούν περιβαλλοντικά και κοινωνικά κριτήρια (ESG). Οι εταιρείες που επενδύουν στην καινοτομία και τη βιωσιμότητα το κάνουν με γνώμονα τόσο την περιβαλλοντική ευαισθησία, όσο και τη στρατηγική τους εξέλιξη, καθώς εκεί βρίσκεται το μέλλον της αγοράς, της κοινωνίας και της δικής τους βιωσιμότητας.
Οι λύσεις του χθες δεν επαρκούν για τα σημερινά προβλήματα του πλανήτη, κατά συνέπεια η τεχνολογία και η περιβαλλοντική καινοτομία οφείλει να είναι στην αιχμή του δόρατος.

(Καλλιόπη Παπανικόλα). Ποια ήταν τα βασικά εργαλεία και στρατηγικές που συνέβαλαν στην εξέλιξη και τη διαρκή ανάπτυξη της Polyeco στον τομέα της περιβαλλοντικής διαχείρισης;
Η ανάπτυξη της Polyeco στηρίχθηκε, και συνεχίζει να στηρίζεται, στον οραματισμό, την καινοτομία, τις επενδύσεις στην τεχνολογική και επιστημονική αριστεία, την εκπαίδευση & ενδυνάμωση του ανθρώπινου δυναμικού της.
Το επιχειρηματικό μοντέλο της εταιρείας, από την ίδρυσή της το 2001, είναι απόλυτα ευθυγραμμισμένο με τις αρχές της κυκλικής οικονομίας. Προβλέποντας ότι η συνήθης πρακτική διάθεσης των αποβλήτων, και δη των επικινδύνων βιομηχανικών, δεν είναι ούτε ηθικό, ούτε βιώσιμο, επενδύσαμε σε επιστημονική γνώση και την έρευνα και χρησιμοποιήσαμε σύγχρονη τεχνολογία παραγωγής και περιβαλλοντικής προστασίας, ώστε να είμαστε σε θέση να μετατρέπουμε τα απόβλητα σε εναλλακτικές πρώτες ύλες και καύσιμα, που εξυπηρετεί μεταξύ άλλων και στην εξοικονόμηση φυσικών πόρων. Ενδεικτικά αυτή την περίοδο εργαζόμαστε πάνω στην ανάκτηση κρίσιμων πρώτων υλών από τη διαχείριση μπαταριών λιθίου.
Σημαντικό εργαλείο μας σε αυτή την προσπάθεια είναι το εργαστήριο ποιοτικού ελέγχου της Polyeco, όπου εκεί πραγματοποιούνται σε μικρή κλίμακα όλοι οι κανονιστικοί έλεγχοι, οι έλεγχοι ποιότητας, τα πειράματα και οι δοκιμές που θα οδηγήσουν στη συνέχεια παραγωγικά στην ανάκτηση των πόρων από τα προς διαχείριση απόβλητα.
Το εργαστήριο μας παρέχει αξιόπιστα αποτελέσματα σε όλα τα στάδια του κύκλου ζωής των αποβλήτων, εφαρμόζοντας κατάλληλες μεθόδους ανάλυσης και χρησιμοποιώντας state-of-the-art εξοπλισμό. Απασχολούμε εκπαιδευμένο επιστημονικό προσωπικό και είμαστε διαπιστευμένοι από τον Εθνικό Οργανισμό Διαπίστευσης. Η υψηλή ποιότητα των υπηρεσιών μας είναι για εμάς αδιαπραγμάτευτη.
Σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία, η εταιρεία επιλέγει να κρατά ένα γειωμένο προφίλ, ισορροπώντας ανάμεσα στην καινοτομία και την σταθερότητα. Ζυγίζουμε τις εξελίξεις, εκπαιδευόμαστε διαρκώς και μετατρέπουμε τη γνώση σε βιώσιμες εφαρμογές.

(Σταυρούλα Καβούρη). Πώς η ερευνητική ομάδα της Polyeco συμβάλει στην περαιτέρω ανάπτυξη της εταιρείας; Τι χαρακτηριστικά αναζητάτε στους ανθρώπους που θέλουν να γίνουν μέρος της εταιρείας σας;
Η ομάδα έρευνας και ανάπτυξης της Polyeco αποτελείται από έμπειρους επιστήμονες και μηχανικούς, με πολυετή παρουσία σε κομβικές θέσεις στη δομή της εταιρείας, κάτι που έχει εξασφαλίσει την απόλυτη ευθυγράμμιση με το όραμα της διοίκησης. Η ομάδα εργάζεται σε συνεργασία με τη διοίκηση, στη λογική των συγκοινωνούντων δοχείων, συν διαμορφώνοντας τους πυλώνες ανάπτυξης και καθορίζοντας τον οδικό χάρτη για την επίτευξη των στόχων. Η εμπιστοσύνη και η υποστήριξη της ομαδικής δουλειάς αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εταιρικής κουλτούρας, δίνοντας βήμα σε κάθε εργαζόμενο, ανεξαρτήτως βαθμίδας, που προτείνει μια νέα ιδέα.
Είμαστε περήφανοι διότι δημιουργούμε ένα ασφαλές και ανταποδοτικό περιβάλλον εργασίας. Άλλωστε, η προσήλωση της εταιρείας στην γνώση και εξειδίκευση αποτυπώνεται και στο ποσοστό του ανθρώπινου δυναμικού της Polyeco με επίπεδο τριτοβάθμιας και ανώτερης εκπαίδευσης, το οποίο ξεπερνά το 60%.
Επενδύουμε αδιάκοπα στην επαγγελματική ανάπτυξη των ανθρώπων μας και τους παρέχουμε ποικίλα εκπαιδευτικά και επιμορφωτικά προγράμματα, ώστε να εξελίσσουν συνεχώς τις γνώσεις τους και να αποκτούν νέες δεξιότητες. Είμαστε όμως και απαιτητικοί ως προς χαρακτηριστικά των συνεργατών μας. Δεν έχουμε κριτήρια φύλλου, ηλικίας ή εμπειρίας. Έχουμε όμως κριτήρια ως προς την προθυμία του συνεργάτη μας να εργαστεί για την παραγωγή νέας γνώσης, να έχει συνθετική σκέψη και κριτική ικανότητα και φυσικά να έχει φαντασία και να σκέφτεται εκτός πλαισίου. Επιπλέον αναζητάμε χαρακτηριστικά όπως η συνεργατικότητα, η επαγγελματική ηθική, η ειλικρίνεια και η υγιής επικοινωνία.

(Καλλιόπη Παπανικόλα). Πώς υποστηρίζετε την ενσωμάτωση και την εξέλιξη των γυναικών σε έναν ανδροκρατούμενο κλάδο και πως αυτό έχει διαμορφώσει την δική σας εταιρική κουλτούρα;
Αν κάτι μπορούμε να υποστηρίξουμε με βεβαιότητα είναι ότι η ελληνική βιομηχανία είναι ανδροκρατούμενη, κάτι που κατ’ επέκταση μεταφέρεται και στον κλάδο διαχείρισης αποβλήτων. Εδώ η Polyeco διαφοροποιείται και δίνει ένα άλλο στίγμα. Η ομάδα έρευνας και ανάπτυξης της εταιρείας διοικείται από γυναίκες, και ενσωματώνει στο δυναμικό της ποσοστό 73% γυναίκες επιστήμονες και μηχανικούς. Το παραπάνω δεν αποφασίστηκε με κριτήρια φύλλου, αλλά αποκλειστικά αξιοκρατικά.
Η εμπειρία, άλλωστε, έχει αποδείξει ότι γυναίκες επαγγελματίες διακρίνονται για τη διορατικότητα τους, τις οργανωτικές ικανότητες, τη διεισδυτική ματιά, αλλά και τη διατήρηση ισορροπιών σε πολυπληθείς και διαφορετικής προέλευσης ομάδες, χαρακτηριστικά που είναι απαραίτητα για την αποτελεσματικότητα των ερευνητικών ομάδων, αλλά και την ευρύτερη διαμόρφωση της εταιρικής κουλτούρας.

Γαρυφαλιά Πιτσάκη, 3QUARTERS

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗ ΦΩΤΕΙΝΗ ΝΑΣΣΟΥ

Πίσω από το 3QUARTERS είναι ο Γιάννης και η Γαρυφαλιά Πιτσάκη. Είναι αδέρφια, δούλεψαν για πολλά χρόνια στην Ευρώπη και έχουν μάθει να ζουν μια βιώσιμη καθημερινότητα. Αργή, απλή και κυκλική.

Το 2015 βρέθηκαν στην Αθήνα, με στόχο να κάνουν την καθημερινότητά τους επιχείρηση. Θέλησαν να δουλέψουν με τις ξεχασμένες τέντες, στα μπαλκόνια της πρωτεύουσας αλλά και με τα ρετάλια των τεντάδων, εκατοντάδες τόνοι πολυεστερικών υφασμάτων, καινούριων, αχρησιμοποίητων που καταλήγουν κάθε χρόνο στα σκουπίδια.
Κάπως έτσι ξεκίνησε το 3QUARTERS, ένα από τα πρώτα brand βιώσιμης μόδας στην Ελλάδα.
Καινοτομούν, δουλεύοντας εξαρχής σε ένα πλήρες κυκλικό μοντέλο παραγωγής. Ανακυκλώνουν τα ρετάλια από τέντες σε πολυμορφικές, αδιάβροχες τσάντες και αξεσουάρ, αναδεικνύοντας τα ιδιαίτερα χρώματα και μοτίβα των μπαλκονιών της Αθήνας. Ακολουθούν μια πολιτική μηδενικών απορριμμάτων κατά την παραγωγή, και διαχειρίζονται τον σχεδιασμό με τέτοιο τρόπο ώστε ο κύκλος ζωής κάθε προϊόντος να κλείνει πάλι σ’ αυτούς.

Πως ξεκίνησε ένα από τα πρώτα brand βιώσιμης μόδας στην Ελλάδα;
Οι περισσότεροι από εμάς έχουν κάποιες αναμνήσεις από ένα καλοκαιρινό βράδυ στο μπαλκόνι με τη φλοράλ τέντα, με καρπούζι και ζέστη και την τηλεόραση να παίζει από μακριά. Σε ένα τέτοιο μπαλκόνι, καλοκαίρι του 2015 ξαναβρεθήκαμε με το Γιάννη. Εκείνος επέστρεψε από το Λονδίνο με ένα όραμα για μια νέα αρχή, και εγώ από το Ρότερνταμ με μια επιθυμία να αλλάξω κλίμακα στη δουλειά μου ως αρχιτέκτονας. Κοιτάζαμε την Αθήνα από ψηλά και ήρθαμε ξανά σε επαφή με το υλικό που τόσα πολλά μας θύμιζε και ακόμη περισσότερα ερωτηματικά μας δημιουργούσε, τις τέντες. Από πού έρχονται, υπάρχει φύρα κατά την παραγωγή, και τέλος πού καταλήγουν.
Αποφασίσαμε να κάνουμε μια έρευνα για τα κλωστοϋφαντουργικά απορρίμματα και ανακαλύπτοντας το μέγεθος του προβλήματος, το upcycling ήταν μονόδρομος. Ξεκινήσαμε το 3QUARTERS ως μια ηθική fashion accessories επιχείρηση. Στόχος μας, ο υψηλός σχεδιασμός με υφάσματα από ρετάλια τέντας στην αρχή και αργότερα ακόμη περισσότερα πολυεστερικά υλικά για μια κυκλική και βιώσιμη λύση για τα υφάσματα της Αθήνας.
Το upcycling ήταν μονόδρομος.

Υφάσματα της Αθήνας, ρετάλια τέντας και διαφημιστικά μπάνερ γίνονται έργα τέχνης στα χέρια σας. Ποιο είναι το μότο σας; Η φιλοσοφία σας;
Δουλεύουμε κατά κύριο λόγο με ρετάλια από τέντες μπαλκονιών, καινούρια αλλά ανεπιθύμητα υφάσματα που ξεμένουν σε αποθήκες. Ανάλογα με τη γειτονιά της Αθήνας, βρίσκουμε και διαφορετικά χρώματα και σχέδια. Όλα είναι αδιάβροχα και πολύ ανθεκτικά, ότι πρέπει για τσάντες και αξεσουάρ για καθημερινή, απαιτητική χρήση. Έχοντας ήδη ανακαλύψει ότι το πρόβλημα των απορριπτόμενων συνθετικών υφασμάτων είναι μεγαλύτερο από ότι πιστεύαμε, έχουμε δουλέψει με μουσαμάδες, διαφημιστικά μπάνερ, και ό,τι άλλο δεν πρέπει να πάει χαμένο.
Το μότο μας ίσως εξηγεί και τη φιλοσοφία του brand μας, τις ανησυχίες και τους στόχους μας: We handcraft, we upcycle, we care.
Στόχος μας να ενώσουμε τις δυνάμεις μας με άλλες επιχειρήσεις, οργανισμούς και φορείς ώστε να πετύχουμε μια κυκλική Αθήνα.

Πείτε μας για την πρωτοβουλία σας να μετατρέψετε πάνω από 50 ιστορικά μπάνερ εκδηλώσεων από το 2010 σε μοναδικές τσάντες.
Έχουμε δημιουργήσει μια σχέση εμπιστοσύνης μέσα στα χρόνια με οργανισμούς που θέλουν να είναι κυκλικοί. Η αρχή έγινε με το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, όπου ανακυκλώσαμε τα banners του μουσείου για το πωλητήριο του σε τσάντες ώμου. Η τσάντα είναι ένα από τα πιο σημαντικά εργαλεία της σύγχρονης ζωής. Είτε πάμε στη δουλεία, στο σινεμά, διακοπές, ή το σχολείο, σχεδόν πάντα έχουμε μια τσάντα μαζί μας. Που πρέπει να δουλεύει σωστά, να αντέχει σκληρή χρήση και να μας εκφράζει. Αν επιπλέον είναι αδιάβροχη, φτιαγμένη από την ίδια μας την πόλη και κανείς δεν έχει μια ίδια, τόσο το καλύτερο!
Πρόσφατα προχωρήσαμε στην ανακύκλωση πάνω από 50 ιστορικών αφισών τυπωμένες σε banners για το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου. Ήταν πραγματικά μια συγκινητική συνεργασία για να δώσουμε νέα ζωή σε σημαντικά ιστορικά έργα που παίχτηκαν στο ΦΑΕ όλα αυτά τα χρόνια και να παράξουμε τσάντες μοναδικές για το κοινό του φεστιβάλ που εκτιμά όλη την πορεία του.

Η βιώσιμη μόδα είναι απλά τάση η επανάσταση;
Βιώσιμη μόδα σημαίνει πια κυκλική μόδα. Είναι η πρώτη γραμμή δράσης. Έχουμε ήδη παράξει υπερβολικά πολλά υλικά και απορρίμματα σαν ανθρωπότητα, και το τελευταίο πράγμα που χρειαζόμαστε είναι άλλα χίλια ρολά υφάσματος σε λίγο διαφορετικό χρώμα για τη νέα σεζόν. Η ανακύκλωση δεν είναι λύση, και ειδικά για συνθετικά υλικά είναι πρακτικά μη εφαρμόσιμη. Πρέπει επομένως να φτάσουμε σε ένα κυκλικό μοντέλο οργάνωσης της ζωής.
Εμείς αποφασίσαμε να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Δουλεύουμε πάνω σε ένα τοπικό πρόβλημα και μετατρέπουμε ανεπιθύμητα συνθετικά υφάσματα της πόλης σε premium τσάντες που έχουν τον χαρακτήρα της πόλης. Είμαστε βιώσιμοι και δεν δημιουργούμε νέα απορρίμματα. Δεν είναι rocket science, φτιάχνουμε τον κυκλικό κόσμο στον οποίο θέλουμε να ζήσουμε.

Ζούσατε και εργαζόσασταν στην Ευρώπη. Επιστρέφοντας στην Αθήνα, πόσο εύκολο ήταν να ιδρύσετε την εταιρεία σας και πως είναι το περιβάλλον για τις νεοφυείς εταιρείες στην Ελλάδα;
Οι προκλήσεις ήταν αρκετές, ωστόσο άλλες τόσες ήταν αρχικά και οι ευκαιρίες. Η συνεργασία και η διαφάνεια με τους προμηθευτές μας, όσο κι αν μας έβλεπαν σαν εξωγήινους στην αρχή, και αργότερα σχεδιαστές και κοινό με την ίδια κατεύθυνση με εμάς είναι πραγματικά μια σχέση εμπιστοσύνης. Έχουμε ένα κοινό όραμα, κοινές ανησυχίες και κοινούς στόχους. Είναι δύσκολο να αποφύγουμε τον ανταγωνισμό από μεγαλύτερα κυρίως fast fashion brands. Ωστόσο ο κόσμος μας αλλάζει γρήγορα, διεθνείς οδηγίες και κανονισμοί αλλάζουν συνεχώς και το σημερινό γραμμικό μοντέλο δε μπορεί να συνεχίσει για πολύ. Οι καταναλωτές είναι πλέον πολύ πιο ενημερωμένοι, τα νέα παιδιά απαιτούν διαφάνεια και μεγάλοι οργανισμοί συνεργάζονται μαζί μας διότι αναγνωρίζουν το πρόβλημα.
Δεν είναι όμως όλα τόσο ρόδινα. Οι φορείς, η τοπική αυτοδιοίκηση και το κοινοβούλιο μιλάει ακόμη για ανακύκλωση, για ανάπτυξη με νέα υλικά αντί για κυκλικότητα. Και ουσιαστικά τις νεοφυείς επιχειρήσεις που ασχολούμαστε με την κυκλικότητα μας βλέπουν ακόμη σαν εξωγήινους. Χαιρόμαστε που είμαστε μέρος αυτής της αλλαγής αλλά χρειαζόμαστε και βοήθεια. Το νέο φορολογικό για παράδειγμα, μας βλέπει ως απατεώνες. Εμείς πάλι βλέπουμε πρόοδο.

Τώρα, πού βρίσκεται, το brand; Επόμενοι στόχοι …..
Ο κύριος στόχος είναι να μεγαλώσουμε! Περισσότερες συνεργασίες, ευκαιρίες για δουλειά σε νέα παιδιά που θέλουν να δημιουργήσουν, μεγαλύτερη επίπτωση στα αστικά υφάσματα που πετάγονται άσκοπα. Και φυσικά να κάνουμε την κυκλικότητα, το κέντρο της συζήτησης.

Χαριέττα Ελευθεροχωρινού, Αντιπρόεδρος παγκόσμιας Στρατηγικής και Λειτουργιών Τεχνητής Νοημοσύνης στην IQVIA

Συνέντευξη στην Άννα Γριμάνη

Σπάνια συναντάς μια επιστήμονα από τον χώρο της τεχνολογίας να διαθέτει θαυμάσιο δημόσιο λόγο. Οραματίστρια, πρωτοπόρος στο πεδίο της Τεχνητής Νοημοσύνης με διακριτή ευφυία και δομημένη σκέψη, με ετοιμότητα και ουσιαστική γνώση της διασύνδεσης- επιστήμης με την κοινωνία, η Χαριέττα Ελευθεροχωρινού είναι η παγκόσμια Αντιπρόεδρος Στρατηγικής και Λειτουργιών Τεχνητής Νοημοσύνης στην IQVIA, πολυβραβευμένη για τον ρόλο της στη συγχώνευση της τεχνητής νοημοσύνης, ιατρικής και επιχειρηματικότητας.

Μηχανικός, με διδακτορικές σπουδές στην ιατρική σχολή του Imperial College, διαθέτει ένα εξαιρετικό ιστορικό στην ανάπτυξη κι εμπορευματοποίηση καινοτομίας στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης και των βιοεπιστημών, με 20 χρόνια εμπειρίας στην εφαρμογή καινοτόμων λύσεων μεγάλης κλίμακας. Κοιτώντας πάντοτε μπροστά από την εποχή της, το έργο της έχει ήδη αναγνωριστεί με πολλαπλά βραβεία, συμπεριλαμβανομένου του φημισμένου Χρυσού Stevie Award® ως η «Πιο Καινοτόμος Γυναίκα της Χρονιάς – Υγειονομική Περίθαλψη» μέσα από 1.5k υποψηφιότητες σε 27 έθνη. Η παρουσία της στα συνέδρια επιβεβαιώνει την αρχική εντύπωση- της γυναίκας επιστήμονα, με επικοινωνιακό χάρισμα, πυγμή αλλά και σεμνότητα, η οποία ξεχωρίζει με τις ιδέες και τις τοποθετήσεις της, όπως και πρόσφατα, στην ημερίδα που διοργάνωσε η BioInnovation Greece, “Επιτάχυνση της Επιχειρηματικότητας στη Βιοτεχνολογία στην Ελλάδα” και πραγματοποιήθηκε στο Ίδρυμα Λάτση.

Η IQVIA είναι κορυφαίος παγκόσμιος πάροχος προηγμένων αναλύσεων, τεχνολογικών λύσεων και υπηρεσιών κλινικής έρευνας για τη βιομηχανία βιοεπιστημών με δραστηριότητες σε 100+ χώρες και 87k+ υπαλλήλους.

Η Χαριέττα Ελευθεροχωρινού είναι Αντιπρόεδρος Στρατηγικής Τεχνητής Νοημοσύνης παγκοσμίως και ηγείται του επιχειρηματικού μετασχηματισμού, της εταιρικής στρατηγικής και των λειτουργιών της τεχνητής νοημοσύνης, συμπεριλαμβανομένης της σύναψης στρατηγικών συνεργασιών και εταιρικών επενδύσεων. Έχει διαχειριστεί κεφάλαια με διάφορες ιδιότητες καθ’ όλη τη διάρκεια της καριέρας της, έχει δημιουργήσει δύο επιτυχημένες επιχειρήσεις από το μηδέν, ενώ ίδρυσε το IQVIA Innovation Hub για επενδύσεις και συνεργασίες με πρωτοποριακές νεοφυείς επιχειρήσεις.

Εσείς, πώς διακρίνετε την εξέλιξη σε μια γυναίκα- πώς την μεταφράζετε;
Η εξέλιξη για μένα είναι αέναη, αδιάκοπη και εγγενής ανάγκη. Διακρίνω την εξέλιξη ως συνεχή αυτοβελτίωση και δια βίου απόκτηση γνώσης.
Επενδύω βαθιά και ουσιαστικά στην εξέλιξη της σκέψης μου και της προοπτικής μου, στην εξέλιξη των πεποιθήσεών μου και γενικότερα στην εκ των έσω εξέλιξή μου. Επαγγελματικά, αυτό μεταφράζεται σε εξέλιξη στη στρατηγική, στην επικοινωνία, στη διοίκηση, στην ενσυναίσθηση και στον τρόπο που συνδέομαι και συνεργάζομαι συνολικά. Διαβάζω, συνδιαλέγομαι και συνεργάζομαι με εξαιρετικά ικανούς ανθρώπους, και φυσικά μαθαίνω μέσα από την κόρη μου, την οικογένειά μου, τους φίλους και τους συνεργάτες. Η εξέλιξη μιας γυναίκας μπορεί επίσης να φανεί μέσα από τη συμβολή της στην κοινωνία. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει την υποστήριξη άλλων γυναικών, τη συμμετοχή σε κοινωνικές πρωτοβουλίες και την προώθηση αξιών που είναι σημαντικών γι’ αυτήν, και αυτό είναι κάτι που με απασχολεί ολοένα και περισσότερο τα τελευταία χρόνια.

Μιλήστε μας για ορισμένες από τις πιο επίκαιρες καινοτόμες εφαρμογές.
Η τεχνητή νοημοσύνη (Artificial Intelligence, AI) στον χώρο της υγείας εφαρμόζεται σε ευρεία κλίμακα για πάνω από 10 χρόνια, σε πληθώρα εφαρμογών. Κάποιες από τις πιο επίκαιρες είναι:
Ανάλυση Ιατρικών Δεδομένων: Η ανάλυση ιατρικών εικόνων, γενετικών και βιοχημικών δεδομένων για την ταχύτερη και ακριβέστερη διάγνωση ασθενειών, όπως σε κάποιους τύπους καρκίνου και στις σπάνιες ασθένειες.
Έρευνα και Ανάπτυξη Φαρμάκων: Η AI εφαρμόζεται τόσο στον σχεδιασμό κλινικών μελετών όσο και στην ανακάλυψη νέων φαρμάκων. Μάλιστα, υπάρχουν πάνω από 35 νέα φάρμακα που έχουν ανακαλυφθεί εξ’ ολοκλήρου από AI και βρίσκονται σε στάδιο μελετών.
Προγνωστική Τεχνητή Νοημοσύνη: Η προγνωστική τεχνητή νοημοσύνη εφαρμόζεται σε πληθώρα δεδομένων ασθενών με στόχο την πρόβλεψη, εξατομικευμένη θεραπεία ή και πρόληψη ενός ιατρικού συμβάντος, π.χ. εγκεφαλικού ή καρδιακής προσβολής.
Η τεχνολογία AI αναπτύσσεται ραγδαία και, ακόμη και στον χώρο της υγείας που είναι ρυθμιζόμενος, έχει επιφέρει επανάσταση.
AI Agents
Το πιο επίκαιρο και επαναστατικό παράδειγμα τεχνητής νοημοσύνης είναι η δημιουργία αυτόνομων οντοτήτων, AI Agents, που έχουν λογική και αυτονομία να λαμβάνουν δράση χωρίς την παρεμβολή ανθρώπων, ώστε να διεκπεραιώνουν εργασίες με υψηλή αποδοτικότητα και χαμηλό κόστος. Η δυνατότητα αυτής της προηγμένης μορφής AI είναι τεράστια, αλλά στον τομέα της υγείας χρειάζεται ειδικός σχεδιασμός, επίβλεψη και επικύρωση ώστε να διασφαλιστεί η ασφάλεια των ασθενών. Η IQVIA έχει ένα παγκόσμιο στρατηγικό πρόγραμμα, του οποίου ηγούμαι, με στόχο να δημιουργήσει εξειδικευμένους AI Agents στον χώρο της υγείας που αυξάνουν την ποιότητα και την αποδοτικότητα των πολύπλοκων υπηρεσιών που προσφέρουμε. Στόχος μας είναι να έχουμε τις πρώτες τέτοιες λύσεις διαθέσιμες μέσα στο έτος.

Η ανακάλυψη μιας αλήθειας όπως είπατε, σημαίνει μια νέα πατέντα;
Η ανακάλυψη μιας αλήθειας ή ιδέας δεν σημαίνει πάντοτε και μία νέα πατέντα. Ακόμα και όταν σημαίνει, αυτό που με απασχολεί είναι ο χρόνος που χρειάζεται από τη σύλληψη μιας ιδέας μέχρι την εφαρμογή της προς όφελος του ασθενούς. Πώς μπορούμε να μειώσουμε τον χρόνο που χρειάζεται για να βγει μια καινοτόμος λύση στην αγορά και να βελτιστοποιήσουμε τις διαδικασίες;
Για παράδειγμα, η ανακάλυψη και η ανάπτυξη ενός νέου φαρμάκου ή μιας νέας τεχνολογίας μπορεί να διαρκέσει 7-10 χρόνια μέχρι να βγει στην αγορά. Πώς μπορούμε να μειώσουμε αυτόν τον χρόνο και τι ρόλο μπορεί να παίξει η τεχνητή νοημοσύνη (AI) ώστε να ανακαλυφθούν περισσότερα φάρμακα ή να προληφθούν κάποιες ασθένειες πριν καν εμφανιστούν;

Για να κτίσετε αυτή την αξιοπρόσεκτη καριέρα, και να την υποστηρίζετε με χρόνο και έργο, τι θυσιάσατε;
Έχω χτίσει την καριέρα μου με σκληρή και μεθοδική δουλειά, με στόχο την αρετή και την αριστεία, κάτι που θεωρώ μια μορφή πρωταθλητισμού. Στο Λονδίνο, και για πάνω από 15 χρόνια, ανταγωνίζομαι με τους καλύτερους απ’ όλο τον κόσμο, παράγοντας άριστης ποιότητας έργο με συνέπεια και σταθερότητα. Σίγουρα θυσίασα αρκετά, όπως ποιοτικό χρόνο με τους γονείς μου και τους αγαπημένους μου ανθρώπους, την αγάπη μου για τον αθλητισμό κατά διαστήματα και την ψυχική ξεκούραση.
Επιστρέφοντας στην Ελλάδα πριν τρία χρόνια, αισθάνομαι ότι έχω πλέον όμορφη ποιότητα ζωής και θεωρώ ότι είμαι ευλογημένη που είχα τη δυνατότητα να εξερευνήσω, να δημιουργήσω και να αποκτήσω γνώση στο εξωτερικό. Συνεχίζω την απαιτητική καριέρα μου και τις θυσίες, αλλά έχοντας πλέον δημιουργήσει και τη δική μου οικογένεια, μπορώ να απολαμβάνω τη συντροφιά των γονιών μου, των φίλων και των εξαιρετικών συνεργατών μου στην πατρίδα μου, και αυτό κάνει τη διαφορά.

Στο Λονδίνο με τι ασχοληθήκατε;
Στο Λονδίνο αρχικά ολοκλήρωσα τις μεταπτυχιακές σπουδές μου στη Βιοπληροφορική και μετέπειτα τις διδακτορικές σπουδές μου στην Ιατρική Σχολή του Imperial College, στο παιδιατρικό τμήμα του ιστορικού νοσοκομείου St. Mary’s, όπου ο Φλέμινγκ ανακάλυψε την πενικιλίνη το 1928. Εκεί εξειδικεύτηκα στην εφαρμογή της AI για την ανακάλυψη «μοριακών μοτίβων ασθένειας» στο DNA και mRNA, με στόχο την έγκαιρη και ακριβή διάγνωση παιδιατρικών φλεγμονωδών ασθενειών, όπως η φυματίωση και η μηνιγγίτιδα, αλλά και αυτοάνοσων σε ενήλικες, όπως η ασθένεια Crohn’s και η ρευματοειδής αρθρίτιδα.
Στη συνέχεια, μεταπήδησα στον εμπορικό κόσμο και έχτισα από το μηδέν το τμήμα «Δεδομένων και Τεχνητής Νοημοσύνης» της Deloitte UK. Στην IQVIA, τα τελευταία 7 χρόνια, έχτισα μια «νεοφυή» επιχείρηση στην προγνωστική Τεχνητή Νοημοσύνη με μεγάλη εμπορική επιτυχία. Μετέπειτα, έστησα το τμήμα επενδύσεων της IQVIA σε νεοφυείς επιχειρήσεις και πλέον ηγούμαι της παγκόσμιας στρατηγικής μας στην τεχνητή νοημοσύνη. Έχω μια πρωτότυπη πορεία στη διατομή της επιχειρηματικότητας, της τεχνητής νοημοσύνης και του χώρου της υγείας.

Πώς ισορροπεί μια business woman ανάμεσα στην καριέρα και την προσωπική και οικογενειακή ζωή;
Είναι ένα ερώτημα που απασχολεί καθημερινά πολλές γυναίκες. Εξελίσσω συνεχώς την προοπτική μου για το κατά πόσο τελικά υπάρχει ισορροπία, πώς ορίζεται και πώς διατηρείται. Βάζω πάνω απ’ όλα την οικογένειά μου αδιαμφισβήτητα και ο ρόλος μου ως μητέρα είναι ο πιο σπουδαίος. Είμαι παράλληλα ανήσυχη από τη φύση μου και μου αρέσει πολύ η δουλειά μου, η οποία είναι η πλατφόρμα μου για σύνδεση με εξαιρετικούς συνεργάτες, για δημιουργία, επικοινωνία και εξέλιξη. Προσπαθώ να διατηρώ τις ισορροπίες μεταξύ οικογένειας, επαγγελματικής και κοινωνικής ζωής με αρκετή ευρηματικότητα, ευελιξία και συνεχείς συμβιβασμούς.
Είναι γεγονός ότι ο καταμερισμός του χρόνου, όπως και η διαχείριση καταστάσεων και σχέσεων, αλλάζουν συνεχώς μεταξύ καριέρας, οικογενειακής, προσωπικής και κοινωνικής ζωής. Συγκεκριμένα, αφότου έγινα μητέρα, κάνω πολλές αλλαγές στη ζωή μου για να ανταπεξέλθω στις υποχρεώσεις μου. Έτσι, αύξησα τα “όχι”, ζητάω περισσότερη κατανόηση από συνεργάτες και φίλους, αλλά έγινα και πιο ευθύς και ακόμη περισσότερο αποτελεσματική στις συναντήσεις εργασίας.

Δημιουργείτε με άλλες γυναίκες έναν φορέα, Women on Board, που θα επικεντρώνετε;
Οι γυναίκες στην ηγεσία χρειάζονται αλληλουποστήριξη; Και είναι δυνατόν αυτό, να επιτύχει;
Δημιουργήσαμε έναν φορέα Women on Board σε συνεργασία με τον οργανισμό Lean In Network Greece. Το Women on Board έχει στόχο την αύξηση των γυναικών στα εταιρικά συμβούλια διοίκησης, με παράλληλη στήριξη των γυναικών του δικτύου στις προκλήσεις και ανάγκες της εταιρικής διοίκησης. Διαφοροποιούμαστε από άλλες πρωτοβουλίες καθώς είμαστε ήδη σε θέσεις ηγεσίας, σε διοικητικά συμβούλια, the next generation of women on boards, και συσπειρωθήκαμε ώστε να συνεχίσουμε να προωθούμε τις ίσες ευκαιρίες, την αξιοκρατία και να προσφέρουμε αλληλοϋποστήριξη σε αυτές τις θέσεις αυξημένων ευθυνών. Έχουμε επίσης πολλούς άντρες ως συμμάχους και σύντομα θα υπάρξουν περισσότερες πληροφορίες για την πρωτοβουλία. Οι Άγγλοι λένε “birds of a feather flock together” και αυτό αισθάνομαι για αυτήν την πρωτοβουλία με χαρά και τιμή.

Η θεματική σας, στο BIO3, όπου ξεχωρίσατε με την εισήγηση σας.
Η θεματική μου ήταν το μέλλον της Βιοτεχνολογίας και των τεχνολογιών υγείας στην Ελλάδα. Έχω την ευκαιρία να γνωρίζω σφαιρικά τον χώρο αυτό από τρεις θέσεις: επενδυτικά, έχοντας στήσει το αντίστοιχο τμήμα επενδύσεων στην IQVIA, επιχειρηματικά και θεσμικά ως μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας, Τεχνολογίας και Καινοτομίας (ΕΣΕΤΕΚ).
Η βιοτεχνολογία και οι τεχνολογίες υγείας στην Ελλάδα έχουν τη δυνατότητα να εξελιχθούν σε ένα hub διεθνούς βεληνεκούς. Παρατηρούμε τη σύμπραξη και σύγκλιση των εξής πολλών παραγόντων:
Το γενικότερο «οικοσύστημα καινοτομίας» αναπτύσσεται με περίπου 800 νεοφυείς επιχειρήσεις, 12 δισ. ευρώ κεφαλαιοποίηση, 400 εκατομμύρια ευρώ επενδύσεων το 2024 και περίπου το 20% αυτού του οικοσυστήματος είναι στον τομέα της βιοτεχνολογίας και τεχνολογιών υγείας.
Η ελληνική φαρμακοβιομηχανία μετρά 45 εργοστάσια παραγωγής, καλύπτει περίπου 10% της παραγωγής στην Ευρώπη, αναμένεται να ξεπεράσει τα 9 δισ. ευρώ μέχρι το 2027 (+10% ετησίως) και οι επενδύσεις να φτάσουν τα 1,5 δισ. ευρώ μέχρι το 2026.
Η παγκόσμια φαρμακοβιομηχανία επενδύει στην Ελλάδα, με απτά παραδείγματα την Pfizer (650 εκατ. ευρώ) και Boehringer Ingelheim (120 εκατ. ευρώ), και τα 53 VCs της χώρας δημιουργούν γέφυρες προσέλκυσης κεφαλαίου από το εξωτερικό, κυρίως Ευρώπη και Αμερική.
Υπάρχουν οργανισμοί με εξαιρετική δουλειά στη παγκόσμια δικτύωση και συνεργασία, όπως η Endeavor με ενδεικτικό παράδειγμα την τελευταία καμπάνια τους, Innovation Nation.
Το «οικοσύστημα» αρχίζει να λειτουργεί περισσότερο στην πράξη, όπως οι οργανισμοί ενός φυσικού οικοσυστήματος συνεργάζονται αρμονικά. Έχουμε νεοσύστατα γραφεία μεταφοράς τεχνολογίας στα πανεπιστήμια, ενώ οι επιστήμονες της Διασποράς είναι πιο συνδεδεμένοι από ποτέ με την Ελλάδα. Το Athens LifeTech Park, μία πρωτοβουλία της ΕΛΠΕΝ, είναι το πρώτο βιοτεχνολογικό πάρκο της χώρας και καταλύτης καινοτομίας και λειτουργίας του οικοσυστήματος. Μία φιλόδοξη νέα πρωτοβουλία, το ΒΙΟ3, έρχεται να συνδέσει τον επιστημονικό, επιχειρηματικό και επενδυτικό ελληνισμό εντός και εκτός Ελλάδος στον τομέα της Βιοτεχνολογίας.
Ακόμη, έχουμε και αληθινό brain gain.

Αυτό που λέτε δεν είναι ευρύτερα γνωστό, δηλαδή, επικρατεί η εντύπωση ότι οι επιστήμονες και επιτυχημένοι Έλληνες του εξωτερικού δεν πείθονται για πρακτικούς λόγους, να επιστρέψουν στη χώρα.
Αρκετοί – κάποια στοιχεία δείχνουν ~50% αυτών που έφυγαν 2010-2018 – έχουν επιστρέψει σε διοικητικές θέσεις, και φυσικά πολλοί περισσότεροι συνεχίζουν να εργάζονται στο εξωτερικό. Αυτή είναι και η συνθήκη που κερδίζει για την Ελλάδα. Χρειαζόμαστε Έλληνες σε θέσεις επιρροής στο εξωτερικό, συνδεδεμένους με την Ελλάδα, και αυτούς που επιστρέφουν να εφαρμόζουν την εμπειρία και γνώση στο εσωτερικό.

Όλα αυτά είναι θετικά βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά χρειάζεται μεγαλύτερη προσπάθεια, συνέπεια και σημαντικές αλλαγές ώστε οι εξελίξεις αυτές να αποκτήσουν ταχύτερο ρυθμό και να αναδείξουν την Ελλάδα σε ευρωπαϊκό hub παραγωγής, έρευνας και καινοτομίας.

 

Συνέντευξη στην Άννα Γριμάνη

Η αγάπη της για το Διάστημα συνδέεται με τα παιδικά χρόνια στο νησί της Μήλου, με την φαντασία και θαυμασμό στον κινηματογραφικό κόσμο των Star Wars και τα X-Files που την ενέπνευσαν ν’ ασχοληθεί με την εξερεύνηση του διαστήματος και το ενδιαφέρον της, όπως η ίδια θα πει, «να μετατραπεί σε πάθος για την κατανόηση άλλων κόσμων». Σήμερα, η Ανεζίνα Σολωμονίδου είναι πλανητολόγος, σύμβουλος σε διεθνείς οργανισμούς, όπως ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος και η NASA και ειδική επιστήμονας της Ελληνικής Διαστημικής Υπηρεσίας. Το ταξίδι της στην επιστήμη πως ξεκινάει;
«Μέσα από τη γηγενή μου περιέργεια και ανάγκη για την κατανόηση της φύσης, απαντά. Σήμερα, μέσα από την εμπλοκή μου σε συναρπαστικές διαστημικές αποστολές, προσπαθώ να έρθω πιο κοντά στις συμπαντικές απαντήσεις. Η συμμετοχή μου σε διεθνή συνέδρια και ομάδες όπως αυτή του «Κόμβου» είναι για εμένα όχι μόνο επιστημονική υποχρέωση, αλλά και μια ευκαιρία να συνδεθούμε ως κοινότητα που αναζητά απαντήσεις σε θεμελιώδη ερωτήματα».

 

Μέσα από τον ρόλο σας σήμερα που επικεντρώνεστε;
Επικεντρώνομαι σε τρία βασικά πεδία. Την εκπροσώπηση της Ελλάδας στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος στον τομέα της Ανθρώπινης και Ρομποτικής Εξερεύνησης (Human & Robotic Exploration HRE), ώστε η χώρα να προωθεί την τεχνολογία και επιστημονική της κατάρτιση στην Ευρώπη και παγκοσμίως. Την σύνδεση των ελληνικών ερευνητικών ομάδων με τη βιομηχανία και με φορείς του εξωτερικού, καθώς το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος αποτελεί κόμβο διασύνδεσης του ελληνικού οικοσυστήματος για το διάστημα.

Οι ανάλυσεις δεδομένων από διαστημικές αποστολές;
Ναι, είναι το τρίτο πεδίο, η ερμηνεία γεωλογικών φαινομένων σε κόσμους όπως ο Τιτάνας, η Ευρώπη και ο Άρης, χρησιμοποιώντας δεδομένα από δορυφόρους και ρομποτικά σκάφη και τη δημιουργία ομάδων από ερευνητές και φοιτητές με τους οποίους εργαζόμαστε στην ανάπτυξη της επιστήμης και διαστημικής τεχνολογίας. Έτσι, συμβάλλουμε στη διαμόρφωση αποστολών με επιστημονική αξία που προωθούν την κατανόηση του ηλιακού συστήματος και την πιθανότητα ύπαρξης ζωής.

Η επιλογή λοιπόν να γίνετε πλανητολόγος;
Η αγάπη μου για τις επιστήμες και την εξερεύνηση γεννήθηκε από μικρή ηλικία, λόγω της καταγωγής μου από το νησί της Μήλου ένα ηφαιστειακό νησί με τρομερό γεωλογικό και ερευνητικό πλούτο. Μεγαλώνοντας, και ούσα από μικρή θαυμάστρια ταινιών και σειρών sci-fi όπως τα Star Wars και τα X-Files το ενδιαφέρον μου για την εξερεύνηση του διαστήματος μετατράπηκε σε πάθος για την κατανόηση άλλων κόσμων. Επιδίωξα την πλανητολογία ως εκπαιδευτική πορεία και εν τέλη ως επάγγελμα καθώς συνδυάζει αυτές τις δύο επιστήμες: τη γεωλογία και την αστροφυσική. Η ιδέα ότι οι πλανήτες, οι δορυφόροι και οι αστεροειδείς κρύβουν μυστικά για την προέλευση και κατανόηση του σύμπαντος και ίσως για την ύπαρξη ζωής, μου έδωσε κίνητρο να ακολουθήσω αυτόν τον δρόμο. Οι σπουδές μου στην Πλανητολογία και οι μετέπειτα ερευνητικές δραστηριότητες εδραίωσαν αυτή την αγάπη, ενώ η συμμετοχή μου στους διαστημικούς οργανισμούς NASA και ESA, με δίδαξε και με διδάσκει πολλά, ενώ με οδήγησε στο κέντρο της διαστημικής έρευνας.

Η εμπειρία σας από το Jet Propulsion Laboratory (JPL) και τη NASA;
Η εμπειρία μου στο κέντρο της NASA Jet Propulsion Laboratory (JPL) ήταν καθοριστική. Εργαζόμενη 6 χρόνια εκεί, συμμετείχα στην αποστολή Cassini-Huygens, μία από τις πιο επιτυχημένες αποστολές που εξερεύνησε το σύστημα του Κρόνου για 13 χρόνια. Εστιάζοντας στα δεδομένα από τον δορυφόρο Τιτάνα, ανέλυσα την επιφάνειά του και τις δυναμικές αλλαγές της. Η αποστολή αποκάλυψε ποτάμια, λίμνες και θάλασσες υγρών υδρογονανθράκων, στοιχειώδη για την κατανόηση ενός εντελώς ξένου, αλλά γεωλογικά ενεργού κόσμου που μοιάζει με τη Γη περισσότερο από κάθε άλλο σώμα του ηλιακού μας συστήματος. Μετά το Cassini, η συμμετοχή μου στην αποστολή Europa Clipper, που εκτοξεύθηκε πριν από περίπου 2 μήνες, ενίσχυσε την πεποίθησή μου ότι η εξερεύνηση του διαστήματος είναι το κλειδί για την κατανόηση της ζωής αλλά και για την καταπολέμηση της κλιματικής κρίσης. Η Ευρώπη, ο παγωμένος δορυφόρος του Δία, φιλοξενεί έναν υπόγειο ωκεανό που ίσως περιέχει τις συνθήκες για ζωή. Στο πλαίσιο της αποστολής, εργάστηκα στη μοντελοποίηση γεωλογικών διαδικασιών που συνδέονται με τον πάγο και τα πιθανά υδάτινα ρεύματα, ενώ παράλληλα συμμετείχα στον σχεδιασμό πειραμάτων για την ανίχνευση οργανικών μορίων.

Οι εντυπώσεις σας στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA)
Πέρα από την Ευρώπη, δύο άλλοι ενδιαφέροντες ωκεάνιοι κόσμοι είναι ο μεγαλύτερος δορυφόρος του ηλιακού μας συστήματος, ο Γανυμήδης και το διπλανό του φεγγάρι, η Καλλιστώ. Με τη μετάβαση μου στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA), είχα την ευκαιρία να εργαστώ πάνω στην προετοιμασία της αποστολή Jupiter Icy Moons Explorer (JUICE) η οποία εκτοηεύθηκε τον Απρίλιο του 2023 και θα επισκεφτεί τον Γανυμήδη, την Καλλιστώ, αλλά την Ευρώπη σε ταυτόχρονη και συνδυαστική εξερεύνηση με το Europa Clipper. H εργασία μου στην ESA με ώθησε στο να συνδυάσω την επιστημονική μου έρευνα με την προώθηση διεθνών συνεργασιών. Στα δύο κέντρα, NASA και ESA, η συνεργασία με διαφορετικές ομάδες και κουλτούρες ήταν ένα ιδιαίτερα εμπλουτιστικό κομμάτι της εμπειρίας μου.

Τι παρουσιάζετε στο 2ο Συνέδριο του οργανισμού “Κόμβος-Δίκτυα Παγκόσμιου Ελληνισμού” στο αμφιθέατρο του Μεγάρου Καρατζά της Εθνικής Τράπεζας;
Στο πλαίσιο του 2ου Συνέδριου “Ο κόμβος της Γνώσης”, θα μιλήσω για το ρόλο της ελληνικής διαστημικής υπηρεσίας, του Ελληνικού Κέντρου Διαστήματος, και τις προκλήσεις και τις προοπτικές της ανθρώπινης και ρομποτικής εξερεύνησης στην Ελλάδα.
Μέσα από τη συζήτηση θα μοιραστώ τις εμπειρίες μου από την συμμετοχή μου σε διαστημικές αποστολές στη NASA και την ESA, την επιστροφή μου στην Ελλάδα, και το ρόλο μου στο ΕΛΚΕΔ στην προσπάθεια που κάνουμε ώστε η Ελλάδα να αποτελεί ένα βασικό κέντρο των διαστημικών παγκόσμιων εξελίξεων. Τέλος, θα τονίσω τη σημασία του να εμπνεύσουμε τις νέες γενιές, ώστε να συνεχιστεί η εξερεύνηση του διαστήματος με ανοιχτούς ορίζοντες και όρους επικεντρωμένους στην εκμάθηση και την προστασία του φυσικού κόσμου.

Συνέντευξη στην Φωτεινή Νάσσου

Δυναμική, αποτελεσματική και έμπειρη. Με άριστη γνώση της τεχνολογίας και όσων διαδραματίζονται σε επιχειρηματικό της υπόβαθρο, απόλυτα εξοικειωμένη με τις απαιτήσεις που γεννά η σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα.
Η Σταυρούλα Καμπουρίδου, κατάφερε να καθοδηγήσει επιτυχημένα τον Εθνικό Φορέα Εκκαθάρισης Διατραπεζικών Πληρωμών στη μετατροπή του σε μια καινοτόμο, ευέλικτη, όσο και αποτελεσματική FinTech εταιρεία, με ξεκάθαρη άποψη για το συνεχώς εξελισσόμενο περιβάλλον πληρωμών.
Τα τελευταία δύο χρόνια, η οικογένεια προϊόντων IRIS έγραψε εντυπωσιακή άνοδο σε επίπεδο χρηστών και συναλλαγών χαράσσοντας ξεκάθαρη πορεία για την περαιτέρω επέκταση και διείσδυση των ηλεκτρονικών πληρωμών στην ελληνική αγορά.

Υπό τη διοίκησή σας, από την 1/1/2021, η ΔΙΑΣ ΑΕ έχει καταγράψει συνεχείς διψήφιους ρυθμούς ανάπτυξης, ισχυροποιώντας τις ψηφιακές πληρωμές. Πώς το πετύχατε και ποιοι είναι οι επόμενοι στόχοι που έχετε θέσει;
Η ανάπτυξη της ΔΙΑΣ ΑΕ στηρίχθηκε σε μια καλά οργανωμένη στρατηγική που βασίζεται σε καινοτομία, συνεργασία και άμεση προσαρμογή στις νέες τάσεις της αγοράς. Ήταν αποτέλεσμα μιας συνδυαστικής προσέγγισης που περιλάμβανε την παρακολούθηση των διεθνών εξελίξεων στις ηλεκτρονικές πληρωμές, τη στενή συνεργασία με το κράτος, τις τράπεζες-μετόχους μας, τους λοιπούς παρόχους υπηρεσιών πληρωμών και την ομαδική λειτουργία που ευθυγραμμίζεται με τις απαιτήσεις του σύγχρονου management.

Η ιστορία της ΔΙΑΣ δεν ξεκινά το 2021. Πρόκειται για έναν οργανισμό με 35 χρόνια παρουσίας ως Εθνικός Φορέας Εκκαθάρισης Διατραπεζικών Πληρωμών στην Ελλάδα, με το κύριο αντικείμενο δραστηριότητάς του να είναι η εξασφάλιση της εύρυθμης και απρόσκοπτης λειτουργίας των πληρωμών. Το 2020, η εταιρεία επεξεργάστηκε 290 εκατομμύρια συναλλαγές, αξίας περίπου €300 δισεκατομμυρίων. Φέτος, εκτιμούμε ότι θα ξεπεράσουμε τις 450 εκατομμύρια συναλλαγές, με την αξία τους να υπερβαίνει το μισό τρισεκατομμύριο ευρώ.

Κατά την τελευταία τριετία, η ΔΙΑΣ ΑΕ παρουσίασε αύξηση κατά 43,4% στις τιμολογημένες συναλλαγές, 47,6% στα έσοδα και 235,1% στα καθαρά κέρδη (EAT), συγκριτικά με τα δεδομένα του 2020. Το πιο σημαντικό στοιχείο είναι ότι πετύχαμε 100% διαθεσιμότητα συστήματος για πρώτη φορά στην ιστορία μας. Αυτή η επιτυχία αντανακλά τη δέσμευσή μας για αξιοπιστία και επιχειρησιακή αριστεία, στοιχείο που αναγνωρίζεται ευρέως από τους μετόχους και τους πελάτες μας.

Όταν ανέλαβα τη διοίκηση της εταιρείας τον Ιανουάριο του 2021, ένας από τους πρώτους στόχους που θέσαμε ήταν η διεύρυνση του προϊοντικού μας πορτφόλιο, πέρα από τα «παραδοσιακά» έσοδα που προέρχονται από τις διατραπεζικές συναλλαγές μέσω ATM και τις επιταγές. Καταλάβαμε ότι η διαφοροποίηση ήταν κρίσιμη για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Έτσι, στραφήκαμε προς τον σχεδιασμό, την ανάπτυξη και τη διάθεση καινοτόμων υπηρεσιών πληρωμών, όπως οι λύσεις της οικογένειας IRIS Payments, που καλύπτουν τις ανάγκες διαφορετικών τμημάτων της αγοράς, όπως οι άμεσες πληρωμές.

Οι άμεσες πληρωμές δεν ήταν κάτι καινούριο στην Ελλάδα, καθώς υπήρχαν από το 2016. Ωστόσο, δεν είχε υπάρξει μέχρι το 2021 μια ενιαία στρατηγική προώθησης των υπηρεσιών IRIS, κάτι που ανέστειλε την πλήρη ανάπτυξη της δυναμικής τους. Αναλαμβάνοντας τη διοίκηση της ΔΙΑΣ, θέσαμε σε εφαρμογή μια σαφή στρατηγική ανάδειξης των προϊόντων IRIS με κοινή εμπορική ταυτότητα και σειρά τεχνολογικών αναβαθμίσεων, βελτιώνοντας την εμπειρία χρήσης και εμπλουτίζοντας τις διαθέσιμες υπηρεσίες. Τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν την ορθότητα αυτής της προσέγγισης, καθώς τα μεγέθη αυξάνονται διαρκώς σε ετήσια βάση.

Η επιτυχία της ΔΙΑΣ στηρίχθηκε σε τρεις βασικούς πυλώνες: συνεργασία, προσαρμοστικότητα και εξωστρέφεια. Ο υψηλός βαθμός συνεργασίας με τα μέλη-χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, η ταχεία ανταπόκριση στις διεθνείς εξελίξεις στις ψηφιακές πληρωμές, καθώς και η προσαρμοστικότητα στις νέες απαιτήσεις της αγοράς, μας επέτρεψαν να αξιοποιήσουμε πλήρως τις ευκαιρίες που παρουσιάστηκαν σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον.

Μέρος της στρατηγικής μας είναι και ο ψηφιακός μετασχηματισμός. Θέσαμε ως βασικό πυλώνα της νέας μας τριετούς στρατηγικής τον εκσυγχρονισμό και τη δημιουργία περαιτέρω αξίας για τους μετόχους μας, μέσω της υλοποίησης δεκάδων μικρών και μεγάλων έργων ψηφιακού μετασχηματισμού. Στόχος μας είναι να συνεχίσουμε να βελτιώνουμε τη λειτουργικότητα του συστήματος πληρωμών προς όφελος των μελών μας και να ενισχύσουμε την επιχειρησιακή διαθεσιμότητα και αποδοτικότητα.

Πόσοι χρήστες και επιχειρήσεις έχουν ενεργοποιήσει μέχρι σήμερα τις υπηρεσίες IRIS Payments; Θα αυξηθεί το όριο στα €1000;
Η υπηρεσία IRIS Payments αποτελείται από τρία βασικά προϊόντα:

IRIS Person-to-Person (P2P): Πρόκειται για την υπηρεσία που επιτρέπει την άμεση και εύκολη μεταφορά χρημάτων μεταξύ ατόμων χρησιμοποιώντας τον αριθμό κινητού τηλεφώνου. Αυτή η υπηρεσία καλύπτει την ανάγκη για άμεσες και απλές συναλλαγές μεταξύ φίλων και οικογενειών.

IRIS Person-to-Business (P2B): Απευθύνεται σε ελεύθερους επαγγελματίες και μικρές επιχειρήσεις, επιτρέποντας την άμεση είσπραξη πληρωμών μέσω του αριθμού κινητού ή QR code, με τα χρήματα να μεταφέρονται εντός δευτερολέπτων. Το P2B αποτελεί την απάντηση στις ανάγκες για γρήγορες και ασφαλείς εισπράξεις.

IRIS eCommerce: Δίνει τη δυνατότητα στους καταναλωτές να πραγματοποιούν ηλεκτρονικές αγορές με χρέωση του τραπεζικού τους λογαριασμού μέσω e-Banking ή mobile banking, προσφέροντας μια εναλλακτική λύση έναντι των παραδοσιακών μεθόδων πληρωμής, όπως η χρήση κάρτας.

Οι υπηρεσίες IRIS έχουν σημειώσει εξαιρετικά ανοδική πορεία τα τελευταία τρία χρόνια, με τριψήφια ποσοστά ανάπτυξης. Το IRIS P2P ξεκίνησε το 2020 με 700.000 χρήστες και σήμερα αριθμεί 3,2 εκατομμύρια χρήστες, υποστηριζόμενο από 12 χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Το IRIS P2B, από λιγότερους των 50.000 χρηστών το 2020, σήμερα αριθμεί 550.000 χρήστες. Όσο για το IRIS eCommerce, από 100 περίπου ηλεκτρονικά καταστήματα το 2020, σήμερα χρησιμοποιείται από πάνω από 6.200 e-shops.

Ο μέσος μηνιαίος όγκος συναλλαγών για τα τρία αυτά προϊόντα το 2020 ανερχόταν σε 130.000 συναλλαγές, με αξία €17,5 εκατομμυρίων. Φέτος, μόνο για τον Ιούλιο, πραγματοποιήθηκαν 5,3 εκατομμύρια συναλλαγές, αξίας €610 εκατομμυρίων. Αυτό αντιστοιχεί σε 40 φορές περισσότερες συναλλαγές και 35 φορές μεγαλύτερη αξία σε σχέση με το 2020.

Το 2020, οι συναλλαγές IRIS αντιστοιχούσαν στο 0,5% των συναλλαγών που διαχειριζόταν η ΔΙΑΣ. Σήμερα, αυτό το ποσοστό έχει εκτιναχθεί στο 12%, παράλληλα με μια αύξηση 54% στον συνολικό πλήθος των συναλλαγών της εταιρείας. Υπάρχει περιθώριο βέβαια για περαιτέρω ανάπτυξη, ιδίως με τον νέο Ευρωπαϊκό Κανονισμό που αφορά τις άμεσες πληρωμές, και θα τεθεί σε πλήρη ισχύ το 2025.

Αυτή τη στιγμή, τεχνικά τα δυο προϊόντα IRIS P2P και P2B έχουν σχεδιαστεί στο να έχουν ένα κοινό όριο €500, είναι στα σχέδια μας το 2025 σε συνεργασία με τις τράπεζες-μετόχους μας το όριο να διαχωριστεί σε €500 ανά προϊόν με στόχο την καλύτερη εξυπηρέτηση ιδιαίτερα των ελεύθερων επαγγελματιών και την ενίσχυση της λειτουργικότητάς των προϊόντων.

Ποια θεωρείτε ως τα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά για ένα υψηλόβαθμο στέλεχος;
Τα χαρακτηριστικά που διακρίνουν ένα στέλεχος ποικίλλουν ανάλογα με τη θέση και τον κλάδο, αλλά η ηθική ακεραιότητα, η υπευθυνότητα και οι ισχυρές αξίες παραμένουν σταθερές προϋποθέσεις. Ακολουθούν οι γνώσεις και οι τεχνικές ικανότητες, καθώς ανέκαθεν πρέσβευα πως κάθε άνθρωπος που διακρίνεται από ηθική, ειλικρίνεια και διάθεση να εργαστεί σκληρά, μπορεί να μάθει. Το αντίστροφο, όμως, δεν μπορεί να συμβεί, διότι πρωτίστως η ποιότητα δεν διδάσκεται, αλλά απορρέει από τον τρόπο με τον οποίο κάποιος μεγάλωσε.

Πώς έχει διεισδύσει η τεχνητή νοημοσύνη στον τομέα των πληρωμών και ποιες είναι οι προκλήσεις και οι κίνδυνοι;
Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) συναντάται ολοένα και σε μεγαλύτερα τμήματα στο σημερινό επιχειρηματικό τοπίο, φέρνοντας αισθητές αλλαγές σε ποικίλες πτυχές των καθημερινών αλληλεπιδράσεων και εν γένει εργασιών. Ο τομέας των ψηφιακών πληρωμών δεν θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση, συμβάλλοντας στον εξορθολογισμό και τη βελτίωση διαφόρων επιπέδων των χρηματοοικονομικών συναλλαγών και των διαδικασιών πληρωμής. Μάλιστα, αυτές οι τεχνολογίες αξιοποιούν αλγόριθμους, μηχανική μάθηση και ανάλυση δεδομένων για την αυτοματοποίηση των εργασιών, τη βελτίωση της ακρίβειας, την περισσότερο ρεαλιστική αποτύπωση μελλοντικών προβλέψεων, τον εντοπισμό πιθανής απάτης, την αναβάθμιση της παρεχόμενης εξυπηρέτησης σε επίπεδο πελατών, καθώς επίσης και τη βελτιστοποίηση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, μεταβάλλοντας το ευρύτερο τοπίο των ψηφιακών πληρωμών. Η κύρια πρόκληση αναφορικά με την εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης στα payments είναι να ωθήσει στην περαιτέρω αυτοματοποίηση των διαδικασιών και στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας, που θα οδηγήσουν σε εντυπωσιακή μείωση του απαιτούμενου χρόνου για τις συγκεκριμένες διαδικασίες. Σε ότι αφορά στους κινδύνους, το ΑΙ δεν διαφέρει απ’ οποιαδήποτε καινοτόμο τεχνολογική εξέλιξη, καθώς εναπόκειται στους ίδιους τους χρήστες το πώς θα την αξιοποιήσουν προς όφελος των επιχειρήσεων, οργανισμών, των πελατών, αλλά και του κοινωνικού συνόλου. Μάλιστα, στον τομέα των πληρωμών, ο ανθρώπινος παράγοντας θα πρέπει να καλείται να εγκρίνει ή επανεξετάζει την λήψη τυχόν ουσιαστικών αποφάσεων που προκρίνονται από τεχνολογικής σκοπιάς.
Αποτελείτε χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας γυναίκας-στελέχους που έχει πραγματοποιήσει μια σταθερά ανοδική πορεία. Παρόλα αυτά, οι γυναίκες σε υψηλά ιστάμενα διοικητικές θέσεις -και δη στον εν γένει τομέα της τεχνολογίας- αποτελούν μειοψηφία.

Τι θα συμβουλεύατε τα νεότερης ηλικίας στελέχη, σήμερα; Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να προβαίνουν σε διαχωρισμός με βάση το φύλο ή τις ικανότητες και ικανούς και μη ικανούς ανθρώπους;
Το γεγονός πως ακόμη συζητάμε σήμερα το όλο θέμα, δείχνει πως η επίτευξη της ισόρροπης εκπροσώπησης των γυναικών στο επαγγελματικό στερέωμα, δεν έχει επιτευχθεί. Η κοινωνία απαρτίζεται από πολίτες, θεσμούς, επιχειρήσεις, που οφείλουν να ακολουθούν ένα αξιακό σύστημα που θα βασίζεται στις ικανότητες, την γνώση και την αποτελεσματικότητα και όχι στο φύλο.
Αποτελεί αυταπόδεικτη πραγματικότητα το γεγονός ότι οι γυναίκες -συχνά- προσλαμβάνονται και προάγονται με βάση τα προηγούμενα επιτεύγματά τους, τη στιγμή κατά την οποία οι άνδρες προσλαμβάνονται και προάγονται με βάση τις μελλοντικές δυνατότητες τους και για αυτό που μπορούν να γίνουν (potential). Αντίληψη που λειτουργεί ως ένα αδιαόρατο εμπόδιο, το οποίο δύσκολα μπορεί να ξεπεράσει μια υποψήφια για ανώτερη διοικητική θέση.

Αυτό που θα συμβούλευα πάντως κάθε στέλεχος νεαρής ηλικίας είναι πως η ηγεσία δεν διαχωρίζεται σε γυναικεία και ανδρική, αλλά αντιθέτως στον πυρήνα της παραμένει ενιαία, με συγκεκριμένα ζητούμενα, δεδομένες στρατηγικές και φυσικά πολύ χώρο για καινοτομία, δημιουργικότητα και προσωπικό στίγμα. Οφείλει δε να εμφορείται με βάση το στοιχείο της αποτελεσματικότητας.

Επιπροσθέτως, θα πρέπει να έχουν πίστη στον εαυτό τους και την δυναμική τους ως προσωπικότητα, να θέτουν όρια και να παραμένουν «διψασμένοι» και με καλώς εννοούμενη περιέργεια, αμφισβητώντας, ρωτώντας και αναζητώντας.

Συνέντευξη στην Άννα Γριμάνη

Πώς αντιμετωπίσατε τον ανταγωνισμό;

Ρωτήσαμε την Μαριάννα Ναθαναήλ, που διακρίνεται στον τραπεζικό χώρο για την θέση ευθύνης που κατέχει ως Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων στην Ελλάδα- μια νέα γυναίκα με διαπρεπή πορεία 25 χρόνων στον τραπεζικό, χρηματοοικονομικό και νομικό τομέα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο. «Το ζήτημα είναι να πείσεις. Να πείσεις με τις πράξεις σου και την συνέπεια σου», θα πει, έτοιμη για την πτήση της, για Λουξεμβούργο, όπου βρίσκεται η έδρα της ΕΤΕπ, και αποτελεί κύριο και συχνό ταξιδιωτικό προορισμό της. Σημείο αναφοράς ωστόσο της σκέψης της, ότι, «όταν αγαπάς τη δουλειά σου είναι σαν να μην έχεις δουλέψει ούτε μία ημέρα στη ζωή σου».Πώς αντιμετωπίσατε τον ανταγωνισμό; ρωτήσαμε την Μαριάννα Ναθαναήλ, που διακρίνεται στον τραπεζικό χώρο για την θέση ευθύνης που κατέχει ως Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων στην Ελλάδα- μια νέα γυναίκα με διαπρεπή πορεία 25 χρόνων στον τραπεζικό, χρηματοοικονομικό και νομικό τομέα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο. «Το ζήτημα είναι να πείσεις. Να πείσεις με τις πράξεις σου και την συνέπεια σου», θα πει, έτοιμη για την πτήση της, για Λουξεμβούργο, όπου βρίσκεται η έδρα της ΕΤΕπ, και αποτελεί κύριο και συχνό ταξιδιωτικό προορισμό της. Σημείο αναφοράς ωστόσο της σκέψης της, ότι, «όταν αγαπάς τη δουλειά σου είναι σαν να μην έχεις δουλέψει ούτε μία ημέρα στη ζωή σου».

Ποια τα κύρια χαρακτηριστικά της European Investment Bank (EIB):
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων είναι ο επενδυτικός και αναπτυξιακός βραχίονας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ο μεγαλύτερος πολυμερής χρηματοδοτικός οργανισμός στον κόσμο. Ουσιαστικά είναι ο συνδετικός κρίκος στην ενωμένη Ευρώπη που χτίζει την οικονομική ανάπτυξη της Κρατών Μελών και δρα αντικυκλικά σε περιόδους ύφεσης, εξομαλύνοντας τον οικονομικό κύκλο. Ανάμεσα στους 8 στρατηγικούς μας στόχους συγκαταλέγονται η προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης, η στήριξη της καινοτομίας και της ψηφιοποίησης, η κοινωνική συνοχή και ισότιμη ανάπτυξη, η πράσινη μετάβαση και η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης. Βασικά χαρακτηριστικά μας είναι η ικανότητα παροχής χρηματοδότησης σε δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς με ευνοϊκούς όρους και η παροχή τεχνικής βοήθειας για τον σχεδιασμό επενδυτικών προτάσεων και την ενίσχυση ικανοτήτων των φορέων προκήρυξης και υλοποίησης επενδύσεων. Επενδύοντας 60 έως 80 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως για την στήριξη των στόχων της Ε.Ε. για την ανάπτυξη και την ευημερία, η ΕΤΕπ επιδρά, τελικά, στη ζωή όλων μας.
Ο ρόλος σας στην τράπεζα και οι επιδιώξεις σας.

Ως Επικεφαλής του Γραφείου της ΕΤΕπ στην Ελλάδα, ο ρόλος μου ουσιαστικά είναι να διασφαλίζω τη στενή συνεργασία μεταξύ της ΕΤΕπ, των δημόσιων, των ιδιωτικών φορέων και των ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα. Προσωπική μου επιδίωξη ωστόσο είναι και η αλληλεπίδραση με πολίτες, κυρίως με νέους, για να εξηγώ το τι κάνει συνολικά η Ευρώπη για εμάς. Μάλιστα την περσινή χρονιά, ενόψει των ευρωεκλογών, το Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Ελλάδα και η Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα οργάνωσαν ένα οδοιπορικό στις 13 Περιφέρειες της χώρας μας για να μεταδώσουν το μήνυμα της ενωμένης Ευρώπης. Στο οδοιπορικό αυτό συμμετείχα και εγώ και επισκέφτηκα κυρίως Περιφέρειες με τις μεγαλύτερες ανάγκες στήριξης από την Ευρωπαϊκή Πολιτική Συνοχής και Δίκαιης Μετάβασης, όπως Περιφέρειες που πρέπει να προσαρμόσουν το παραγωγικό τους μοντέλο λόγω των απολιγνιτοποιήσεων. Επιστρέφοντας από αυτό το οδοιπορικό, μου ήταν απολύτως ξεκάθαρη η ανάγκη για ενίσχυση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, την άμεση προώθηση των επενδύσεων που θα συνδράμουν στην υποστήριξη της ελληνικής κοινωνίας με βιώσιμη και οικονομικά προσιτή στέγη, στη βελτίωση της καθημερινότητας των κατοίκων με σύγχρονες και βιώσιμες μεταφορές, αλλά και στην υποστήριξη επενδύσεων για την ενεργειακή μετάβαση και βλέποντας τις καταστροφικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, επενδύσεις για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Ταυτόχρονα, όλες οι νέες επενδύσεις ισοδυναμούν με νέες θέσεις εργασίας που θα εκπαιδεύσουν και θα επανεκπαιδεύσουν το εργατικό δυναμικό ενισχύοντας την ανθεκτικότητας της ελληνικής οικονομίας.

Μια διακεκριμένη γυναίκα τι παραχωρεί από τον εαυτό της για τις απαιτήσεις της σταδιοδρομίας;
Κάθε επαγγελματική σταδιοδρομία, όπως γνωρίζετε, προϋποθέτει αφοσίωση και ευθύνη. Συνήθως είναι αναγκαίο να παραχωρείς μέρος του προσωπικού σου χρόνου και, πολλές φορές, να βρίσκεις μια (συνήθως) δύσκολη ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Όμως, μέσα σε όλα αυτά, παράγεται και μια δύναμη από το γεγονός ότι έχεις ένα όραμα και μια αποστολή και στους δυο τομείς. Όταν οι στοχεύσεις του οργανισμού για τον οποίο εργάζεσαι, ταυτίζονται με αυτό που έχεις ορίσει ως προσωπικό σου προορισμό, η εργασία αποτελεί ταυτόχρονα πηγή ενέργειας και έμπνευσης. Κρατώ πάντα στη σκέψη μου τη φράση «όταν αγαπάς τη δουλειά σου είναι σαν να μην έχεις δουλέψει ούτε μία ημέρα στη ζωή σου».

Πόσο νευραλγικό σημείο είναι η Ελλάδα για την προσέλκυση επενδύσεων;
Η Ελλάδα έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο τα τελευταία χρόνια, γεγονός που αποτυπώνεται και στην ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας. Εχοντας πρόσβαση σε σημαντικά ευρωπαϊκά κονδύλια και προγράμματα, μπορεί, και χρειάζεται, να προωθήσει σημαντικές δημόσιες αλλά και ιδιωτικές επενδύσεις. Η γεωγραφική της θέση, οι υποδομές που αναπτύσσονται και οι συνεχείς μεταρρυθμίσεις δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου οι επενδύσεις μπορούν να αποφέρουν μακροπρόθεσμες αποδόσεις. Η Ελλάδα υποστηρίχθηκε σημαντικά και αδιάλειπτα από την ΕΤΕπ κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Οι επενδύσεις της ΕΤΕπ στην Ελλάδα σε σύγκριση με το ΑΕΠ της χώρας, εντάσσουν την Ελλάδα μεταξύ των πρώτων χωρών που ωφελούνται περισσότερο από την ΕΤΕπ, κονδύλια Πολιτικής Συνοχής και άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων της Ε.Ε. Επενδύσεις σε μεταφορές με εμβληματικά έργα όπως το Μετρό της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης (το οποίο θα εγκαινιαστεί εντός των επομένων ημερών), επενδύσεις σε κεντρικά και περιφερειακά αεροδρόμια, επενδύσεις σε δίκτυα τηλεπικοινωνιών, επενδύσεις για την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και έργα ενεργειακής ασφάλειας όπως η ηλεκτρική διασύνδεση των Κυκλάδων και της Κρήτης με την ηπειρωτική Ελλάδα, είναι κάποια από τα έργα της ΕΤΕπ που επιτρέπουν στις ελληνικές αρχές να προωθήσουν την Ελλάδα ως επενδυτικό προορισμό.

Κατά την πρώτη επίσκεψη της νεας Προέδρου της ΕΤΕπ κα. Νάντιας Καλβίνιο στην Ελλάδα, ποιες ήταν οι προτεραιότητες οι οποίες συζητήθηκαν για τη στήριξη της χώρας μας;
Η πρώτη επίσκεψη της νέας προέδρου του οργανισμού μας στην Ελλάδα και οι συναντήσεις που είχε επικεντρώθηκαν στις νέες στρατηγικές προτεραιότητες για την Ευρώπη και την Ελλάδα όπως αυτές αντικατροπτίζονται στον στρατηγικό χάρτη του ομίλου μας, μεταξύ των οποίων, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και η ενεργειακή μετάβαση, η ενίσχυση της ασφάλειας και της άμυνας, η κινητοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία και φυσικά η βιώσιμη και οικονομικά προσιτή στέγαση. To μήνυμα που δόθηκε από την Πρόεδρο αφορούσε στη συνέχιση της προνομιακής χρηματοδότησης της ΕΤΕπ στην ελληνική οικονομία και κοινωνία. Θα ήθελα να σας επισημάνω πως ο όμιλος ΕΤΕπ έχει επενδύσει σχεδόν 50 δισ. ευρώ στην Ελλάδα από το 1963, προωθώντας κατά αυτόν τον τρόπο την οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή και βελτιώνοντας τη ζωή των πολιτών.

Η δυναμική της τράπεζας για την οποία μιλήσατε στο διεθνές συνέδριο Bio3 και η σύνδεση με την καινοτομία;
Στο συνέδριο Bio3, εστίασα στην στρατηγική προτεραιότητα της ΕΤΕπ να στηρίξει την καινοτομία, τη βιοοικονομία και τη βιοτεχνολογία. Η καινοτομία είναι μία από τις οκτώ στρατηγικές προτεραιότητες του Ομίλου της ΕΤΕπ που ενέκριναν πρόσφατα οι μέτοχοι μας, τα 27 Κράτη Μέλη της Ε.Ε. Η καινοτομία συνδέεται άρρηκτα με τη βιώσιμη ανάπτυξη που είναι ο βασικός πυλώνας μας ως Κλιματικής Τράπεζας της Ευρώπης. Αυτή τη στιγμή υπάρχει πλήθος χρηματοδοτικών εργαλείων και διαθέσιμων πόρων από την Ε.Ε. τα οποία μπορούν να ενισχύσουν την έρευνα, την ανάπτυξη και την εμπορική εφαρμογή καινοτόμων τεχνολογιών αλλά και να στηρίξουν για παράδειγμα τον χώρο της υγείας με επενδύσεις σε υποδομές, ψηφιοποίηση αλλά και εκπαίδευση προσωπικού σε νέες τεχνολογίες. Η ΕΤΕπ ενισχύει συστηματικά ερευνητικά κέντρα της χώρας μας για την αναβάθμιση και επέκταση των υποδομών τους. Κάποια ερευνητικά κέντρα αναπτύσσουν τεχνολογικά πάρκα που φιλοξενούν νεοφυείς επιχειρήσεις και ερευνητικές ομάδες, προάγοντας συνεργασίες και μεταφορά τεχνογνωσίας και συνδέοντας την επιστήμη με την αγορά. Οι καινοτόμες επιχειρήσεις μπορούν να ενισχυθούν σε κάθε στάδιο τους. Ενισχύσεις μέσω του European Innovation Council, επενδυτικές συμμετοχές ή και δανεισμός επιχειρηματικού κεφαλαίου (venture debt) είναι κάποια από τα διαθέσιμα εργαλεία. Κεντρικό ρόλο για την ενίσχυση της καινοτομίας έχει το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (European Investment fund – EIF, η θυγατρική μας που παρέχει κυρίως χρηματοδοτήσεις μέσω επιχειρηματικών κεφαλαίων. Στην Ελλάδα το EIF εκκίνησε πρόσφατα το EquiFund II το οποίο θα στηρίξει στοχευμένα καινοτόμες επιχειρήσεις στον τομέα των LifeSciences, Healthcare, Sustainability and Social Impact με κεφάλαια ύψους 200εκ. από το EIF και πόρους του Ελληνικού Κράτους από την Πολιτική Συνοχής. Αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το ΕΙF αναπτύσσει εξαιρετικές πρωτοβουλίες όπως το European Tech Champion Initiative, για να ενισχύσουμε και να διατηρήσουμε την καινοτομία στην Ευρώπη.

Ταξιδεύετε συχνά στο Λουξεμβούργο όπως και σε άλλες χώρες της Ευρώπης;
Το Λουξεμβούργο, όπου βρίσκεται η έδρα της ΕΤΕπ, αποτελεί βασικό προορισμό. Τα επαγγελματικά ταξίδια περιλαμβάνουν συχνά συναντήσεις σε διάφορες χώρες της Ευρώπης, όπου η τράπεζα έχει ενεργή παρουσία. Είναι σημαντικό να έχουμε προσωπική επαφή με τους συνεργάτες μας αλλά και να κατανοούμε τις ξεχωριστές τοπικές ανάγκες. Εκτιμώ ωστόσο περισσότερο τα ταξίδια τα οποία οργανώνουμε εντός Ελλάδος. Είναι ο συνδυασμός του ταξιδιού διανύοντας τη χώρα μέσω των επενδύσεων της τράπεζας που έχουν αλλάξει ακόμα και τη γεωγραφία της χώρας μας, όπως η Γέφυρα Χαρίλαος Τρικούπης (Ρίου Αντιρρίου), και όλα τα μεγάλα οδικά δίκτυα με την άμεση επαφή με τοπικές αυτοδιοικήσεις, φοιτητές, επιχειρηματίες και πολίτες της περιφέρειας. Εκείνες οι στιγμές είναι που αισθάνομαι περήφανη για την χώρα μας και για τον οργανισμό τον οποίο εκπροσωπώ.

Τα ενδιαφέροντά σας στον ελεύθερο χρόνο σας:
Στον ελεύθερο χρόνο μου απολαμβάνω τα ταξίδια αναψυχής και τη μουσική. Επίσης διαβάζω αρκετά, ιδιαίτερα βιβλία που αφορούν την ιστορία και την ανάπτυξη της Ευρώπης και βιβλία που σχετίζονται με τη δουλειά μου. Πηγή ανανέωσης και ηρεμίας αποτελεί η οικογένειά μου, στην οποία αφιερώνω τον ελεύθερο χρόνο μου, και δραστηριότητες κοντά στη θάλασσα με οικογένεια και φίλους.

Συνέντευξη στην Φωτεινή Νάσσου

Η εταιρία «Elektronio Handcrafted Vehicles» ιδρύθηκε στη Θεσσαλονίκη και συνιστά ένα βραβευμένο ελληνικό start up, το οποίο ασχολείται με την κατασκευή premium ηλεκτρικών ποδηλάτων ιδιαίτερης γεωμετρίας και φιλοσοφίας.
Με γνώμονα την καινοτομία η Άννα και ο Παντελής σχεδιάζουν ηλεκτρικά ποδήλατα, cleantech προϊόντα, που δίνουν μία διαφορετική διάσταση στη μετακίνηση στο αστικό περιβάλλον.
Παράλληλα, στο Elektronio παρέχουν και μία πλειάδα υπηρεσιών, όπως service, ενοικίαση, μετατροπή του συμβατικού ποδηλάτου σε ηλεκτρικό, τοποθέτηση συστημάτων ασφάλειας, εντοπισμού ποδηλάτων και μία ποικιλία urban ποδηλατικών αξεσουάρ.
Την Άννα, θα τη δείτε easy rider στο τρίκυκλο της, να οργώνει τη Θεσσαλονίκη και να ανακαλύπτει νέες γωνιές, αφού οι φίλοι της τη φωνάζουν city guide της πόλης ή Miss Σουλάτσα. Μοιράζεται την ίδια τρέλα με τον Παντελή για τα παιχνίδια, παρακολουθεί ανελλιπώς τις τάσεις της μόδας καθότι fashion lover και ενίοτε παρακολουθεί σεμινάρια πολιτισμού ή μαθαίνει κάποια ξένη γλώσσα. Μότο της το «Carpe diem» και προσπαθεί καθημερινά να το κάνει πράξη.

Πως ιδρύθηκε το Elektronio;
Το 2015 ο έτερος συνιδρυτής Παντελής Ζάρκος ως μηχανολόγος οχημάτων παρουσίασε το δικό του ιδανικό όχημα προσωπικής μετακίνησης για το αστικό περιβάλλον. Θαυμάστρια αυτής της προσπάθειας πίστεψα ότι υπήρχε πεδίο δόξης λαμπρό στην ηλεκτρική μετακίνηση και δη, στην ηλεκτρική μικροκινητικότητα και τελικά επιβεβαιώθηκα μετά από λίγα χρόνια. Έτσι, κάναμε έναρξη της επιχειρηματικής μας δραστηριότητας, οργανώσαμε το εργαστήριο μας στο κέντρο της Θεσσαλονίκης στον Φραγκομαχαλά καθώς και ένα e-shop για να δεχόμαστε online custom προ παραγγελίες.

Ποιο είναι το όραμα σας;
Όραμα μας είναι να κάνουμε ακόμη περισσότερους ανθρώπους και οργανισμούς «να ξαναφανταστούν το όχημα τους» (aka #reimagineyourvehicle) που είναι και το μότο μας! Θέλουμε συνεχώς να παρουσιάζουμε νέες ενδιαφέρουσες προτάσεις που καλύπτουν τις ανάγκες στον τομέα της μικροκινητικότητας τις οποίες αρκετές φορές ο ανταγωνισμός παραμελεί. Θέλουμε, επίσης, να αυξάνουμε σταδιακά τον παραγωγικό μας ρυθμό και την εμπορική μας διείσδυση δίχως όμως να χάσουμε το προσωποποιημένο χαρακτήρα μας που είναι και το χαρακτηριστικό μας γνώρισμα. Τέλος, επιθυμούμε να συνεχίσουμε να παράγουμε σε περιοσμένη κλίμακα τα μικρο-οχήματα μας στην Ελλάδα και να καινοτομούμε υιοθετώντας νέα εργαλεία παραγωγής, εξωτικά υλικά καθώς και λανσάροντας πρωτοποριακά μοντέλα.

Πόσο δύσκολο είναι για δύο νέους ανθρώπους να ξεκινούν κάτι τόσο καινοτόμο;
Σίγουρα δεν είναι εύκολο στην Ελλάδα γενικά το επιχειρείν, πόσο μάλλον, σε κάτι που αφορά την καινοτομία. Δίχως τάσης γκρίνιας ή επίδειξης πόσο φοβεροί είμαστε, καταπιανόμαστε με ένα αντικείμενο που έχει τρομερές προκλήσεις και χαιρόμαστε που έχουμε υπερκεράσει εμπόδια. Πρόσθετη δυσκολία πλην της καινοτομίας είναι το γεγονός ότι δραστηριοποιούμαστε στον κλάδο των ποδηλάτων που είναι μεν υποσχόμενος αλλά δεν έχουμε παράδοση, ούτε μεγάλη δημοφιλία ως χώρα. Επίσης, αναπτύσσουμε μία hardware startup, κάτι παραγωγικό και κυριολεκτικά αυτοδημιούργητο, δίχως την τυπική εξέλιξη των startups αλλά ακολουθώντας το δικό μας μονοπάτι με αργά αλλά σταθερά ανοδικά βήματα. Για τους περισσότερους, λοιπόν, είμαστε «τροπικό φρούτο». Αυτό είχε ουσιαστικά στα πρώτα χρόνια τη μεγαλύτερη δυσκολία για εμάς. Σιγά σιγά βρήκαμε το δρόμο μας και εν τέλει, οι δυσκολίες μας βοήθησαν να είμαστε πιο ευέλικτοι και πιο δημιουργικοί σε πολλά στάδια της επιχειρηματικής μας δραστηριότητας.

Η εταιρία σας, συγκαταλέγεται μέσα στις δέκα καλύτερες start up επιχειρήσεις της χώρας και έχει βραβευτεί ήδη δυο φορές σε διαγωνισμούς για την Καινοτομία και την Τεχνολογία. Ήταν κάτι που περιμένατε;
Είμαστε αναμφίβολα στις πιο αξιόλογες bootstrapping startups των τελευταίων ετών στην Ελλάδα. Έχουμε αποσπάσει συνολικά 16 βραβεία και επαίνους στα 9 χρόνια λειτουργίας μας! Κάποια από αυτά τα βραβεία ήταν διακρίσεις σε επιχειρηματικούς διαγωνισμούς καινοτομίας ( Papastratos Red it up, Pappajohn Business Plan Competition by ACT Anatolia, NBG Business Seeds Technology Startup Competition, Venture Impact Award by THI κα.) ενώ άλλα ήταν έπαινοι από διάφορους φορείς που επιβράβευσαν τη διάθεση μας για καινοτομία και την εστίαση μας στη βιώσιμότητα (Energy Globe Award Greece 2016, Νissan Greece Generation N 2017, Greek Top Woman Award 2019 for innovation, Fortune Greece 40 under 40 2022 κα.). Περιμέναμε ότι θα είχε ανταπόκριση σε κάποιο βαθμό αυτό που κάνουμε και για αυτό μπήκαμε σε διαδικασίες για να κριθούμε και να εξελιχθούμε, όπως ένας επιχειρηματικός διαγωνισμός αλλά σε καμία περίπτωση, δεν αναμέναμε αυτό τον αριθμό διακρίσεων και ότι τόσοι φορείς θα μας επιβράβευαν και θα μας έδιναν ώθηση να συνεχίσουμε.

Από τι φτιάχνετε ένα τέτοιο ποδήλατο και πως ακριβώς λειτουργεί;
Τα ηλεκτρικά μας ποδήλατα και τα τελευταία χρόνια και τα ηλεκτρικά μας πατίνια κατασκευάζονται από ειδικό κράμα αλουμινίου που είναι πρώτη ύλη του πλαισίου. Από εκεί και πέρα φέρουν το ηλεκτρικό μέρος, δηλαδή κινητήρα και μπαταρία καθώς και τα συνήθη περιφερειακά που έχει ένα ποδήλατο (πχ. τιμόνι, τροχοί, ελαστικά, πετάλι, σέλα κλπ.). Περιφερειακά ποδηλάτων χρησιμοποιούμε και στο μοντέλο ηλεκτρικού πατινιού που έχουμε λανσάρει το Patin.e. Αξίζει να αναφέρουμε ότι κάποια parts στα μικρο-οχήματα μας (διακοσμητικά μέρη, πλατφόρμας υποδοχής στο Patin.e, αποθηκευτικοί χώροι) παράγονται στους 3d printers του εργαστηρίου μας και είναι από θερμοπλαστικά όπως PETG είτε σκέτο, είτε εμπλουτισμένο με ίνες carbon fiber. Τα μοντέλα των ποδηλάτων μας είναι ηλεκτρικά υποβοηθούμενα και ακολουθούν την ευρωπαϊκή οδηγία ΕΝ15194 για τα e-bikes. Στην ίδια κατηγορία εμπίπτει και το μοντέλο μας Patin.e όσον αφορά συγκεκριμένες προδιαγραφές αλλά είναι ηλεκτρικά αυτοκινούμενο αφού λειτουργεί όπως ένα ηλεκτρικό πατίνι.

Γιατί κάποιος να επιλέξει ένα ποδήλατο «play»;
Κάποιος θα επιλέξει το Play & πλέον την ανανεωμένη έκδοση Pla.e γιατί αναζητά μία διαφορετική εμπειρία με ποδήλατο η οποία εστιάζει στην άνεση και στην ασφάλεια αφού έχουμε ένα ηλεκτρικό τρίτροχο ποδήλατο που ανήκει στην κατηγορία των tilting trikes, διαθέτει τρία σημεία επαφής με το δρόμο, έξυπνη μηχανική και πρωτοποριακή γεωμετρία. Επίσης, θέλει να έχει ένα ποδήλατο το οποίο έχει δημιουργηθεί αποκλειστικά για αυτόν, δηλαδή έχει εξατομικευθεί στις ανάγκες μετακίνησης του και στο προσωπικό του γούστο. Επιπρόσθετα, πλέον η φιλοσοφία του Play έχει υιοθετηθεί και σε νέα μας μοντέλα που δεν απευθύνονται μόνο στον τυπικό urban commuter αλλά καλύπτουν και άλλες ανάγκες. Έτσι, έχουμε το Pla.e+ που το χρησιμοποιούν εταιρείες και οργανισμοί για να κάνουν διαφορετικά τις αστικές τους διανομές, έχουμε το Pla.e Together που είναι tandem tilting trike και το χρησιμοποιούν οικογένειες, ταξιδιώτες-ποδηλάτες καθώς και εταιρίες από την τουριστική βιομηχανία ενώ τέλος, έχουμε τις εκδόσεις Stabl.e & Abl.e που είναι special μοντέλα του Play και εξυπηρετούν άτομα που δεν έχουν ισορροπία για λόγους υγείας ή ύστερα από κάποιο ατύχημα, καθώς και άτομα τρίτης ηλικίας.

Αληθεύει ότι κανένα ποδήλατο σας δεν είναι ίδιο με κάποιο άλλο και ότι το φτιάχνετε ανάλογα με τις ορέξεις του… αναβάτη; Τι σας ζητάνε συνήθως;
Τα ποδήλατα που παράγονται από το Elektronio γίνονται on demand, δεν υπάρχει τίποτα σε stock. Πλέον έχουμε 9 μοντέλα, τα οποία μπορεί να προ παραγγείλει κάποιος και για τα οποία έχει διάφορες επιλογές εξατομίκευσης είτε αισθητικής φύσεως, είτε λειτουργικής. Υπάρχουν και περιπτώσεις που κάνουμε εξ ’ολοκλήρου προσωποποιημένα ποδήλατα για άτομα που έχουν συγκεκριμένα προβλήματα υγείας ή αναπηρίες, τα οποία δεν μπορούν να οδηγήσουν συμβατικό ηλεκτρικό ποδήλατο και δεν τους εξυπηρετούν τα υπάρχοντα μας μοντέλα. Γενικά οι περισσότεροι πελάτες μας δίνουν κυρίως βαρύτητα στα χρώματα του ποδηλάτου τους και στο ηλεκτρικό μέρος που θα τους εξυπηρετήσει στις καθημερινές διαδρομές, χωρητικότητα μπαταρίας κτλ.

Ποια είναι τα επόμενα σχέδια σας;
Στα πιο άμεσα σχέδια μας είναι να ολοκληρώσουμε μες στο φθινόπωρο τη μεγαλύτερη εταιρική παραγγελία που έχουμε κάνει ποτέ, για ένα μοντέλο μας το Car.e το οποίο κατασκευάζουμε αποκλειστικά για την εταιρία Brainbox που οργανώνει κοινόχρηστους στόλους ποδηλάτων σε διάφορους Δήμους της χώρας και αφορά μία λύση όπου άτομα σε αναπηρικό αμαξίδιο μπορούν να απολαύσουν μία διαφορετική βόλτα σε ηλεκτρικό ποδήλατο με συνοδό. Στα πιο μακροπρόθεσμα μας πλάνα είναι να μεταφέρουμε το εργαστήριο μας σε ένα μεγαλύτερο χώρο. ο οποίος θα μας επιτρέψει να έχουμε δυο stations παραγωγής, ένα για τα πιο personalised μικρο-οχήματα και ένα για να κάνουμε μικρούς κύκλους παραγωγής για εταιρικούς πελάτες ή για δικούς μας retailers, καθώς το 2026 θέλουμε να οργανώσουμε και ένα πρώτο δίκτυο μεταπωλητών σε Ελλάδα και Ευρώπη.

Συνέντευξη στην Άννα Γριμάνη

Στο Stanford University στην Καλιφόρνια και την ακαδημαϊκή υπεροχή του, στην καρδιά του Silicon Valley η Ντόρα Βαρβαρίγου ταξίδεψε και πραγματοποίησε τις μεταπτυχιακές σπουδές της- μάστερ και διδακτορικό στην Επιστήμη των Υπολογιστών, την δεκαετία του ’90. Δεν είναι σύνηθες, Ελληνίδες γυναίκες επιστήμονες να διαγράφουν από τόσο νωρίς μια τέτοια υψηλού επιπέδου διαδρομή σπουδών, που την διαδέχτηκε η επιφανής ακαδημαϊκή και ερευνητική καριέρα της. Ηλεκτρολόγος Μηχανικός, καθηγήτρια στο ομώνυμο τμήμα στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, από όπου κι η ίδια αποφοίτησε- και με κύριες θεσμικές θέσεις, όπως αυτή που διετέλεσε ως Πρόεδρος του Δ.Σ της ΕΥΔΑΠ Α.Ε.
Την συνάντησα στο Bio3-2024 Forum το διεθνές πρωτοποριακό συνέδριο Βιοτεχνολογίας που διοργάνωνει η BioInnovation Greece, στη Τεχνόπολη στο Γκάζι. Σε ένα περιβάλλον πιο ατμοσφαιρικό, με θέα την Ακρόπολη και ωραία μουσική, την βραδιά του δείπνου του συνεδρίου, όταν οι άνθρωποι ανοίγονται με συζητήσεις, με την Ντόρα Βαρβαρίγου μιλήσαμε πιο προσωπικά κι επιχειρώντας να ξεδιπλώσω πτυχές της έντονης προσωπικότητας της, την ρώτησα, «μια γυναίκα τεχνοκράτης, μπορεί να έχει φιλοσοφικές αναζητήσεις»;
Η απάντηση ήταν “ναι” για να επισημάνει ακόμη, εξέχοντες σύγχρονους στοχαστές. «Είναι καιρός που ξεκίνησα με τις 80 διαλέξεις ιστορίας φιλοσοφίας του Αrthur Ηolmes καθηγητή φιλοσοφίας στο Wheaton College στο Illinois που βρήκα στο Youtube για να αποκτήσω ένα γενικό υπόβαθρο και πάω ψάχνοντας.. Αυτή την εποχή παρακολουθώ τις διαλέξεις The Moral Foundations of Politics του Ian Shapiro καθηγητή στο Yale University. Έξυπνος και απολαυστικός».

 

Κυρία Βαρβαρίγου, μιλήστε μας για τo ερευνητικό πεδίο σας.

Τα τελευταία χρόνια στη ερευνητική μου ομάδα έχουμε επικεντρωθεί σε τεχνολογίες που άπτονται της ανάλυσης δεδομένων και των τεχνολογιών μηχανικής μάθησης και την εφαρμογή τους σε μια μεγάλη γκάμα από εφαρμογές που συμπεριλαμβάνει τον σχεδιασμό έξυπνων υπολογιστικών υποδομών (smart cloud) εφαρμογών στο τομέα υγείας, εφαρμογές στην κυβερνοααφάλεια και την φυσική ασφάλεια υποδομών, πρόβλεψη και η εξειδίκευση συστάσεων, δημιουργία και διαχείριση περιεχομένου, αυτοματοποιώντας το αλλά και ενισχύοντας την ποιότητα και τη συνάφειά του.
Τα μοντέλα ΑΙ έχουν σημειώσει μεγάλη πρόοδο τα τελευταία 10 χρόνια. Ξεκίνησαν σαν προηγμένη δυνατότητα ανάλυσης δεδομένων η οποία σαν μέθοδος στηρίζεται σε μια σαφή και ρητή λογική που κωδικοποιείται από τον προγραμματιστή και είναι καθαρά αλγοριθμική. Στη συνέχεια εξελίχθηκαν μέσω της μηχανικής μάθησης και της βαθιάς μάθησης σε τεχνητή νοημοσύνη η οποία μαθαίνει από δεδομένα και μπορεί να προβεί σε προβλέψεις με τρόπο που δεν μπορεί να τυποποιηθεί και κυρίως δεν μπορεί να εξηγηθεί. Σήμερα μιλάμε για τη δημιουργία θεμελιωδών μοντέλων που αφορούν σε unsupervised AI η οποία μπορεί να λάβει τεράστια σε όγκο δεδομένα και να δημιουργήσει με βάση αυτά κείμενο, εικόνες, βίντεο ακόμα και τέχνη.
Σε τι συνίσταται η αλματώδης εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης τα τελευταία χρόνια;
H ασθενής τεχνητή νοημοσύνη (weak AI) η οποία ήταν κυρίαρχη τα τελευταία χρόνια, αναφέρεται σε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που έχουν σχεδιαστεί για συγκεκριμένες εργασίες και λειτουργούν σε περιορισμένο τομέα. Αυτά τα συστήματα είναι εξαιρετικά εξειδικευμένα και υπερέχουν στις καθορισμένες λειτουργίες τους, αλλά στερούνται γενικής ευφυΐας ή ικανότητας κατανόησης και εκτέλεσης εργασιών πέρα ​​από το στόχο τους. Αντίθετα, η ισχυρή τεχνητή νοημοσύνη (strong AI), που συχνά αναφέρεται ως τεχνητή γενική νοημοσύνη (Artificial General Intelligence), οραματίζεται συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που διαθέτουν ανθρώπινες γνωστικές ικανότητες, συμπεριλαμβανομένης της ικανότητας μάθησης, λογικής και προσαρμογής σε ένα ευρύ φάσμα εργασιών και πλαισίων, παρόμοια στην ανθρώπινη νοημοσύνη. Η ισχυρή τεχνητή νοημοσύνη αντιπροσωπεύει έναν πιο φιλόδοξο και προσανατολισμένο στο μέλλον στόχο στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.

Που οφείλεται η πιο πρόσφατη, εντυπωσιακή πρόοδος;
Κυρίως στην σύγκλιση τριών τάσεων. Στην άνευ προηγουμένου αύξηση των παραγόμενων δεδομένων η οποία προβλέπεται να κλιμακωθεί ακόμα περισσότερο στο μέλλον. Στην συνεχώς αυξανόμενη ταχύτητα υπολογισμού καθώς πλέον εξειδικεύεται η παραγωγή υλικού ώστε να υποστηρίζει το μαθηματικό υπολογιστικό υπόβαθρο της τεχνητής νοημοσύνης πιο αποδοτικά. Και στην έρευνα που παράγει καινοτομία στην επιστημονική περιοχή της τεχνητής νοημοσύνης και ειδικότερα στο Generative AI. Πέρα από τα μοντέλα αυτά διάχυσης, οι προγραμματιστές έχουν στην διάθεση τους και ψηφιακούς βοηθούς στην παραγωγή εξειδικευμένου λογισμικού όπως είναι για παράδειγμα το GitHub Copilot το οποίο μετατρέπει περιγραφές φυσικής γλώσσας σε προτάσεις κωδικοποίησης σε δεκάδες γλώσσες προγραμματισμού.

Πόσο μακριά είμαστε- εάν προβλέπεται δυνατόν ώστε η τεχνητή ευφυία να είναι, ας πούμε, «εφάμιλλη» της ανθρώπινης;
Σε αυτή τη φάση το generative AI φαίνεται να προσεγγίζει καλά τις λειτουργίες του ανθρώπινου εγκεφάλου ωστόσο δεν είμαστε ακόμα εκεί. Οι πόροι που καταναλώνονται για να εκπαιδευτεί ένα καλό μοντέλο όπως τα gpt, Bert, llama είναι τεράστιοι. Προκειμένου να φτάσουμε σε «brain scale» μοντέλα, χρειαζόμαστε ενδεχομένως πολλαπλάσιους πόρους για την εκπαίδευση του και συντριπτικά πολλαπλάσιους ώστε ένα τέτοιο μοντέλο να είναι διαθέσιμο προς χρήση σε πολλούς ανθρώπους. Με αυτό το στόχο η επιστημονική κοινότητα δουλεύει στη συμπίεση των μοντέλων.

Η καινοτομία στην έρευνα σας;
Η ομάδα μου εργάζεται σε τεχνικές συμπίεσης μοντέλων σαν αυτά που περιέγραψα προηγουμένως. Επίσης εργάζεται σε τεχνικές «distributed inference», κατανεμημένης εξαγωγή συμπεράσματος όπου κάθε συσκευή συμβάλλει στον συνολικό υπολογισμό εκτελώντας ένα μέρος του φόρτου εργασίας, μια πολλά υποσχόμενη προσέγγιση για την ανάπτυξη μοντέλων μηχανικής μάθησης σε συσκευές περιορισμένων πόρων με αποτελεσματικό και επεκτάσιμο τρόπο.
Μια άλλη περιοχή της έρευνάς μας είναι το λεγόμενο «Low-shot learning» μάθηση χαμηλής βολής, όπου ένα μοντέλο πρέπει να μάθει να ταξινομεί μια τάξη που δεν είχε προηγουμένως εμφανιστεί. Τα δεδομένα που έχει διαθέσιμα για να εκπαιδεύσει το μοντέλο είναι περιορισμένα, η στην περίπτωση του zero-shot-learning ανύπαρκτα.

Ως πρόεδρος ΔΣ της ΕΥΔΑΠ (2019- 2023) τι εμπειρίες αποκομίσατε από τον ρόλο σας;
H ΕΥΔΑΠ Α.Ε. είναι η μεγαλύτερη εταιρία ύδρευσης και αποχέτευσης στην Ελλάδα. Έχει 4,5 εκατομμύρια πελάτες, ένα δίκτυο περίπου 10 χιλιομέτρων σωλήνων νερού και 4 μονάδες επεξεργασίας νερού. Για την επεξεργασία λυμάτων διαθέτει 4 μονάδες και επιπλέον 3 υπό ανάπτυξη. Λειτουργεί σχεδόν 500 χιλιόμετρα υδραγωγείου φέρνοντας το νερό στην Αθήνα από 4 ταμιευτήρες. Και όπως μπορείτε να φανταστείτε, η ΕΥΔΑΠ διαθέτει τεράστια τεχνογνωσία στη λειτουργία μεγάλων υποδομών επεξεργασίας νερού και λυμάτων. Οι διοικητικές, επιχειρηματικές, στρατηγικές περιβαλλοντολογικές και τεχνολογικές προκλήσεις σε ένα τέτοιο μεγάλο οργανισμό διαχείρισης του πιο πολύτιμου αγαθού για την ανθρώπινη επιβίωση με σημαντικότατες περιβαλλοντολογικές επιπτώσεις για την ευρύτερη περιοχή της Αττικής είναι τεράστιες. Επίσης οι προκλήσεις της ψηφιακής μεταρρύθμισης μιας τέτοιας μεγάλης εταιρείας υποδομών, όπου έξυπνες υποδομές είναι αυτές τις οποίες μπορεί να παρακολουθεί κανείς μέσω δικτύων αισθητήρων (internet of things) και να παίρνει αποφάσεις σχετικά με την ανθεκτικότητά τους, είναι σημαντικές και αποτελούν μεγάλο πεδίο εφαρμογής των νέων τεχνολογιών όπως η ανάλυση δεδομένων και προβλέψεων μέσω τεχνολογιών ΑΙ. Νομίζω ότι τα διοικητικά συμβούλια των εταιρειών πρέπει να αποκτήσουν στελέχη με βαθιά γνώση των νέων τεχνολογιών γιατί η πρόοδος στις τεχνολογίες αυτές θα φέρει δραματικές εξελίξεις στο επιχειρείν.

Πώς οι σύγχρονες εταιρείες δύνανται να επιβιώσουν στον ψηφιακό ανταγωνισμό;
Τρεις είναι οι βασικοί άξονες για μια εκθετική ανάπτυξη: Η κλίμακα, η εμβέλεια και η ικανότητα μάθησης. H κλίμακα (scale) αφορά το κόστος ανά μονάδα προϊόντος και συνεπώς οι εταιρείες που αυτοματοποιούν τις λειτουργίες τους μπορούν να μεγαλώσουν πιο εύκολα και οικονομικά. Η εμβέλεια (scope) σχετίζεται με τα ανοιχτά δεδομένα και APIs και άρα αποτελεί τον τρόπο να πετύχεις συνέργειες και να μπεις σε νέα οικοσυστήματα. Τέλος, η ικανότητα μάθησης έχει να κάνει με το πως οι εταιρικές διαδικασίες μπορούν να αντλούν γνώση και εμπειρία από δεδομένα άλλων πηγών του οικοσυστήματος και πάνω σε αυτά να παράγουν καινοτομία και νέες υπηρεσίες.
Τα παραδοσιακά λειτουργικά μοντέλα αντιμετωπίζουν συχνά προκλήσεις επεκτασιμότητας όταν η βάση των χρηστών, το πεδίο εφαρμογής και οι απαιτήσεις μάθησης αυξάνονται και αυτό λόγω της πολυπλοκότητας των οργανωτικών λειτουργιών, το διοικητικό κόστος και την αδράνεια των επιχειρήσεων αυτών. Ωστόσο, οι ψηφιακές εταιρείες που στηρίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη, πετυχαίνουν τα εκθετικά αποτελέσματα. Λειτουργούν με σχεδόν μηδενικό οριακό κόστος και αξιοποιούν τη δύναμη του δικτύου και των αποτελεσμάτων μάθησης, γεγονός ιδιαίτερα εντυπωσιακό, καθώς η αξία των υπηρεσιών τους αυξάνεται με κάθε νέο χρήστη φαινόμενο που «υπερφορτίζεται» ακόμα περισσότερο από την τεχνητή νοημοσύνη. Αυτή η δυναμική καθορίζει το σύγχρονο επιχειρηματικό τοπίο και υπογραμμίζει τη βαθιά επιρροή της τεχνητής νοημοσύνης και της ψηφιακής καινοτομίας στα οικονομικά μας συστήματα.

Υπάρχει χώρος για να εξαπλωθεί η εκθετική ανάπτυξη και σε άλλους τομείς- πέραν αυτών που βλέπουμε σήμερα;
Παρατηρούμε ότι υπάρχουν τομείς που ήδη προχωράνε στον ψηφιακό μετασχηματισμό και δυνητικά μπορεί να περπατήσουν στο μονοπάτι της εκθετικής ανάπτυξης. Ο τομέας π.χ. των έξυπνων μεταφορών και ειδικότερα των μέσων μαζικής μεταφοράς. Εκτιμάται πως μέχρι το 2050, ο αριθμός των κατοίκων των πόλεων στη γη θα φτάσει περίπου τα 6,4 δισεκατομμύρια άτομα και θα αποτελεί περίπου το 70% του παγκόσμιου πληθυσμού. Σε αυτό το περιβάλλον, το σύστημα μεταφορών θα πρέπει να είναι απίστευτα αποτελεσματικό και δεν θα υπάρχει χώρος για ανθρώπινα λάθη. Παρόλο που διάφορες εταιρείες παρέχουν σχετικές λύσεις που βασίζονται σε ΑΙ (για παράδειγμα αυτόνομη οδήγηση) ακόμα δεν έχει υλοποιηθεί το AI factory στην καρδιά της αρχιτεκτονικής τους και ο κατάλληλος μετασχηματισμός στο να ελαχιστοποιήσει την ανθρώπινη συμμετοχή, να αξιοποιήσει το network effect όπως και την αξιοποίηση των παραγόμενων δεδομένων σε άλλες πτυχές της οικονομικής ζωής στην πόλη.
Παρόμοια είναι η κατάσταση και στον χώρο των έξυπνων εργοστασίων όπου οι λύσεις που παρέχονται από τους μεγάλους οίκους είναι ακόμα στη λογική των κλειστών δεδομένων και διεργασιών.

Drawbacks της εκθετικής εποχής;
Η εκθετική εποχή αντιπροσωπεύει μια εποχή που ορίζεται από την ταχεία πρόοδο της τεχνολογίας και τον αυξανόμενο ρυθμό αλλαγής σε διάφορες πτυχές της ζωής, από τις επιχειρήσεις και τα οικονομικά μέχρι την κοινωνία και το περιβάλλον. Αυτή η εποχή χαρακτηρίζεται από την εκθετική ανάπτυξη των ψηφιακών τεχνολογιών, συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης, που έχουν τη δυνατότητα να μεταμορφώσουν τις βιομηχανίες, να αναδιαμορφώσουν τα οικονομικά συστήματα και να αντιμετωπίσουν πιεστικές παγκόσμιες προκλήσεις.
Δυστυχώς τα οφέλη της ραγδαίας αυτής τεχνολογικής ανάπτυξης δεν κατανέμονται ομοιόμορφα στην κοινωνία με αποτέλεσμα να δημιουργούνται κοινωνικές ανισότητες. Η εκθετική εποχή αφήνει πίσω της εκθετικό κοινωνικό χάσμα το οποίο αποτελεί σημαντικό κίνδυνο κοινωνικής αποσταθεροποίησης. Η αναγκαιότητα της αντιμετώπισης αυτού του εκθετικού κενού είναι εξαιρετικά σημαντική. Πρέπει με κάθε τρόπο να διασφαλιστεί ότι τα οφέλη των εκθετικών τεχνολογιών είναι προσβάσιμα και ωφέλιμα για έναν ευρύτερο πληθυσμό.

Τι νεωτερικό προτείνατε στο Bio3;
Την δουλειά που κάνουμε με την ομάδα μου στο ΕΜΠ στα πλαίσια ερευνητικών προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα στην εφαρμογή ψηφιακών τεχνολογιών αιχμής όπως η τεχνητή ευφυία σε εφαρμογές στον κλάδο της υγείας.
Παρουσίασα αποτελέσματα από Harmonic SS το οποίο συγκεντρώνει, ομογενοποιεί και αναλύει δεδομένα από ασθενείς που πάσχουν από το πρωτοπαθές σύνδρομο Sjögren (pSS), μια σπάνια, χρόνια, συστηματική αυτοάνοση νόσος που προσβάλλει κυρίως γυναίκες.
Επίσης, τα αποτελέσματα της έρευνας που κάνουμε στο Ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα DATAMITE στοχεύει να αναπτύξει ένα αρθρωτό πλαίσιο, ανοιχτού κώδικα κατάλληλο για πολλούς τομείς συμπεριλαμβανομένου και του τομέα της υγείας, με την χρήση τεχνολογία μηχανικής μάθησης στην αποτίμηση της ποιότητάς των δεδομένων από πολλές διαφορετικές πτυχές όπως η πληρότητα, η ακρίβεια, η συνέπεια, η επικαιρότητα και η μοναδικότητα των δεδομένων. Οι παράμετροι αυτοί καθορίζουν την αξία των δεδομένων και δίνουν την ευκαιρία για την εμπορική εκμετάλλευση τους.
Ακόμη, τα αποτελέσματα από το Ευρωπαϊκό ερευνητικό έργο AI4HEALTHSEC όπου χρησιμοποιούμε προηγμένες τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης για τον εντοπισμό και την ανάλυση κυβερνοεπιθέσεων και απειλών στις Υποδομές Πληροφοριών Υγείας ΥΠΥ.
Είστε συμβουλευτικό μέλος του διεθνούς οργανισμού The Boardroom, με στελέχη από τις μεγαλύτερες εταιρείες διεθνώς.
Προσπαθώ να συμβάλω στην αποστολή της βελτιωμένης εταιρικής διακυβέρνησης και την υποστήριξη γυναικών για την προετοιμασία και ένταξή τους σε εταιρικά διοικητικά συμβούλια. Όπως και στο Women Executives on Boards δίκτυο αποφοίτων του Harvard Business School Executive education καθώς και στο πανευρωπαϊκό δίκτυο Women in Leadership συνεισφέροντας, όσο μπορώ, σε θέματα συμπερίληψης και ενδυνάμωσης γυναικών στον χώρο της εργασίας.

Σε προσωπικό επίπεδο ποια η διαφυγή σας;
Γυμνάζομαι καθημερινά. Το χειμώνα τρέχω, το καλοκαίρι κολυμπάω στην θάλασσα.
Μένω στα Νότια προάστια και έχω εύκολή πρόσβαση στην θάλασσα. Μέσα στην πανδημία άρχισα να παρακολουθώ διαλέξεις Ιστορίας (με την Μαρία Ευθυμίου φυσικά). Η συνήθεια αυτή έγινε μόνιμη και απολαυστική.

Έχετε ρομαντισμό;
Μάλλον όχι, δεν κλαίω στον κινηματογράφο. Δεν είμαι άνθρωπος της φύσης και της εξοχής. Δεν έχω μάθει να την απολαμβάνω. Είμαι city cat. Λατρεύω τις πόλεις. Την Αθήνα, την Νέα Υόρκη. Εκεί που συγχρωτίζονται και αλληλοεπιδρούν οι άνθρωποι σε κλίμακα 1:1. Ο ρομαντισμός στην ευρύτερη φιλοσοφική του έννοια, δίνει έμφαση στη συναισθηματική αυτογνωσία ως απαραίτητη προϋπόθεση για τη βελτίωση της κοινωνίας και τη βελτίωση της ανθρώπινης κατάστασης. Εγώ αν και δίνω μεγάλη σημασία στην ελευθερία και δημιουργικότητα του ανθρώπινου πνεύματος, και στο συναίσθημα ως πηγή αισθητικής εμπειρίας είμαι περισσότερο άνθρωπος του επιστημονικού εξορθολογισμού. Με ενδιαφέρει πολύ η τέχνη αλλά την προσεγγίζω εγκεφαλικά. Έχω παίξει δευτερεύοντες ρόλους σε δύο ταινίες μέχρι τώρα. Η μια μάλιστα βγήκε φέτος, το «Ακουσέ με» της Μαρίας Ντούζα, πολύ αξιόλογη ταινία.

Oι νέοι σήμερα- είστε κοντά στις ανησυχίες τους;
Σίγουρα βιώνουν μια εποχή μεγάλων αλλαγών και θεωρητικά, όταν άρεις περιορισμούς και έχεις πολλές επιλογές οδηγείσαι σε βέλτιστες λύσεις. Πρέπει όμως να συνυπολογίσει κανείς το κόστος όλων αυτών των επιλογών και του χρόνου που χρειάζεται για να τις αναλύσει, να τις δοκιμάσει και να επιλέξει όπως και το κόστος της αδράνειας, της κοινωνίας, η οποία αντιστέκεται συστηματικά σε επιλογές που θεωρητικά είναι διαθέσιμες. Φοβάμαι πως η περιήγηση σε όλες αυτές τις επιλογές χρειάζεται χρόνο περισσότερο από αυτό που διαθέτουν οι νέοι. Πρέπει νωρίς να επιλέξουν ποιες από τις μάχες είναι διατεθειμένοι να δώσουν-σε προσωπικό και επαγγελματικό επίπεδο.

Οι αλματώδεις εξελίξεις στη τεχνολογία σίγουρα θα αλλάξουν δραματικά την αγορά εργασίας. Η μηχανή θα μπορεί σύντομα να εκτελέσει πολλές από τις high skilled δουλειές. Ήδη η μηχανή σκοράρει στα SATs στην Αμερική στο τοπ 10% των μαθητών λυκείου. Αυτό προβλέπεται να βελτιωθεί περί τις 5 τάξεις μεγέθους τα επόμενα 3 χρόνια. Δηλαδή η μηχανή θα γίνει σύντομα ένας άριστος ερευνητής, ένα άριστος σχεδιαστής, μηχανικός, γιατρός. To καλό σενάριο είναι ότι αυτή την επιτυχία θα την απολαύσει το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας και αντί να οδηγήσει τους νέους στην ανεργία θα τους επιτρέπει να έχουν περισσότερο χρόνο να ασχοληθούν με «ότι αγαπούν» χωρίς να έχουν μεγάλο άγχος για την επιβίωσή τους. Η τεράστια επιδείνωση των περιβαλλοντικών συνθηκών και της κλιματικής αλλαγής είναι επίσης μεγάλη πρόκληση και θέμα επιβίωσης για την νέα γενιά. Τα σκέφτομαι όλα αυτά για τα παιδιά μου και τους φοιτητές μου και ιδρώνω. Τους νέους από την άλλη τους βλέπω ψύχραιμους και μαχητικούς. Είναι υποθέτω ο ρόλος μας να ανησυχούμε και των νέων να μάχονται και να τα καταφέρνουν.

ΑΠΟ THN
ΑΝΝΑ ΓΡΙΜΑΝΗ

Λυδία Κονιόρδου

Ηθοποιός
Πρώην Υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού της Ελλάδας

Το πρώτο κεφάλαιο της διαδρομής σας.
Γεννήθηκα στα Εξάρχεια και μεγάλωσα από μωρό έξω από την Αθήνα, εκεί όπου κελάριζε το νερό στις χτιστές αμπολές καθώς κατέβαινε στα χωράφια με τα κηπευτικά και τα λουλούδια. Εκεί όπου τη μέρα ακούγονταν από μακριά τα αμαξάκια με τα άλογα, και το πρώτο ηλεκτρικό τρένο που μας συνέδεε με την Αθήνα, πρόβατα, κοκόρια το πρωί.
Τα βράδια, τα αηδόνια κάτω από τα πλατάνια δεν σταματούσαν το τραγούδι.
Έπαιξα πολύ με τα άλλα παιδιά της γειτονιάς πάνω στα δέντρα, με αυτοσχέδια παιχνίδια. Το αγαπημένο μας : Οι Πειρατές , όπου το κάθε παιδί καβάλα πάνω σε μια συκιά αντιμετώπιζε με την φαντασία του τα στοιχεία της φύσης και της θάλασσας. Με το ζόρι μας μάζευαν οι μανάδες όταν έδυε ο ήλιος. Κηφισιά όπως τη θυμάμαι σαν σε ζωηρό όνειρο. Στο σπίτι μέσα ήταν αλλιώς, το παλιό πιάνο της γιαγιάς, από δεύτερο χέρι, συνήθως ξεκούρδιστο, κλασσική μουσική τις Κυριακές, τσακωμοί για τα πολιτικά ανάμεσα στους παππούδες μου, βιβλία, ζωγραφιές από ζωγράφους, φίλες της μάνας μου. Μπέκετ, Ντοστογιέφσκι, οι αγαπημένοι της γιαγιάς.

Τα χρόνια που δημιουργείται η προσωπικότητα.
Καθως μεγάλωνα ζούσα νέες εμπειρίες. Νέοι γειτόνοι από τις ΗΠΑ, την Αγγλία, την Αυστραλία. Μεγάλωσα με μία δεύτερη γλώσσα, κάνοντας παρέα με τα παιδιά τους, γνώρισα άλλες νοοτροπίες, άλλες συνήθειες… Σταθμός στη μνήμη μου η μέρα που πέρναγαν τα τανκς από το Διόνυσο και κατέβαιναν από την Κηφισίας στο κέντρο. Πραξικόπημα. Χούντα. Οι μανάδες μας, έντρομες, κλείναν τα σπίτια. Οι ξένοι δεν καταλάβαιναν καλά καλά. Κόπηκαν οι πολιτικές συζητήσεις στο σπίτι. Στο σχολείο όμως, ανάμεσα στις συμμαθήτριες, αναπτύχθηκε μια ιδιότυπη αντίσταση. Μαζευόμασταν στα σπίτια, ακούγαμε απαγορευμένη μουσική, διαβάζαμε ποίηση λογοκριμένη. Είχες συνέχεια την αίσθηση σε δημόσιους χώρους, ότι κάποιος σε παρακολουθεί και κρυφακούει. Παράλληλα, ανακαλύπτω το βόλεϊ και τη χαρά του ομαδικού αθλήματος. Όμορφες εμπειρίες που μου δίδαξαν αυτοπειθαρχία, αφοσίωση σε ένα κοινό σκοπό, ομαδικό πνεύμα.
Πανεπιστήμιο. Πολυτεχνείο. Αυτό τα άλλαξε όλα, με διαμόρφωσε καθοριστικά. Τάχθηκα με το μέρος του δίκιου, της ελευθερίας και της αλληλεγγύης . Συνειδητοποιήθηκα πολιτικά. Χωρίς καθοδηγητές. Μόνη μου. Ελεύθερα.
Το θέατρο ήρθε μέσα στο Πανεπιστήμιο, φάνηκε η κλίση μου, ο κύβος ερρίφθη.
Άλλος ένας χώρος με ομαδικό πνεύμα.

Τα χρόνια που κτίζεται η καριέρα.
Το θέατρο λειτούργησε τα πρώτα χρόνια της σχολής και μετά, δίπλα στον Κουν, σαν χώρος αυτογνωσίας και ψυχικής αυτοθεραπείας. Αντιμετώπισα σταδιακά ότι με στοίχειωνε, να το κοιτάξω στα ίσια. Τότε αυτό διαλυόταν. Για μένα το θέατρο ήταν ο τόπος που αναζητάς την αλήθεια, την δική σου και μετά του κόσμου γύρω σου. Δεν παίζεις « θέατρο» δεν λες ψέματα, δεν καμώνεσαι. Έτσι έμαθα δίπλα στον Κουν. Απεχθανόμουν τους καμποτινισμούς και τα καμώματα. Δεν ένιωσα ποτέ ότι χτίζω καριέρα. Ένιωσα ότι μελετώ την ανθρώπινη φύση και καταθέτω, μοιράζοντας το, ότι ανακαλύπτω σαν προσφορά, ενίοτε προσωπική θυσία των πιο ακριβών μου κομματιών.
Είχα την τύχη να έχω Δάσκαλο, τον Κουν, και άλλους σκηνοθέτες, όπως ο Τσιάνος, ο Βογιατζής, ο Χατζάκης, ο Βασίλιεφ, ο Γουίλσον αλλά και νεότερους. Είδα μοναδικούς ηθοποιούς να παίζουν και έμαθα από την τέχνη τους.
Η δουλειά μου στο θέατρο είναι μια διαρκής αναζήτηση. Αφύπνιση της συνείδησης σε ένα κόσμο που αλλάζει ραγδαία και τώρα πια κινδυνεύει σοβαρά να αυτοκαταστραφεί.
Αισθάνομαι ότι το αρχαίο δράμα, μπορεί να αγγίξει τα διαχρονικά θέματα που βασανίζουν τον άνθρωπο και τη σχέση του με τον Κόσμο, τη Φύση και τη Μεταφυσική.

Οι αμφισβητήσεις που σάς έδειξαν την άλλη όψη των πραγμάτων.
Ο Παπαδιαμάντης λέει στη Φόνισσα:
«Τα πράγματα δεν είναι πάντα αυτά που φαίνονται αλλά πολλάκις το εναντίον»
Από μικρή είχα μια περιέργεια για αυτό που δεν λεγόταν, για την κρυφή αθέατη όψη των πραγμάτων. Άρχισα να αντιλαμβάνομαι ότι άλλα λέμε και άλλα εννοούμε. Είδα κυρίως πόσο συχνά συγχέουμε την αιτία με το αποτέλεσμα. Άρχισα λοιπόν να αναζητώ το «εναντίον» στη ζωή και στην τέχνη μου. Να διαχωρίζω το ΕΙΝΑΙ από το ΦΑΙΝΕΣΘΑΙ. Πάντα οι παλιοί μάστορες του θεάτρου είχαν αυτή την γνώση και την αξιοποιούσαν. Το έλεγαν «κρυφά φάρδητα» ή κόντρες. Αυτό είναι πια εργαλείο της ανάλυσης μου στους ρόλους και σαν σκηνοθέτης. Προσπαθώ να  το μεταδώσω και στους μαθητές μου.

Γιατί πετύχατε;
Δεν τολμώ να το πω αυτό ποτέ. Όχι από ανόητη ταπεινοφροσύνη άλλα για να ορθώνεται μπρος μου το βουνό από όλα αυτά που δεν ξέρω ακόμα και που ίσως και να μην προλάβω να τα εκφράσω μέσα από τη δουλειά μου. Είναι τόσο σχετικό αυτό το όποιο αίσθημα της επιτυχίας, ειδικά στην σημερινή εποχή που η γλώσσα επικοινωνίας, αυτή καθαυτή η διαδικασία δημιουργίας γίνονται αγνώριστα. Πως να στρογγυλοκαθίσει κανείς στα όποια επιτεύγματα. Ναι, κατάφερα να εκφράσω και να εκφραστώ μέσα από το θέατρο. Το ταξίδι όμως είναι μακρύ.

Τα χαρακτηριστικά μιας γυναίκας που ξεχωρίζει.
Μεγαλωμένη σε ένα σπίτι με κυρίαρχες γυναικείες παρουσίες, σχεδόν με μητριαρχική ισχύ, δεν αισθάνθηκα υποδεέστερη επειδή ήμουν γυναίκα. Δεν θέλω να μιλήσω  λοιπόν μόνο για μια γυναίκα, αλλά   για τον άνθρωπο.
Αυτό που κάνει κάποιον ξεχωριστό είναι πως όταν καταφέρνει να ενωθεί με τον εσωτερικό του εαυτό, βρίσκει τη δύναμη και το κουράγιο να το εκφράσει, να το πραγματώσει, κι ας είναι διαφορετικό από αυτό που επιτάσσει η κοινωνία, ή η μόδα, ή εκεί που πάει το κοπάδι. Δεν είναι πάντα εύκολο, και συχνά το τίμημα είναι ακριβό.

Οι αξίες, που αδιαπραγμάτευτα σάς συνοδεύουν.
Από νωρίς τάχθηκα στην υπηρεσία του δικαίου, ενάντια στη βία όποιου τυχαίνει να είναι ισχυρός. Ο πολιτισμός μας, έχει επιτρέψει στη δύναμη του Κέρδους να εκτροχιαστεί. Από κει που ήταν μια ώθηση για προκοπή και ανάπτυξη, έχει γίνει ένα καρκίνωμα. Η απληστία και η αισχροκέρδεια  πλέον καταστρέφει τις κοινωνίες δημιουργώντας τεράστιες ανισότητες και αδικίες. Πάνω από όλα όμως, καταστρέφει για το κέρδος τον πλανήτη. Αν αυτό δεν σταματήσει, όσοι απομείνουν θα μιλούν για την χαμένη Ατλαντίδα. Σε όλο αυτό είμαι αντίθετη.

Το στοίχημα που ως κοινωνία πρέπει να κερδίσουμε.
Όσο ο άνθρωπος θεωρεί το «διαφορετικό» εχθρό του, αντί να το αναγνωρίσει σαν όψη του ίδιου του εαυτού του, είτε αυτό είναι φύλο, είτε καταγωγή ή χρώμα ή θρησκεία, θα δημιουργεί γύρω του ανείπωτο πόνο και καταστροφή, ενώ στην πραγματικότητα κυνηγάει την σκιά του. Η ιστορία έχει παίξει παράξενα παιχνίδια με τις ζωές των ανθρώπων που όμως δεν μαθαίνουν και δεν βλέπουν ότι έχουν βρεθεί, ή αύριο μπορεί να βρεθούν, ξανά, στην θέση αυτών που διώκουν. Μιλάω για τους πρόσφυγες, μιλάω για την Παλαιστίνη. Μιλάω και για  τον πόνο που προξενούμε στα πλάσματα του Θεού γύρω μας, κομμάτι του παραδείσου που μας έχει δοθεί. Φανταστείτε μια μέρα να σωπάσουν τα πουλιά, να χαθούν οι μέλισσες!
Συμπόνια χρειαζόμαστε σαν άνθρωποι, για τον εαυτό μας και για τους άλλους που το έχουν ανάγκη.